Uzasadnienie
Prezydent Miasta C. decyzją z [...] r.
Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił T. P. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji skazano, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, a ponadto podkreślono, że ubiegający się o świadczenie pobiera zasiłek stały. Od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie wniosła strona, która wyraziła z niej swoje niezadowolenie i podkreśliła, że Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się o do bezzasadności uwzględniania okresu powstania niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach decyzji organ odwoławczy podkreślił, że w kwestionowanej decyzji nie odniesiono się do rezygnacji przez stronę z zasiłku stałego i możliwości sprawowania przez niego opieki nad matką. Nadto podkreślono, że moment powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia dla ubiegania się o prawo do wnioskowanego świadczenia.
Prezydent Miasta C. decyzją z [...] r.
Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw przepisy normujące zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie przywołał stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i wskazał, że strona jest synem osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca tej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta została orzeczona po ukończeniu 18 roku życia, a tym samym strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W tym zakresie organ pierwszej instancji nie podzielił wskazań przekazanych w decyzji kasacyjnej organu odwoławczego.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniesiono że jest jedyną osobą, która jest w stanie sprawować opiekę nad matką i taką opiekę sprawuje. W odwołaniu tym podkreślono naruszenie postanowień art. 190 Konstytucji RP w zakresie respektowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy podkreślił, że orzeczenie o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki pochodzi z [...] i w orzeczeniu tym wskazano, że nie można określić terminu powstania niepełnosprawności.
Nadto organ ten podkreślił, że osoba sprawująca opiekę legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i pobiera zasiłek stały z pomocy społecznej. Organ wyższego stopnia podzielił stanowisko strony i odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego podniósł, że nie ma ona w sprawie tej zastosowania. W dalszej części uzasadnienia organ ten przybliżył ustalenia organu pierwszej instancji co do zakresu opieki sprawowanej przez stronę i doszedł do przekonania, że przesłanką odmowy przyznania stronie przedmiotowego świadczenia jest pobieranie przez nią zasiłku stałego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając powyższym rozstrzygnięciom naruszenie postanowień prawa. Podkreślono, że we wszystkich wcześniejszych pismach wskazywano chęć rezygnacji z zasiłku stałego w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona podkreśliła, że gdyby wcześniej złożyła rezygnację to przez kilka miesięcy pozostawałaby bez żadnych środków utrzymania, ponieważ zasiłek stały jest jedynym jej źródłem utrzymania, a postępowanie trwa już kilka miesięcy. W końcowej części skargi podniesiono, że nie jest zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawa, aby strona spełniająca wymogi do otrzymania dwóch różnych świadczeń z systemu wsparcia społecznego nie mogła zrezygnować z tego, które jest niższe, aby uzyskać świadczenie w wyższej wysokości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Argumentacja przedstawiona w skardze zdaniem organu odwoławczego nie daje podstaw dla jej uwzględnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie także nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżący mógł się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącego. W przedłożonych aktach administracyjnych zamieszczona jest informacja, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w którym znajduje się stwierdzenie, że nie jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Nadto w aktach tych zalega świadectwo pracy z 2009 r., z którego wynika, że strona w okresie swojej niepełnosprawności była zatrudniona.
Przedstawiony stan faktyczny, jak również informacje zamieszczone w wywiadzie środowiskowym sporządzonym na potrzeby niniejszego postępowania nie dają możliwości wypowiedzenia się, czy w przypadku skarżącego można mówić o rezygnacji z zatrudnienia, czy też nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W tej sytuacji uznać należy, że organy administracji publicznej przeprowadzające postępowanie wyjaśniające w sprawie nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.
W szczególności organy te nie wyjaśniły tego, czy skarżący może zrezygnować z zatrudnienia lub takiego nie podejmować. W konsekwencji przyjdzie podzielić zarzut skargi, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Obok podniesionego zarzutu przyjdzie podkreślić, że organy administracji obu instancji dopuściły się innego naruszenia prawa, otóż organ pierwszej instancji jako przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia uczynił fakt uzyskania stopnia niepełnosprawności przez matkę strony po ukończeniu przez nią 18 roku życia. W tym zakresie podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie tej nie odgrywa żadnej roli to, kiedy osoba wymagająca opieki ze strony innej osoby stała się osobą zaliczoną do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności. W tym zakresie organ odwoławczy trafnie odwołał się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwa sądów administracyjnych.
Jednocześnie organ ten jako przesłankę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia powołał fakt pobierania przez skarżącego zasiłku stałego. Można na marginesie zauważyć, że w pierwszej swojej decyzji organ ten znał już tę okoliczność i we wskazaniach dla organu pierwszej instancji o niej nie wspominał, a tym samym wówczas okoliczność ta nie stanowiła dla niego przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania. W ramach następnego postępowania organ odwoławczy uczynił ten fakt przesądzającym o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Zauważyć należy, że literalne brzmienie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi tak jak wskazał to organ odwoławczy. Równocześnie należy mieć na uwadze to, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ujawniła się linia orzecznicza, na mocy, której osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń z zakresu wsparcia społecznego ma prawo do wyboru takiego świadczenia, które uznaje za korzystniejsze (zob. wyrok NSA z 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 772/21 CBOSA i wyroki w nim przywołane).
Fakt, że przywołany tu wyrok NSA odnosi się do wyboru między świadczeniem emerytalnym, a świadczeniem pielęgnacyjnym dla niniejszej sprawy nie ma żadnego znaczenia, ponieważ zasiłek stały jest wymieniony w katalogu świadczeń w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie skarżący akcentuje, że w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, rezygnuje z tego drugiego. Stanowisko takie zostało w sposób czytelny wyrażone w skardze do tutejszego Sądu. Skoro skarżący deklaruje chęć otrzymywania tego świadczenia, to w przypadku spełniania przez skarżącego wymogów do jego otrzymywania, organ pierwszej instancji był uprawniony do wydania w tym samym dniu dwóch różnych decyzji, a mianowicie uchylenia decyzji o zasiłku stałym i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W omawianym zakresie nie jest wymagane wydawanie rozstrzygnięć przez dwa różne organy, ponieważ organem uprawnionym do wydania obu tych decyzji jest ten sam organ, a mianowicie Prezydent Miasta C. Powyższa okoliczność wyczerpuje znamiona uwzględnienia wniesionej skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające stosownie do podniesionych powyżej wskazań co do dostrzeżonych uchybień. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.