Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi, którego wysokość została ustalona na kwotę [...] zł – zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), skarżący na drukach formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy wystąpili o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Motywując złożone wnioski wskazali, ze są osobami w podeszłym wieku, których dochody w znaczącej części są przeznaczane na koszty leczenia. Z nadesłanych formularzy wynika, że Z. i P. J. wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zamieszkując w budynku o pow. [...] m2. W skład ich majątku wchodzi również lokal mieszkalny o pow. [...] m2, budynek gospodarczy i nieruchomość o pow. [...]. Źródłem utrzymania się wnioskodawców są świadczenia rentowe uzyskiwane w łącznej kwocie [...] zł netto miesięcznie. Z formularzy wynika również, że Z. i P. J. nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro.
Pismem z dnia 16 stycznia 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do:
- - nadesłania kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń rentowych,
- - nadesłania kserokopii paragonów, rachunków lub faktur wykazujących wysokość środków przeznaczanych na wykup niezbędnych lekarstw,
- - wskazania sposobu zagospodarowania lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2,
- - nadesłania rachunków za media (wodę, energię elektryczną, gaz, odbiór nieczystości itp).
Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
Możliwość przyznania stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawa pomocy jest uzależniona od tego, czy wykaże ona w przekonujący sposób, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od przyjętej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) zasady odpłatności postępowania. Co do zasady wszelkie, niezbędne informacje powinny być zawarte w druku formularza PPF, nie mniej jednak, w sytuacjach, gdy są one niepełne, ogólnikowe lub budzą wątpliwości istnieje możliwość zażądania od strony nadesłania dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 P.p.s.a.).
Przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
W postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotem badania jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Oznacza to tym samym, że ma on wykazać, iż nie dysponuje żadnymi środkami ani też możliwościami ich zdobycia. Trzeba zarazem stanowczo podkreślić, że treść przepisu art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który w druku wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób nie budzący zastrzeżeń winien udzielić wyczerpujących wyjaśnień co do stanu rodzinnego i majątkowego. Ustawodawca formułując cytowany wyżej przepis użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s.805). Ewentualne niejasności w opisanym wyżej zakresie mogą być wyjaśnione za pomocą dodatkowych dokumentów (art. 255 P.p.s.a.).
Wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. kryteria przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zostały sformułowane w kategoryczny sposób. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że tylko podmiot znajdujący się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej może liczyć na pełne zwolnienie od kosztów sadowych oraz na ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. Aby zaś było to możliwe strona występująca z takim wnioskiem musi udowodnić, że jej stan materialny odbiega in minus w znaczący sposób od przeciętnej.
Analiza treści przedłożonych przez skarżących formularzy nie pozwoliła jednoznacznie stwierdzić, że ich wniosek zasługuje na uwzględnienie. Konieczne stało się więc uzyskanie dokumentów źródłowych, z których wynikałoby jakie stałe wydatki i w jakiej wysokości wnioskodawcy zobowiązani są ponosić. Porównanie tych wydatków (pod względem ilości oraz charakteru) z uzyskiwanym dochodem pozwala w konsekwencji stwierdzić, czy sytuacja materialna wnioskodawcy odpowiada przesłankom wskazanym w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie skarżący uchylili się od przedłożenia dokumentów, do nadesłania których zostali wezwani. Brak jest tym samym dostatecznych danych, aby stwierdzić, że ich wniosek zasługiwałby na uwzględnienie. Ogólnikowe stwierdzenia o konieczności wydatkowania połowy dochodów na koszty leczenia oraz o obowiązku opłacania innych, stałych wydatków, wobec braku jakichkolwiek dokumentów nie mogą być uznane za dostateczny argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy. Z treści formularza nie wynika również jakie inne koszty utrzymania się skarżący ponoszą, a przede wszystkim jaki jest ich rozmiar. Z drugiej strony, biorąc pod uwagę łączną wysokość świadczeń rentowych otrzymywanych przez Z. i P. J. nie można stwierdzić, że uzyskiwany przez nich dochód jest bardzo niski. Przeciwnie, na członka rodziny przypada kwota [...] zł netto miesięcznie. Okoliczność ta przemawia przeciwko tezie, że skarżący znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej.
Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.