Uzasadnienie
Pismem z 27 maja 2019 r. K. W. i S. K. (dalej jako strony lub skarżący) wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] r. nr [...]dotyczącej rozłożenia na raty naliczonej opłaty za pobyt córki w zakładzie opiekuńczo-leczniczym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stwierdzenia nieważności wskazanej powyżej decyzji Prezydenta Miasta B. W uzasadnieniu tej decyzji organ administracji publicznej przywołał wpierw postanowienia dotyczące kwestionowanej decyzji, a następnie przybliżył treść przepisów normujących stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. W końcowej części uzasadnienia organ podniósł, że nie występują przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności wskazanej na wstępie decyzji.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziły się strony, które złożyły wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku tym podkreślono, że skoro decyzja z [...] r. winna być unieważniona, to tym bardziej takie rozstrzygnięcie winno dotyczyć decyzji z [...] r. W motywach tego wniosku podniesiono, że zakład opiekuńczo-leczniczy, do którego została skierowana ich córka nie jest instytucją pieczy zastępczej, a tym samym Prezydent Miasta B. bezzasadnie zastosował do ich sytuacji unormowania zawarte w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W ocenie składających wniosek powyższe naruszenie prawa materialnego doprowadziło do rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 6, art. 7 czy art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołano się również do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 93/19, w którym uwzględnił on skargę na odmowę odstąpienia od obciążenia stron opłatami za pobyt córki w pieczy zastępczej. W końcowej części wniosku odwołano się do treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej przewidującego nie obciążanie kosztami pobytu dziecka w pieczy zastępczej, jeżeli rodzice pozostawią dziecko bezpośrednio po porodzie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano treść przepisów wyżej wymienionego Kodeksu odnoszące się do stwierdzenia nieważności decyzji. W rozważaniach zamieszczonych w końcowej części decyzji stwierdzono, że kwestionowana przez strony decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosły strony tego postępowania. W skardze tej podniosły naruszenie art. 193 ust. 1 w związku art. 2 ust. 2, art. 34 i art. 93 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, za zasadne nałożenie na strony opłaty z tytułu pobytu ich córki w zakładzie opiekuńczo- leczniczym; naruszenie art. 193 ust. 7 wyżej wymienionej ustawy poprzez błędne niezastosowanie tego przepisu. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie w sposób nie budzący wątpliwości, nie rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego i dowolną ocenę zebranego materiału.
Nadto wskazano na naruszenie postanowień art. 107 § 3 w związku z art. 11 i art. 9 powyższego Kodeksu, albowiem uzasadnienie kwestionowanej decyzji jest ogólnikowe i lakoniczne. W motywach skargi zamieszczono argumentację przemawiającą za uwzględnieniem podniesionych zarzutów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd uwzględnił wniesioną skargę albowiem uznał, że jeden ze wskazanych w skardze zarzutów jest zasadny. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny decyzji poddanej sądowej kontroli należy zwrócić uwagę na to, że decyzja ta zapadła w ramach postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym, a mianowicie w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] r. mocą której rozłożono na raty odpłatność za pobyt córki skarżących w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę skarżącym, że postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym rządzi się innymi regułami, niż postępowanie zwykłe zmierzające do rozstrzygnięcia o prawach czy też obowiązkach jego adresata. Odmienność ta sprowadza się w szczególności do zagadnień związanych z postępowaniem dowodowym, albowiem w przypadku postępowania nieważnościowego organy administracji publicznej uprawnione do podejmowania rozstrzygnięcia nie przeprowadzają postępowania dowodowego w takim rozumieniu, o którym mowa jest w przypadku postępowania zwykłego.
