Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 10 maja 2018 r. Zrzeszenie Właścicieli "A" ("A") w Z. zwróciło się do Prezydenta Miasta Z. o wymeldowanie obecnie skarżącego T. K. z pobytu stałego w lokalu położonym przy ul. [...] w Z. W treści wniosku wskazano, że skarżący samowolnie opuścił mieszkanie ponad rok temu i wyjechał za granicę, a lokal stoi pusty. Do wniosku załączono umowę najmu lokalu oraz oświadczenie pracownika "A" o wyrażeniu zgody na pełnienie funkcji kuratora dla skarżącego jako nieznanego z miejsca pobytu.
W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji wystąpił do Sądu Rejonowego w Z. o ustanowienie kuratora dla skarżącego oraz postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił postępowanie w przedmiocie wymeldowania do czasu jego ustanowienia.
Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w Z. ustanowił kuratora celem zastępstwa strony w przedmiotowej sprawie.
W dniu 6 grudnia 2018 r. do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącego, w którym wskazał adres do korespondencji oraz złożył wyjaśnienia, załączając do pisma m.in. kserokopię oświadczenia o zdaniu lokalu z dnia [...] r.
Organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. podjął zawieszone postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] r. orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego pod wskazanym adresem. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania dowodowego, w którym ustalono, iż skarżący zdał mieszkanie i nie posiada do niego kluczy. Zdaniem wnioskodawcy lokal w momencie przejęcia wyglądał na niezamieszkiwany. Z kolei zdaniem skarżącego opuścił on mieszkanie jedynie na czas wykonywanego remontu. Organ wskazał, iż skarżący złożył do sądu rejonowego pozew o ustalenie istnienia stosunku prawnego oraz wniosek o zabezpieczenie lokalu, jednakże nie zapadło żadne orzeczenie w przedmiotowych sprawach i według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji strona nie zamieszkuje w lokalu oraz nie posiada do niego tytułu prawnego.
Wskutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] r., Wojewoda Śląski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na niekompletność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem Wojewody nie ustalono, czy opuszczenie lokalu przez skarżącego było dobrowolne i trwałe oraz czy zerwał z nim więzi, czy też jego opuszczenie miało jedynie charakter czasowy, związany z wykonywanymi pracami remontowymi. Nie ustalono również, kiedy lokal został opuszczony oraz czy przed rozpoczęciem remontu mieszkanie stanowiło centrum spraw życiowych skarżącego, a także czy opróżnił on lokal ze wszystkich przedmiotów osobistych. Zwrócono też uwagę na konieczność przesłuchania świadków mogących mieć wiadomości na temat zamieszkiwania skarżącego w spornym lokalu, a nadto na potrzebę ustalenia, czy skarżący podejmował kroki faktyczne bądź prawne mające na celu powrót do mieszkania.
Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. ponownie orzekł o wymeldowaniu skarżącego. W motywach zapadłego rozstrzygnięcia powołano się w głównej mierze na przebieg przeprowadzonego postępowania dowodowego, w którym skarżący zeznał, iż opuścił mieszkanie czasowo i było to związane z trwającym remontem, a w chwili obecnej swoje sprawy życiowe koncentruje w dwóch miejscach: mieszkaniu dziewczyny oraz mieszkaniu matki. Skarżący oświadczył, iż w swoim mieszkaniu był ostatni raz w [...] roku kiedy rozpoczął remont, a następnie musiał go przerwać z powodów zdrowotnych. Zeznał nadto, że na początku roku 2018 mieszkanie zostało opróżnione ze wszelkich przedmiotów, a zobowiązania czynszowe regulował do końca tego roku. Zdaniem organu przesłuchani w niniejszej sprawie świadkowie wskazywali, że skarżący nigdy nie zamieszkiwał w lokalu i widywali go jedynie sporadycznie w budynku. Organ zwrócił również uwagę, że skarżący złożył w sądzie rejonowym pozew o ustalenie istnienia stosunku najmu oraz wniosek o zabezpieczenie spornego lokalu, jednakże do dnia wydania decyzji nie zapadło w powyższych sprawach żadne orzeczenie.
