Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Z. odmówił W. P. (dalej zwanemu "skarżącym") przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na okres 2019/2020 na R. P., będącego synem skarżącego. Decyzją tą odmówiono również przyznania na syna skarżącego jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021.
W motywach powyższej decyzji organ wskazał, że skarżący wnioskiem z dnia 12 maja 2020 r. wystąpił o zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na swojego syna. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na syna, a władza rodzicielska nad nim została powierzona matce. Ponadto organ I instancji podał, że skarżący złożył do sądu pozew o uchylenie alimentów oraz o zmianę wyroku w części dotyczącej powierzenia władzy rodzicielskiej nad synem. Ta ostatnia okoliczność spowodowała, że postępowanie przed organem I instancji zostało zawieszone do czasu dostarczenia prawomocnego wyroku w przedmiocie powierzenia władzy rodzicielskiej nad synem.
Dalej organ wskazał, że w dniu 14 lipca 2020 r. wpłynęło pismo skarżącego, zawierające prośbę o podjęcie zawieszonego postępowania, które, jak wynika z akt sprawy, doprowadziło do podjęcia z urzędu zawieszonego postępowania. Jednocześnie organ wyjaśnił, że odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż do dnia wydania decyzji nie został dostarczony prawomocny wyrok powierzający skarżącemu władzę rodzicielską nad synem.
Skarżący nie zgodził się z decyzją organu I instancji i wniósł od niej odwołanie. Jednak zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że na podstawie wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego Wydział [...] Cywilny w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] ustalono, że zgodnie z punktem 2 tego wyroku wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem skarżącego zostało powierzone matce, a skarżącemu przyznano prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, nie stwierdzając przy tym przesłanek do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. [...] w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. W punkcie 4 tego wyroku uregulowane zostały kontakty pomiędzy skarżącym i synem, w ten sposób że, skarżący jest uprawniony do kontaktów z dzieckiem w co drugą niedzielę od godz. 13 do godz. 18 w miejscu zamieszkania matki chłopca i w jej obecności.
Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalony został wniosek matki o pozbawienie skarżącego władzy rodzicielskiej nad synem. W ocenie Kolegium na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] skarżący posiada ograniczoną władzę rodzicielską nad synem i stan ten do chwili wydania decyzji nie uległ zmianie. Z porozumienie mediacyjnego z dnia [...] r. wynika, że w roku szkolnym 2019/2020 syn będzie mieszkał u matki, która oświadczyła, że w przypadku gdy syn dostanie się do szkoły [...] w Z. nie będzie przeciwstawiała się temu, żeby syn mieszkał razem z ojcem.
W kontekście powyższych ustaleń Kolegium uznało, że obecnie miejscem zamieszkania małoletniego syna strony powinno być miejsce zamieszkania jego matki. Do czasu ewentualnej zmiany przez sąd rodzinny orzeczenia w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania syna skarżącego obowiązkiem rodziców i organów władzy publicznej jest respektowanie punktu 2 i 4 wyroku rozwodowego, o którym mowa wyżej.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że nie wzięto pod uwagę wyroku z [...] r., z którego wynika, ze matka dziecka ma ograniczoną władzę rodzicielską oraz ma kontynuować leczenie [...].
Skarżący wskazał, że syn mieszka u niego od 4 maja 2020 r., uczęszcza do "A." w Z. Dodał, że matka biła dziecko i znęcała się nad nim psychicznie oraz, że została wniesiona sprawa przeciwko matce dziecka o zmianę miejsca zamieszkania syna. Zawarta została również ugoda przez mediatorem, w ramach której matka zgodziła się na to, aby syn zamieszkiwał wraz ze skarżącym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W dniu 14 października 2020 r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo skarżącego, w którym wskazuje, że w dniu [...] odbędzie się posiedzenie w sprawie o przywrócenie władzy rodzicielskiej skarżącemu. Ponadto podniósł, że syn zamieszkuje z nim, gdyż uciekł od matki, która go biła i krzywdziła. Do pisma skarżący załączył kopie: wezwania z Sądu Rejonowego w G., pism procesowych w sprawach sądowych, postanowień Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.
Do kolejnego pisma z dnia 11 stycznia 2021 r. skarżący załączył kopię postanowień Sądu Rejonowego w G. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] r. sygn. akt [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137, t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019r., poz. 2325, t.j. ze zm.) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzone w powyższym zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga okazała się skuteczna. Przedmiotem sprawowanej w oparciu o powyższe kryteria kontroli jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą negatywnie rozstrzygnięto o wniosku skarżącego o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.
Podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1111 z późn. zm., dalej w skrócie "u.ś.r."). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przytoczyło art. 7 tej ustawy. Podobnie uczynił również organ I instancji. W związku z tym wskazać należy, że stosownie do art. 7 u.ś.r. ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim; dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej; osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko; osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka, dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach; członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przytoczony przepis statuuje negatywne przesłanki wykluczające przyznanie świadczenia rodzinnego. Jednak do żadnej z nich Kolegium nie odniosło się wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast skoncentrowało się na tym, że miejscem zamieszkania małoletniego syna strony powinno być miejsce zamieszkania matki. Kolegium wskazało przy tym, że dziecko przebywa u ojca wbrew treści wyroku rozwodowego wydanego przez Sąd Okręgowy w G. [...] Wydział Cywilny w dniu [...] r. sygn. [...]. Odnotował przy tym organ odwoławczy, że w przywołanym tutaj wyroku wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem skarżącego Sąd Okręgowy powierzył matce chłopca, pozostawiając skarżącemu prawo do współdecydowania o istotnych sprawach syna i jednocześnie nie stwierdzając przesłanek do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. w sprawie [...] w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. W oparciu o powyższe Kolegium ustaliło, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] skarżący ma ograniczoną władzę rodzicielską i ten stan do chwili obecnej nie uległ zmianie.
