Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej k.p.a.), art. 10, 27 ust. 1 i in. ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej u.p.p.), uchylił M. L. (dalej: skarżąca, strona) prawo do świadczenia wychowawczego, przyznane rozstrzygnięciem z dnia [...] r. na A.K.
W uzasadnieniu podano m. in., że toczy się postępowanie, w którym zostanie wydane postanowienie orzekające ostatecznie o tym, czy M. L. zostanie rodziną zastępczą dla A. K. Jedyny dokument, którym organ dysponuje, to postanowienie z dnia [...] roku, sygn. akt [...], mówiące o tym iż, małoletnia A. K. na czas toczącego się postępowania zostanie umieszczona u babki M. L., jako w niezawodowej rodzinie zastępczej. W związku z powyższym kontynuacja wypłaty świadczenia wychowawczego byłaby niezgodna z przesłankami ustawowymi.
W odwołaniu M. L. zaskarżyła w całości powyższą decyzję. Wskazała na brak przesłanek prawnych do wydania decyzji o ww. treści. Podała m. in., że warunki ustawowe otrzymania świadczenia spełnione są w sposób jednoznaczny, gdyż małoletnia pod faktyczną opieką babki znajduje się od czerwca 2019 roku, co przejawia się właśnie tym, że zamieszkuje z nią i pozostaje na jej utrzymaniu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podano m. in., że świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. W świetle akt sprawy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej. Zatem na gruncie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm. – dalej u.w.r.) stronie przysługuje prawo do świadczeń tam ustalonych, w tym dodatek wychowawczy.
Skargę na powyższą decyzję złożyła przez M. L., zaskarżając ją w całości. Zarzuciła:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to m. in. art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.p., poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie skutkujące niczym nieuzasadnionym uchyleniem prawa do świadczenia wychowawczego, tzw. 500+, należnego małoletniej A. K. w sytuacji, gdy małoletnia od czerwca 2019 roku zamieszkuje wspólnie i pozostaje na utrzymaniu babki ojczystej M. L., co potwierdzenie formalne znalazło najpierw w postanowieniu tymczasowym Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] roku, a następnie w postanowieniu końcowym (nie tymczasowym, jak to wskazano w decyzji) tegoż Sądu z dnia [...] roku, mocą którego małoletnia umieszczona została w niezawodowej rodzinie zastępczej u babki M. L., a co za tym idzie w sposób jednoznaczny spełnione są przesłanki wskazane w art. 4 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, zaś umieszczenie w niezawodowej rodzinie zastępczej u babki M. L. winno skutkować stwierdzeniem, że jest ona opiekunem prawnym małoletniej (art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy);
- 2) sprzeczność art. 4 ust. 2 ustawy z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.p. i ogólnymi przepisami, skutkującą niemożnością stosowania art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, jako przepisu z niezgodnego;
- 3) naruszenie konstytucyjnej zasady równości określonej w art. 32 Konstytucji, polegającej na niczym nieuzasadnionym różnicowaniu dzieci wychowywanych przez rodziców i dzieci pozostających w pieczy zastępczej, skutkującą pokrzywdzeniem tych drugich.
Na podstawie przedstawionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.
Pełnomocnik z urzędu strony poparł jej argumentację w piśmie z 23 marca 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 u.p.p. (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują na wniosek osób uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy).
Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei z art. 4 ust. 2 tej ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje m. in. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu i in.
Jednocześnie w świetle art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.p. świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.
Powodem, dla którego wyłączono możliwość uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej jest fakt, że prawodawca w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wprowadził m. in. dodatek wychowawczy. Zgodnie z art. 80 ust. 1a u.w.r. rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany "dodatkiem wychowawczym". Istota tej regulacji sprowadza się do zrównania pozycji prawnej osób realizujących rodzinną pieczę zastępczą z sytuacją rodziców naturalnych. Przedmiotowy dodatek przysługuje wszystkim typom rodzin zastępczych i w tym zakresie nie występują żadne zróżnicowania. Wskazany tu dodatek wychowawczy wynosi 500 zł i jest tej samej wysokości, co przysługujące rodzicom dziecka świadczenie wychowawcze (zob. M. Kucharska, Komentarz do art. 8 u.p.p., Lex-el.).
Nie można zatem mówić o jakimkolwiek nierównym traktowaniu kogokolwiek. Dopiero spełnienie żądania skargi oznaczałoby dodatkowe uprzywilejowanie strony i przyznanie dodatkowych środków, z pieniędzy publicznych, ponad te, które otrzymują inne dzieci.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.p. "Organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego." Organ zatem działał na podstawie ww. przepisu i miał do tego prawo.
Decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 13a ust. 1 u.p.p. ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji – zob. np. R. Prokop, Komentarz do art. 27 u.p.p., LEX-el.). Tym samym w trybie art. 27 u.p.p. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. W przypadku pobrania świadczenia, które stronie się nie należało zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.p. wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu, wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną. Nie jest to jednak przedmiot niniejszego postępowania.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 4 ust. 2 pkt 2 i 3, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 27 ust. 1 u.p.p., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.