Podkreślono, że organy meldunkowe są zobowiązane do oceny przesłanek wymeldowania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w czasie rozpatrywania sprawy i brak podstaw ku temu, aby oczekiwać na ewentualną zmianę tego stanu. Powołując się na treść art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 510), zwanej dalej u.e.l., wskazano, iż wobec spełnienia się przesłanki zawartej w powyższym przepisie orzeczono o wymeldowaniu skarżącego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 1 oraz 78 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego oraz zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, w szczególności pominięcie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o zdaniu spornego lokalu, a w konsekwencji błędnym uznaniu, iż skarżący opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, podczas gdy w mieszkaniu był oraz jest nadal prowadzony remont, który uniemożliwia mu zamieszkiwanie. Zarzucono również wadliwość działania kuratora, który doprowadził do bezprawnego pozbawienia skarżącego prawa najmu lokalu.
Nadto wskazano na naruszenie prawa materialnego - art. 31 ust. 1 oraz art. 35 u.e.l. poprzez ich zastosowanie i wydanie decyzji sprzecznej z prawem oraz ze stanem faktycznym, a także naruszenie art. 28 ust. 2 u.e.l. z uwagi na wszczęcie postępowania na wniosek podmiotu nieuprawnionego.
Wojewoda Śląski, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu powołano treść art. 35 oraz 28 ust. 1 i 2 u.e.l., oraz zrelacjonowano dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazano, iż skarżący nie zamieszkuje w lokalu od co najmniej kilku lat. Powyższe, zdaniem Wojewody, znajduje swoje uzasadnienie w treści składanych przez skarżącego wyjaśnień. Zdaniem organu odwoławczego również w okresie bezpośrednio poprzedzającym rozpoczęcie remontu strona nie zamieszkiwała w nim z zamiarem stałego pobytu, co wynika z zeznań sąsiadów, którzy w przeważającej mierze wskazywali, iż skarżący nigdy nie zamieszkiwał w lokalu. Jedynie jeden ze świadków, J. D. (pełnomocnik skarżącego w postępowaniu administracyjnym, będący jednocześnie jego kolegą oraz wykonawcą remontu mieszkania), oświadczył, że skarżący mieszkał w spornym mieszkaniu, ale też przebywał i nocował u swojej matki.
Zdaniem wskazanego świadka skarżący miał zamiar wyremontować sporny lokal oraz w nim zamieszkać. Stwierdzono również, że opuszczenie mieszkania nastąpiło dobrowolnie znacznie wcześniej przed rozpoczęciem remontu i nie pozostawało z nim w związku. Nadto, zdaniem Wojewody, opuszczenie lokalu miało charakter trwały. Zaakcentowano, iż przed Sądem Rejonowym w Z. zawisły sprawy o przywrócenie naruszenia posiadania oraz o ustalenie istnienia stosunku najmu, jednakże na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zostały one zakończone. Organ wyjaśnił, iż postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie ma jedynie charakter ewidencyjno-rejestrowy i nie ma żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu. Stwierdzono, iż zadaniem organów orzekających w sprawach meldunkowych jest dokonanie wymeldowania z lokalu z uwagi na spełnienie przesłanek wynikających z przepisów u.e.l.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie:
- - przepisów postępowania:
- 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy decyzja ta jako błędna i nieodpowiadająca prawu powinna zostać uchylona w całości, a sprawa o wymeldowanie powinna zostać umorzona;
- 2) art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez dokonanie oceny w sposób dowolny i sprzeczny z regułami logicznego rozumowania, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez niedostateczne uwzględnienie zeznań skarżącego oraz świadka J. D.
