Uzasadnienie
Po ponownym rozpoznaniu sprawy (wcześniejsza decyzja pierwszoinstancyjna z dnia [...] r. została bowiem uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, dalej też jako SKO lub Kolegium z dnia [...] r.), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. (dalej też jako Prezydent) decyzją z dnia [...]r., nr [...] orzeczono o odmowie przyznania O.S. (dalej też jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej babcią B.S.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał brzmienie mających zastosowanie w sprawie przepisów oraz wskazał na okoliczności stanu faktycznego uzasadniające zajęte stanowisko. Jako podstawę decyzji organ wskazał art. 104 Kpa oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej też dalej ustawą lub u.ś.r.).
Stwierdził, że za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia przemawia okoliczność istnienia będącej w stanie sprawować opiekę nad B.S. osoby spokrewnionej do niej w pierwszym stopniu, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a). Nadto skarżąca ma ustalone w związku ze sprawowaną nad babcią opieką prawo do zasiłku dla opiekuna (art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy).
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wyrażając niezadowolenie z jej treści opisała stan zdrowia babci i zakres sprawowanej nad nią opieki. Dołączyła do niego oświadczenie dzieci babci, podające powody, dla których nie mogą oni sprawować opieki nad swoją matką.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję Prezydenta utrzymało w mocy.
W uzasadnieniu tego orzeczenia, po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił zajęte w sprawie stanowisko. Stwierdziło, że stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem pobierała zasiłek dla opiekuna. Gdyby strona zrezygnowała z uprawień do tego zasiłku, a organ pierwszej instancji uchylił decyzję w tym zakresie, to organ odwoławczy byłby uprawniony do zmiany objętej odwołaniem decyzji.
SKO podzieliło także stanowisko organu pierwszej instancji, iż stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem osoba wymagająca opieki – B.S. posiadała dzieci, które nie sprawują opieki nad matką. Przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy w związku z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje zaś katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Jednocześnie wskazuje się w orzecznictwie, iż zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Ustawodawca założył w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się w przypadku okoliczności ustalonych przez ustawodawcę.
Kolegium Odwoławcze zwróciło także uwagę na interpretację art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, zgodnie z którą nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwu lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać (art. 27 ust. 5 ustawy). Fakt uzyskiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracji wskazuje się, iż dopóki w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pobieranie jednego z wymienionych świadczeń wyklucza bowiem przyznanie drugiego z nich.
W niniejszym stanie faktycznym, decyzja przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy nie została wyeliminowana z obrotu prawnego do dnia wydania zaskarżonej decyzji, w dniu [...] roku zmarła B.S., a tym samym do dnia jej śmierci została ona już zrealizowana, ponieważ specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał stronie do dnia śmierci babci, a zatem decyzja ta - na dzień wydania decyzji organu odwoławczego niezaprzeczalnie nie kształtuje już sytuacji prawnej strony, ale nie może obecnie być wyeliminowana z obrotu prawnego. Wprawdzie strona oświadczyła, że w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złoży prośbę o uchylenie zasiłku dla opiekuna, to złożyła ona oświadczenie warunkowe, które w obecnym stanie faktycznym nie może być uwzględnione.
W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca podniosła, że dzieci jej wymagającej opieki babci nie były w stanie sprawować nad nią opieki. Jej matka pomagała babci w ramach posiadanych możliwości alimentacyjnych. Zarzuciła, że organy przedłużały postępowanie oraz, iż nie była informowana przez organy co do możliwości wyboru pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna i świadczeniem pielęgnacyjnym. Nie mogła zrezygnować wcześniej z zasiłku dla opiekuna, bo nie miałaby środków do życia. W konsekwencji, wobec śmierci babci stara się za okres jej życia o wyrównanie pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Opisała też szeroko zakres sprawowanej nad babcią przez 8 lat opieki oraz trudną sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2020 r. skarżąca wnosząc o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym podtrzymała skargę i oświadczyła, że skoro zasiłek dla opiekuna i świadczenie pielęgnacyjne oparte są na tej samej podstawie prawnej, to powinna otrzymać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.
