Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r. Prezydent D. uchylił skarżącej M. D. prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz syna – J. K. W dniu 12 maja 2021 r. organ wszczął postępowanie w sprawie ustalenia i żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Decyzją z dnia z dnia 11 czerwca 2021 r. organ I instancji uznał kwotę wypłaconych skarżącej świadczeń wychowawczych na syna, w okresie od 1 lipca 2019 r. do 28 lutego 2021 r., w wysokości 10.000,00 zł, za nienależnie pobrane świadczenie, które wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie podlega zwrotowi.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że syn skarżącej w przedmiotowym okresie zamieszkiwał z ojcem i pozostawał na jego utrzymaniu. Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oświadczyła nieprawdę, wskazując że syn zamieszkuje z nią i pozostaje na jej utrzymaniu. Zatem spełniona została przesłanka nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wskazana w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą 500+.
Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 4 i art. 25 ust. 1 ustawy 500+. Dalej organ stwierdził, że w toku postępowania zostało ustalone, iż w badanym okresie syn skarżącej zamieszkiwał z ojcem i pozostawał na jego utrzymaniu. Organ odwoławczy podzielił też stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym skarżąca składając wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia poświadczyła nieprawdę, wskazując że syn zamieszkuje razem z nią i pozostaje na jej utrzymaniu. Oznacza to, że świadczenie wychowawcze zostało jej przyznane wskutek świadomego wprowadzenia w błąd organu pomocy społecznej.
Nadto świadczenie wychowawcze zostało wypłacone skarżącej mimo braku prawa do tego świadczenia, ponieważ dziecko z nią nie zamieszkiwało i nie pozostawało na jej utrzymaniu. W ocenie organu, w tej sytuacji spełnione zostały przesłanki nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wskazane w art. 25 ust. 2 pkt 2 i 6 ustawy 500+. Organ odwoławczy dodał, że bez znaczenia przy tym pozostaje sposób wydatkowania nienależnie pobranego świadczenia.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzuciła organowi odwoławczemu, że ten nie uwzględnił jej argumentacji i wyjaśnień zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wniosła o ponowne rozpatrzenie tego odwołania, z treści którego wynika, że skarżąca przeznaczała pobierane świadczenie na utrzymanie dziecka, co potwierdza ojciec dziecka, a decyzja o zwrocie przyznanego świadczenia jest dalece krzywdząca dla skarżącej.
Skarżąca wskazała, że wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia 500+, gdyż ojciec dziecka zwlekał ze złożeniem tego wniosku. Skarżąca nie miała intencji oszukania MOPS-u, podała adres swojego zamieszkania u swojej mamy, a mimo to MOPS świadczenie przyznał. Skarżąca w tym czasie rzeczywiście nie zamieszkiwała z synem w mieszkaniu rodziców ojca dziecka lecz wynajmowała mieszkanie, w którym spędzała dużo czasu z synem, który miał tam swój pokój w którym odrabiał lekcje, miał swoje zabawki itd. Skarżąca w uzgodnieniu z ojcem dziecka odkładała część otrzymywanego 500+ na organizację przyjęcia komunijnego syna, które odbyło się we wrześniu 2020 r. i kosztowało ok. 4.000,00 zł. Również we wrześniu 2020 r. skarżąca przekazała ojcu dziecka kartę do bankomatu, dającą dostęp do konta bankowego, na które wpływało świadczenie 500+, co w praktyce oznaczało zaprzestanie pobierania świadczenia przez skarżącą.
Skarżąca pomimo iż nie zamieszkuje z razem synem, utrzymuje z nim stałą więź. Syn bardzo często przebywa i nocuje w mieszkaniu skarżącej. Skarżąca utrzymuje kontakt ze szkołą syna, z nauczycielami, uczestniczy w zebraniach i wywiadówkach. Skarżąca na bieżąco partycypuje w kosztach utrzymania syna, który wbrew ustaleniom przywołanym w zaskarżonej decyzji nigdy nie był na utrzymaniu ojca, gdyż ten nie pracuje i nigdy nie pracował zarobkowo. W celu potwierdzenia, że skarżąca przeznaczała pobierane świadczenie na utrzymanie dziecka, wniosła w skardze o powołanie 3 wskazanych świadków.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu powtórzył swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2021 r. skarżąca zażądała przeprowadzenia rozprawy oraz wniosła o wstrzymanie obowiązku zwrotu wskazanej sumy. Postanowieniem z dnia 16 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 3 czerwca 2022 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącej o przesłuchanie wskazanych świadków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić wypadnie, że jakkolwiek świadczenie 500+ jest świadczeniem powszechnie przysługującym, to jednak nie jest wystarczającą przesłanką do jego przyznania sam fakt posiadania dziecka i potrzeba pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
W związku z ustalonymi w sprawie okolicznościami faktycznymi, szczególną uwagę przyjdzie zwrócić na treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 5 ust. 2a w niniejszej nie znajduje zastosowania). Z powołanej regulacji wynika, że warunkiem sine qua non w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka jest to, aby dziecko wspólnie zamieszkiwało z tym rodzicem i pozostawało na jego utrzymaniu.
Tymczasem, co nie budzi żadnych wątpliwości w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, syn skarżącej zamieszkuje z ojcem. Nie ma przy tym wpływu na ten fakt to, czy i w jakim wymiarze skarżąca widuje się z synem i uczestniczy w kosztach jego utrzymania. Sytuacja, w której dziecko stale zamieszkuje tylko z jednym z rodziców powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego po stronie drugiego rodzica, a więc skarżącej.
Powyższego skutku nie zmienia fakt wydatkowania środków pochodzących z tego świadczenia na potrzeby dziecka, czy też przekazywanie ich do dyspozycji ojca dziecka. Może mieć natomiast wpływ na ewentualne umorzenie określonej w decyzji kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jako sumy przekazanej na potrzeby syna. Jak jednak stwierdził to już organ odwoławczy jest to odrębne postępowanie, które zobowiązany jest przeprowadzić organ I instalacji wobec złożonego przez skarżącą wniosku w tym przedmiocie.
Wobec powyższego, skoro skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego, a mimo to zostało jej wypłacone, uznać je należało za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze po myśli art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy 500+.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska organów, że w sprawie wystąpiła dodatkowo przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy 500+. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Sąd daje wiarę skarżącej, że nie miała intencji oszukania organu, mimo że jej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego datowany na dzień 3 lipca 2019 r. zawierał oświadczenie, że jej syn zamieszkuje z nią oraz pozostaje na jej utrzymaniu (część I pkt 2 wniosku). Wobec ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych uznać przyjdzie, że jakkolwiek złożone przez skarżącą oświadczenie co do miejsca zamieszkiwania syna mogło wprowadzać w błąd organ pomocowy, to brak jest dostatecznych przesłanek, aby uznać takie działanie za świadome w kontekście brzmienia przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy 500+.
Ta konstatacja pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy, jednak może mieć znaczenie i wpływ na wynik odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy 500+.
Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329).
Dodać przyjdzie, że Sąd oddalił wniosek skarżącej o przesłuchanie wskazanych w skardze świadków, albowiem zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów.