Uzasadnienie
P. S. (dalej: "skarżący") w dniu 19 czerwca 2020 r. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w J. wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – J. S., która orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.
Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu, dwuosobowa rodzina skarżącego nie spełnia kryterium dochodowego wymaganego przez ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. DZ. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm, w skrócie: "u.ś.r")., stanowiącego kwotę 764,00 zł. i uprawniającego do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 982,55 zł. i przekracza ustawowe kryterium o 218,55- zł.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym podniósł, że koszty utrzymania poważnie chorej matki są wysokie, dlatego rozstrzygnięcie jest dla niego bardzo krzywdzące.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Przytoczyło w całości mające zastosowanie w tej sprawie przepisy prawa, w szczególności art. 16a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 1 i 2 (definicja dochodu) i art. 3 pkt 16 u.ś.r. (legalną definicja rodziny). Odnośnie kryterium dochodowego wskazało, że do członków rodziny, których należy brać pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny, trzeba zaliczyć skarżącego i jego matkę. Dochodem dwuosobowego gospodarstwa domowego rodziny jest renta rodzinna matki, która wynosi rocznie 22 469 zł., co stanowi miesięcznie 1 872,42 zł., a na osobę w rodzinie - 982,55 zł. Zatem przekracza ustawowe kryterium dochodowe w wysokości miesięcznie 764 zł. Kolegium poinformowało, iż skarżący w związku z opieką nad matką może ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne.
W osobistej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i sam posiada już trzecie z kolei orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które jest ważne do dnia 31.10.2022 r. Chora mama wymaga długiej rehabilitacji. Skarżący ponosi duże koszty leczenia onkologicznego, ginekologicznego, lekarza POZ-tu (rodzinnego), opieki pielęgniarek paliatywnych oraz pielęgniarki stomijnej, a także koszty transportu na zabiegi rehabilitacyjne oraz do lekarzy na okresowe kontrole. Dochód rodziny stanowi renta rodzinna po zmarłym ojcu, która wynosi 1 872,42 zł. miesięcznie, co na osobę daje kwotę 982,55 zł. Jednak różnica pomiędzy kryterium dochodowym to zaledwie kwota 218,55 zł. Natomiast same koszty za czynsz, media, prąd oraz leczenie to wysokość renty.
W ocenie skarżącego jest on bez środków do życia. Również jego leczenie jest kosztowne i wynosi rocznie około 1 300,00 zł. rocznie, co wynika z rozliczenia z Urzędem Skarbowym (II grupa - odliczenie leków od podatku). Poinformował nadto, że w Sądzie Okręgowym w K. pod sygn. akt [...] trwa postępowanie w sprawie przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowej, w zakreślonym powyżej zakresie, skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. o odmowie przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływanej w skrócie: "u.ś.r.").
Stosownie do art. 2 pkt 2 u.ś.r. świadczeniem rodzinnym jest świadczenie opiekuńcze, w tym między innymi specjalny zasiłek opiekuńczy. Zasiłek ten jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 u.ś.r., obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, uregulowane szczegółowo w art. 16 a u.ś.r.
Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ponadto, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Aktualnie jest to kwota 764 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-9 u.ś.r. stosuje się odpowiednio (art. 5 ust. 2). W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (ust. 3).
Art. 16a ust. 4 pkt 2 u.ś.r. określa co stanowi dochód rodziny w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia. Natomiast art. 3 pkt 1 u.ś.r. stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. a), deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (lit. b), pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (lit. c).
Na gruncie przepisów u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a). Ponadto, zauważyć należy, iż zgodnie z definicją ustawową (art. 3 pkt 16), ilekroć jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Należy też podkreślić, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 u.ś.r. jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego "posłużenie się kryterium dochodu rodziny w celu sprawdzenia jej sytuacji finansowej nie jest zatem arbitralne. Służy dokonaniu oceny czy podmiot ubiegający się o wsparcie rzeczywiście potrzebuje pomocy finansowej. W szczególności wymaga by wpierw ocenić zdolności zaspokajania własnych potrzeb egzystencjonalnych przez samego niepełnosprawnego, a potem również przez jego najbliższą rodzinę, która w sposób oczywisty zobowiązana jest do troski o swoich bliskich. Dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia tych potrzeb uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa". Takie stanowisko jest również zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23.10.2014 r. sygn. IV SA/Po 971/14 i IV SA/Po 978/14).
W rozpoznawanej sprawie prawidłowo zastosowano omówione powyżej przepisy u.ś.r. uznając, iż osiągnięty na osobę w rodzinie skarżącego dochód, przekracza ustawowo wymagane kryterium dochodowe.
W tym stanie rzeczy, brak jest podstaw do zarzucenia organom naruszenia przepisów prawa materialnego bądź procedury, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.
Na marginesie przyjdzie zaznaczyć, że aby skarżący mógł uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, to musi spełnić warunki określone w art. 17 u.ś.r.
Powołane w wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.