W piśmie procesowym z dnia 25 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymując jej skargę zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana przy zastosowaniu błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. poprzez pominięcie celów tej ustawy i norm konstytucyjnych oraz w następstwie niezastosowania art. 27 ust. 5 ustawy i art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.
W konsekwencji wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i o wydanie przez Sąd merytorycznego rozstrzygnięcia.
W związku z intensyfikacją epidemii COVID-19, w związku z czym przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazaniem obrazu i dźwięku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to na podstawie art. 15 zzs4 ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19... (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do jej wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Zaskarżona decyzja pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada bowiem zdaniem Sądu obowiązującemu prawu.
Skarżąca starała się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad swoją posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności babcią. W sprawie pozostaje poza sporem, że wymagająca opieki babcia posiadała dwoje żyjących dzieci, tj. matkę skarżącej oraz syna, z których żadne nie legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. O świadczenie pielęgnacyjne starała się zatem jako osoba inna, nie spokrewniona w pierwszym stopniu w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Zgodnie zatem z treścią ust. 1a pkt 2 ustawy przedmiotowe świadczenie przysługiwałoby jej (pomijając inne wymagania, które nie były przez organy orzekające kwestionowane) tylko w przypadku, gdy nie byłoby innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, osoby takie byłyby małoletnie, lub legitymowałyby się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Taka sytuacja jednak w sprawie nie zachodzi. Jak już bowiem stwierdzono, a co nie jest w sprawie sporne, ani syn ani córka babci skarżącej nie legitymowali się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. W światle powyższych przepisów to na nich spoczywał zatem obowiązek sprawowania opieki nad wymagającą tego matką, co z kolei wykluczało możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako wnuczce.
Jakkolwiek w orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, że fakt braku legitymowania się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, sam przez się nie uniemożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, ale dotyczy to tylko sytuacji, gdy osoby takie z uwagi na swój jednoznacznie wykazany stan zdrowia takiej opieki faktycznie sprawować nie mogą.
Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodziła, a w szczególności nie została ani przez samą skarżącą zgłoszona, a tym bardziej w dostateczny sposób wykazana. Zdaniem Sądu w świetle treści powyższych przepisów nie chodzi bowiem o jakiekolwiek przeszkody związane ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą uprawnioną do alimentacji, ale o przeszkody związane ze stanem zdrowia zobowiązanego, wskazujące na jego w tym względzie znaczny stopień niepełnosprawności, uniemożliwiający sprawowanie opieki fizycznej nad inną osobą, a nie o stany chorobowe, które sprawowanie takiej opieki jedynie utrudniają, czy w pewnym tylko zakresie ograniczają. Takie zaś w zalegających w aktach administracyjnych oświadczeniach dzieci babci skarżącej nie zostały wykazane. Okoliczności związane z konfliktem emocjonalnym z wymagającą opieki matką, sytuacja materialna i mieszkaniowa jej dzieci oraz miejsce ich zamieszkania nie mają w tym względzie prawnego znaczenia.
Wobec powyższego organy orzekające zasadnie przyjęły, że za odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia przemawia treść art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Brak jest przy tym zdaniem Sądu podstaw aby tak rozumiana w odniesieniu do stanu niniejszej sprawy treść tych przepisów naruszała normy konstytucyjne wynikające z treści przepisów wskazanych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 25 lutego 2021 r.
W konsekwencji dla wyniku sprawy nie mogła mieć już znaczenia kwestia pobierania przez skarżącą w związku z opieką nad babcią zasiłku dla opiekuna. Przysługujące na podstawie art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy uprawnienie wyboru jednego ze świadczeń realizuje się bowiem jedynie w przypadku ziszczenia się uprawnienia do każdego z nich, co w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie skarżącej nie miało miejsca. Z tego też powodu organy nie miały podstaw, aby pouczać skarżącą o możliwości wybory jednego ze świadczeń (pomijając już okoliczność zgonu babci skarżącej przed wydaniem zaskarżonej decyzji).
Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. mr