Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej - k.p.a.) i in., po rozpatrzeniu wniosku J. M. (dalej: "skarżąca", "strona") odmówiono jej umorzenia ustalonej opłaty z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej w wysokości 14.101,39 zł, wynikającej z decyzji nr [...] z dnia [...] roku.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że K. T., urodzona w [...] roku, zgodnie z postanowieniem sądu przebywała w Domu Dziecka "A" w okresie od [...] roku do [...] roku. Zgodnie ze wskazaniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach podejmowane były próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, na co nie wyraziła zgody. Należności wynikają z decyzji administracyjnej, która ustalała opłatę, a jej miesięczna wysokość była ustalana m. in. na podstawie dochodu dziecka w postaci alimentów, którymi strona dysponowała, mimo wydanego skierowania dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej. Strona utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, korzystała również z dodatku mieszkaniowego. Często zmieniała miejsca pracy, uzyskując dochody. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł, a 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej to 1051,50 zł. Ostatnia wpłata należności miała miejsce w dniu [...] roku, tym samym na dzień wydania decyzji należności wynoszą 14.101,39 zł. Nie znaleziono wyjątkowych okoliczności, które umożliwiłyby umorzenie należności.
Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła błędne ustalenia faktyczne i prawne. Wskazała na swą trudną sytuację życiową, zdrowotną i epidemiczną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.: 1) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, 2) orzekło o odmowie umorzenia opłaty z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości 14.101,39 zł, wynikającej z decyzji nr [...] z dnia [...] r.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że kwota odpłatności z ww. tytułu wynosiła 800 zł miesięcznie. W większej części odstąpiono od pobierania opłaty. Dochód strony w miesiącu lutym 2020 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosił 1928,62 zł. Strona podaje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ pierwszej instancji podjął próbę (w okresie kiedy istniała taka możliwość, z uwagi na brak stanu epidemii) przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, jednakże nie wyraziła zgody na dokonanie tej czynności dowodowej. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego uznając, iż nie ma przesłanek, aby zastosować ulgę w postaci całkowitego umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z uwagi na nieprawidłową datę decyzji dokonano w tym zakresie korekty.
Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła wadliwe ustalenia faktyczne i prawne. Wskazała, że Kolegium dopuściło się nie tylko naruszenia przepisów materialnych, ale również przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 i art. 144 k.p.a., przez niewywiązanie się z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przez: niezebranie całego oraz nierozpatrzenie już zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny, a także nieodniesienie się do dokumentów przedstawionych przez stronę, w tym niewyjaśnienie, dlaczego organ nie przeprowadził dowodu z tych dokumentów, względnie odmówił tym dokumentom mocy dowodowej. Wniosła o uchylenie decyzji w części dotyczącej punktu drugiego i umorzenie opłaty z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej w wysokości 14.101,39 zł.
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
W przedmiotowej sprawie wnioskiem, który strona zawarła w odwołaniu z dnia 8 maja 2018 r., zwróciła się o umorzenie w całości ustalonej odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W dniu 10 lutego 2020 r. strona podtrzymała wniosek o umorzenie ww. należności.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm. – dalej u.w.r.) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust.
1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
Decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej umorzenia opłaty, w której organ jest zobowiązany wydać odrębną decyzję. Organy, działając w sprawie zastosowania ww. ulg winny dokonać takiego wyboru z istniejącego ich katalogu, który będzie uwzględniał okoliczności życiowe strony.
Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r. określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19).
Organ wziął pod uwagę wszystkie niezbędne okoliczności stanu faktycznego i prawnego (także §5 uchwały Nr [...] Rady Miasta K. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]), oceniając dowody w sposób należyty. Miesięczna wysokość opłaty ustalana była m. in. na podstawie dochodu dziecka w postaci alimentów, którymi strona dysponowała, mimo wydanego skierowania dziecka do placówki jw. Ustalono, że strona utrzymuje się głównie z wynagrodzenia za pracę. Często zmieniała miejsca zatrudnienia, uzyskując jednak dochody w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe.
Organy prawidłowo nie znalazły wyjątkowych okoliczności, które umożliwiłyby umorzenie należności. Ponadto strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jej tłumaczenie zawarte w odwołaniu (m. in. brak zaufania do przedstawicieli organu) nie zasługuje na aprobatę. Skarżąca posługiwała się tu jedynie ogólnikami, zarzucając kradzież "ważnych dokumentów", nie podając żadnych konkretów. Przeprowadzenie takiego wywiadu miało na celu ustalenie faktycznej sytuacji życiowej strony i zweryfikowanie zasadności wniosku, który sama złożyła. Wymagał tego m. in. §5 ust. 1 ww. uchwały, który zobowiązuje do analizy i oceny sytuacji rodzica/rodziców. Skoro skarżąca nie dała możliwości dokonania pełnych ustaleń faktycznych, nie może teraz wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 2 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej wymienionych, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.