Tymczasem po zbadaniu akt administracyjnych organu odwoławczego oraz organu I instancji Sąd stwierdza, że brak w nich przywołanego przez Kolegium powyższego postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. Oznacza to, że tezę o ograniczonej władzy rodzicielskiej skarżącego Kolegium wywiodło z postanowienia sądu powszechnego, z którego treścią się nie zapoznało. Kopia tego postanowienia została załączona dopiero do skargi. Wynika z niej, że Sąd Rejonowy ustanowił nadzór nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej przez matkę oraz ojca małoletniego i o tyle ograniczył władzę rodzicielską.
Zatem we wskazanym wyroku rozwodowym w części końcowej punktu 2 poprzez nie stwierdzenie przesłanek do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. w sprawie [...] utrzymany został nadzór sądowy nad obojgiem rodziców. Wynikające stąd ograniczenie władzy rodzicielskiej w równym stopniu dotyczyło skarżącego jak i matki dziecka, a ponadto ze względu na zakres ograniczenie to pozostawało bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania wnioskowanych przez skarżącego świadczeń.
Należy także zwrócić uwagę, że postępowanie przed organem I instancji, zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 12 maja 2020 r. zostało zwieszone postanowieniem z dnia [...] r. Podstawę prawną zawieszenia stanowił art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a zwieszenie nastąpiło z urzędu "do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej spełnienia warunków do przyznania świadczenia i dostarczenia prawomocnego wyroku z Sądu dotyczącego postępowania w przedmiocie powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej nad synem (...)" skarżącego.
Jednak w dniu [...] r. organ I instancji wydał postanowienie o podjęciu z urzędu zawieszonego postępowania dotyczącego ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Choć podjęcia zawieszonego postępowania dokonał z urzędu, to organ uzasadnił je prośbą skarżącego. Następnie w tej samej dacie organ wydał decyzję odmowną. Jako powód odmowy organ wskazał na to, że nie zostało dostarczone prawomocne rozstrzygnięcie, powierzające skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem.
W ocenie Sądu podjęcie przez organ I instancji zawieszonego postępowania było przedwczesne, gdyż zagadnienie wstępne, z powodu którego zawieszono postępowanie, nie zostało wówczas jeszcze rozstrzygnięte. W sprawie niczego nie zmieniał wniosek skarżącego z dnia 14 lipca 2020 r. o podjęcie zawieszonego postępowania. Ze względu na przyczynę i tryb zawieszenia postępowania organ nie był tym wnioskiem związany. Złożenie tego wniosku przez skarżącego nie zwalniało organu z konieczności samodzielnej oceny, czy przyczyna zawieszenia z urzędu postępowania już ustała tj. czy zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy sąd rodzinny.
Powyższe okoliczności nie zostały dostrzeżone przez organ odwoławczy, który rozpatrując odwołanie nie dokonał oceny, czy wobec zawieszenia postępowania z urzędu zaistniały podstawy do jego podjęcia przez organ I instancji. W sytuacji, w której postępowanie organu I instancji zostało najpierw zawieszone z urzędu na podstawia art. 97 ust. 4 k.p.a., a następnie na wniosek skarżącego podjęte, obowiązkiem organu odwoławczego w ramach ponownego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy było zbadanie, czy postępowanie zasadnie zostało zawieszone, oraz czy zaistniały podstawy do podjęcia zawieszonego postępowania, a wynik tego badania powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie odniosło się ani do tego, że postępowanie organu I instancji zostało przez ten organ najpierw zwieszone z urzędu, ani do to tego, że na wniosek skarżącego zawieszone wcześniej postępowanie zostało podjęte.
Wskazane powyżej uchybienia świadczą w ocenie Sądu o tym, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz utrzymana nią decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. Naruszono także art. 97 § 2 k.p.a., gdyż pomimo, że nie ustąpiły przyczyny uzasadniające zwieszenie postępowania z urzędu organ I instancji podjął zawieszone postępowanie, zaś Kolegium nie dostrzegło wadliwości takiego działania. Decyzje organów obu instancji nie spełniają także wymagań wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., gdyż przywołane przez organy okoliczności faktyczne nie zostały wprost powiązane z przytoczonym przez organy art. 7 u.ś.r. a treść uzasadnień organów obu instancji nie pozwala w sposób jednoznaczny zrekonstruować toku rozumowania, który w kontekście zacytowanych przez organy przepisów doprowadził do odmownego załatwienia wniosku skarżącego. Wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak sentencji.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie przewidzianym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.), w związku z § 1 zarządzenia nr 31 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach dalszych działań profilaktycznych przeciwdziałających rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, przy czym organ I instancji rozpatrując ponownie wniosek skarżącego najpierw potwierdzi, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w G. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowił o zmianie pkt 2 wyroku rozwodowego z [...] r. Następnie organ odniesie się do przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia, istotnych w realiach rozpoznawanej sprawy.