W ramach postępowania nadzwyczajnego, organ bada jedynie czy kwestionowana decyzja wydana została w taki sposób, że wyczerpana zostanie jedna z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższa uwaga w niniejszej sprawie jest niezbędna z tego powodu, że skarżący utożsamiają postępowanie nadzwyczajne z postępowaniem zwyczajnym i przenoszą zasady i rygory z postępowania zwyczajnego na tryb nadzwyczajny weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej. Takie ujęcie nie jest prawidłowe, przy czym jest ono usprawiedliwione, albowiem skarżący nie są profesjonalistami w zakresie postępowania administracyjnego i nie muszą znać reguł obowiązujących w ramach postępowania administracyjnego.
Przedstawione powyżej uwagi pozwalają uznać, że zarzuty skarżących co do nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego jak również co do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów nie są zasadne i w ramach tego postępowania nie mogły zostać uwzględnione.
Zasadnie natomiast skarżący podnieśli, że organ administracji publicznej wypowiadający się w rozpoznawanej sprawie w żadnej z wydanych decyzji nie przedstawił argumentacji przemawiającej za wydanym rozstrzygnięciem. Analiza uzasadnień obu wydanych decyzji pozwala stwierdzić, że w przypadku pierwszej decyzji uzasadnienie koncentruje się na wskazaniu co jest przedmiotem postępowania, na przywołaniu unormowań prawnych oraz na jednym zdaniu sprowadzającym się do stwierdzenia, że organ ten nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa. Z kolei w drugiej z wydanych decyzji po prezentacji przebiegu postępowania i przywołaniu stosownych norm prawnych ograniczono się do jednego zdania, w którym stwierdzono brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r., ponieważ decyzja ta nie narusza rażąco prawa.
Skarżący zasadnie podnieśli, że tak sformułowane uzasadnienie jest ogólnikowe i lakoniczne. Zdaniem składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej w żadnej z wydanych przez siebie decyzji nie zamieścił uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia. Treść tych uzasadnień sprowadza się do prostego stwierdzenia - nie stwierdzamy nieważności bo nie. Z takiej treści uzasadnienia ani skarżący, ani skład orzekający nie jest w stanie wywnioskować jakie argumenty kierowały składami wypowiadającymi się w tej sprawie, gdy podejmowano rozstrzygnięcie. W tej sytuacji tutejszy Sąd nie jest w stanie ocenić, czy argumentacja organu administracji publicznej jest prawidłowa czy też nie, albowiem takiej argumentacji brak. Skoro Sąd nie jest w stanie z treści uzasadnień obu decyzji wyczytać motywów, którymi organ się kierował, tym samym zasadnie strony podniosły naruszenie postanowień art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Co prawda przepis ten w głównej mierze jest kierowany do decyzji wydawanych w ramach postępowania zwyczajnego, jednakże jest on odpowiednio wykorzystywany w przypadku postępowań nadzwyczajnych, w tym prowadzonych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Odnosi się to w szczególności do uzasadnienia prawnego. Powyższa okoliczność wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, które winno rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie faktycznie występuje przesłanka wydania kwestionowanej decyzji Prezydenta miasta B. z rażącym naruszeniem prawa, czy też nie. W tym miejscu przyjdzie podnieść, że wskazany organ obowiązany będzie do zastanowienia się nad sytuacją procesową związaną z żądaniami skarżących, a działaniami organu pierwszej instancji. Przyjdzie organowi administracji zwrócić uwagę na fakt, że jeżeli nowa norma prawna wprowadza do porządku prawnego rozwiązanie przydające obywatelowi nowe prawo i jest ono korzystniejsze od dotychczasowego, to tym samym norma ta kształtuje jego sytuację prawną. Powyższa uwaga ma znaczenie dla żądań podnoszonych przez skarżących i przed podjęciem oceny sytuacji prawnej i faktycznej skarżących winna być ona wzięta pod uwagę. Naprowadzająco należy wskazać, że w pierwszej kolejności organ odwoławczy obowiązany jest ustalić status prawny decyzji nakładającej na skarżących sporny obowiązek. Ustalenie w tym zakresie będzie kluczowe dla podjęcia dalszych działań i wpłynie na los przedmiotowego postępowania.
Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.