- - przepisów prawa materialnego:
- 1) art. 28 ust. 2 u.e.l poprzez jego błędne zastosowanie z uwagi na fakt, iż wniosek o wymeldowanie skarżącego złożył podmiot nieuprawniony, który nie posiada praw do lokalu;
- 2) art. 35 u.e.l. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie z uwagi na orzeczenie o wymeldowaniu, podczas gdy skarżący nie opuścił lokalu w sposób trwały, a jedynie wyprowadził się z niego czasowo w związku z przeprowadzanym remontem.
Jednocześnie zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że skarżący trwale opuścił sporny lokal, podczas gdy opuścił go jedynie czasowo w celu przeprowadzenia w nim remontu, bezpośrednio przed jego rozpoczęciem i na bieżąco ponosił koszty związane z jego utrzymaniem.
W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Dodatkowo zawnioskowano o zawieszenie postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowań cywilnych zawisłych przed Sądem Rejonowym w Z. o sygnaturach [...] oraz [...], gdyż mają one zdaniem skarżącego bezpośredni wpływ na wynik postępowania sądowoadministracyjnego.
W treści uzasadnienia wskazano, że skarżący nie nosił się z zamiarem porzucenia wynajmowanego lokalu, w którym prowadził generalny remont, a oświadczenie o zdaniu lokalu zostało od niego uzyskane podstępem. Stwierdzono, że podczas przeprowadzanego remontu skarżący nie mógł być widywany przez sąsiadów, co nie znaczy, iż opuścił mieszkanie w sposób trwały. Zdaniem strony skarżącej nie sposób wywieść ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że przeniósł on swoje centrum życiowe już przed rozpoczęciem remontu i bez bezpośredniego związku z nim. Podniesiono również, że opuszczenie lokalu bez przyczyny pozostaje w sprzeczności z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego rozumowania. Zwrócono również po raz kolejny uwagę na kwestię zainicjowania postępowania o wymeldowanie przez podmiot nieuprawniony.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przypomnieć przyjdzie, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie potwierdzeniem określonego faktu. Na wyłącznie ewidencyjny charakter obowiązku meldunkowego wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716) stwierdzając, że ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona zatem formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu.
Trybunał Konstytucyjny wyraził przekonanie, iż obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest więc zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Podkreślenia wymaga również, że ewidencja ludności służąca rejestrowaniu pobytu ma charakter wyłącznie porządkowy, co oznacza, że - zameldowanie jak i wymeldowanie nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu - ani tym samym prawa do przebywania w nim.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że charakter i cel ewidencji ludności dopuszcza sytuacje, w których zarówno osoba posiadająca tytuł prawny do lokalu może nie spełniać przesłanek do zameldowania w tym lokalu, jak i takie, w których osoba nieposiadająca takiego tytułu będzie podlegała obowiązkowi meldunkowemu. To z kolei powoduje, że podważana przez skarżącego kwestia pozbawienia go tytułu do przedmiotowego lokalu pozostaje indyferentna dla rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się co prawda pogląd, w myśl którego skuteczne dochodzenie roszczenia o przywrócenie posiadania stanowi przeszkodę do wymeldowania, jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy takie postępowanie nie zostało skutecznie przeprowadzone.
W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, co zresztą nie jest kwestionowane przez skarżącego. Wbrew zarzutom skargi, nie sposób zgodzić się, że dokonana przez organy ocena zgromadzonego materiału dowodowego miała charakter dowolny i sprzeczny z regułami logicznego rozumowania. W szczególności podkreślenia wymaga okoliczność przyjęcia do oceny przez organy faktu opuszczenia lokalu przez skarżącego na długo przed przystąpieniem do jego rzekomego remontu. Jak bowiem wynika z dat wskazywanych przez samego skarżącego, ostatni raz w lokalu nocował w [...] r., natomiast remont mieszkania rozpoczął się ok. początku 2018 roku.
