Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku I. K. z dnia [...] r. Burmistrz Miasta B. decyzją nr [...] z dnia [...] r. omówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z. S. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole, lub w szkole wyższej. Jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Na skutek odwołania wnioskodawczyni sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało ono, że ojciec wnioskodawczyni na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem że daty niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] r. Zauważyło jednak, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Uznało jednak, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. W przedmiotowej sprawie występuje inna przesłanka negatywna wykluczająca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Zgodnie bowiem z art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z K. K. (bez znaczenia pozostaje fakt faktycznej separacji), a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła I. K. Podniosła, że jej matka K. K. nie jest w stanie opiekować się ojcem. Na dowód tego przedstawiła kilka orzeczeń psychiatrycznych stwierdzających u matki [...] o przebiegu przewlekłym
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Skarżąca przed rozprawą złożyła pismo, do którego dołączone było postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] roku (sygn. [...]) zezwalające jej na umieszczenie matki w szpitalu psychiatrycznym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawą ocenianego rozstrzygnięcia jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111 – dalej "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:
- a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Powyższy przepis wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.
Zauważyć jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotyczy to jednak tylko takiej sytuacji, w której małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki. Tu skład orzekający WSA w Gliwicach podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w wyrokach z dnia 21 czerwca 2017 r. (sygn. I OSK 829/16), czy z dnia 13 listopada 2015 r. (sygn. I OSK 1230/14) z którego wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki, w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy przyjąć, że skarżąca wykazała, iż jej matka nie jest w stanie sprawować opieki nad swoim mężem. Cierpi bowiem na [...] o przebiegu przewlekłym objawiającą się między innymi [...], i prawdopodobnie [...]. Narastają u niej objawy ubytkowe [...]: [...], [...] i [...], [...] i [...], [...] (Opinia sądowo-psychiatryczna w sprawie o sygnaturze [...], wraz z opinią uzupełniającą, świadectwo lekarskie z dnia [...] r., postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r., sygn. [...] zezwalające skarżącej na umieszczenie matki w szpitalu psychiatrycznym).
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wcześniej okoliczności należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie niezasadnie organ uznał, iż została spełniona przesłanka 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zakresie obiektywnych możliwości sprawowania przez matkę skarżącej. Stąd konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta B..
Wyrok Sądu w niniejszej sprawie nie przesądza o tym, że skarżącej musi zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Cały czas obowiązek alimentacyjny spoczywa na jego żonie. Może on zostać zrealizowany w inny sposób, niż sprawowanie bezpośredniej pieczy. Możliwe jest choćby sfinansowanie płatnej opieki. Okoliczność ta nie była jednak badana przez Sąd, gdyż organy administracji nie poczyniły żadnych ustaleń w tym zakresie.
Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Ponownie rozpatrując sprawę organ II instancji ustali, czy realizacja obowiązku opieki nad Z. S. może zostać zrealizowana przez jego żonę w inny sposób niż bezpośrednia piecza. W tym celu ustali dochody tej ostatniej. Jeśli dochody te nie pozwalają na zapewnienie innej niż bezpośrednia opieki nad niepełnosprawnym organ, rozpatrując odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia [...] r., uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r.