Również w okresie przed remontem skarżący nie przebywał w lokalu w sposób stały, bywał tam wyłącznie sporadycznie, nocując w tym czasie i stołując się bądź u swojej matki w Z. bądź u dziewczyny w G. lub też przebywając w hotelach na delegacjach służbowych. Z zeznań sąsiadów wynika natomiast, że widywali oni skarżącego w budynku wyłącznie epizodycznie. Żaden z sąsiadów nie potwierdził, żeby bezpośrednio przed remontem skarżący zamieszkiwał w spornym lokalu w sposób stały. Zatem zgodzić się przyjdzie z dokonaną przez organ odwoławczy oceną, że skarżący dobrowolnie opuścił sporny lokal już znacznie wcześniej niż rozpoczął się jego remont, przenosząc swoje centrum życiowe w inne miejsce. Opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącego nie nastąpiło zatem w bezpośrednim związku z remontem mieszkania.
Istotnym jest również ustalenie, że toczące się przed sądem powszechnym postępowania nie zostały zakończone do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że skarżący nadal nie zamieszkiwał w spornym lokalu, ani też nie posiadał tytułu prawnego do lokalu. Ta ostatnia okoliczność (brak tytułu prawnego) ma takie znaczenie, że nawet gdyby skarżący był nadal zameldowany, to i tak nie miałby tytułu prawnorzeczowego, ani obligacyjnego do przebywania w tym lokalu, co w istocie powodowałoby stan fikcji meldunkowej.
Wobec powyższych okoliczności i rozważań stwierdzić przyjdzie, że istotne znaczenie na gruncie rozpoznawanej sprawy ma to, czy spełniły się przesłanki, których rejestracja powinna ewentualnie znaleźć odzwierciedlenie w ewidencji ludności. Postępowanie w sprawie wymeldowania jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym według reguł prawa administracyjnego jako prawa publicznego i ma jedynie na celu doprowadzenie stanu ewidencji ludności do zgodności ze stanem faktycznym, co niewątpliwie leży w interesie Państwa. Na gruncie ustawy o ewidencji ludności sam zamiar stałego zamieszkania nie jest wystarczający do uznania, że nie spełnione zostały przesłanki z art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l. Deklarowany zamiar powrotu skarżącego do przedmiotowego lokalu musiał pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Zamiar ten ma bowiem jedynie charakter werbalny. Nie jest możliwa jego realizacja w sytuacji, w której skarżący nie legitymuje się tytułem prawnym do lokalu. Pomimo zatem deklarowanej chęci powrotu, powrót ten w realiach rozpatrywanej sprawy nie byłby możliwy.
Zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Ustalone w sprawie okoliczności, nie podważone skutecznie w toku postępowania, obligowały zatem organ meldunkowy do wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu naruszenia art. 28 ust. 2 u.e.l poprzez jego błędne zastosowanie z uwagi na fakt, iż wniosek o wymeldowanie skarżącego złożył podmiot nieuprawniony, wskazać wypadnie, że również i ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie o wymeldowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało bowiem wszczęte przez właściwy organ z urzędu, na co wprost pozwala powołany wyżej przepis art. 35 u.e.l. Rola "A" sprowadzała się jedynie do zawiadomienia organu o okolicznościach mogących uzasadniać ewentualne wszczęcie takiego postępowania. Dysponentem tego postępowania w zakresie jego wszczęcia był jednak organ meldunkowy, zaś jego stroną, poza skarżącym, była gmina Z. jako właściciel lokalu, nie zaś "A".
Konsekwencją wyżej przedstawionych rozważań musi być uznanie, że w kontrolowanej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 35 u.e.l., a to obligowało organy meldunkowe do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. W przeciwnym wypadku zameldowanie miałoby charakter fikcyjny, nie odzwierciedlający istniejącego stanu faktycznego. Przypomnieć wypadnie, że zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny, rejestracyjny, co oznacza że nie rodzi po stronie osoby zameldowanej tytułu prawnego do lokalu. Oczywistym jest przy tym, że w sytuacji, gdy skarżący wykaże spełnienie przesłanek do zameldowania w spornym lokalu (np. wskutek prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego), wówczas obowiązkiem organu będzie ponowne jego zameldowanie.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na wniosek organu przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego.