Uzasadnienie
Skarga K. M. (dalej: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 czerwca 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1458/2023/11655, została wniesiona w poniżej wymienionych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Wnioskiem podpisanym w dniu 2 lutego 2023 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem - M. W. (ur. [...] r.). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] r. o zaliczeniu ojca do znacznego stopnia niepełnosprawności, stwierdzające, że niepełnosprawność datuje się od 1999 r., a ustalony stopień niepełnosprawności od [...] 2006 r., przy czym orzeczenie to zostało wydane na stałe.
Prezydent Miasta D. decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 3 pkt 21, art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: "u.ś.r."), odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad ojcem, powołując się na fakt, że jego niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Dodatkowo, skarżąca nie była zatrudniona w 2022 r. i nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego ze sprawowaniem opieki nad ojcem i rezygnacją z zatrudnienia. Wcześniej natomiast miała ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad dzieckiem (22.11.21 r. - 21.11.2022 r.).
W odwołaniu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej nie wypełnia przesłanek w tym przepisie wymienionych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, wspomnianą już wcześniej decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1458/2023/11655, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy i zacytowało przepisy u.ś.r. Odnosząc się do kwestii momentu powstania niepełnosprawności nie podzieliło stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi brak możliwości ustalenia momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Okoliczność ta nie może stanowić negatywnej przesłanki w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz na utrwalone stanowisko judykatury).
Podkreśliło, że nie neguje stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, jednakże świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, która wymusza rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jakiej wymaga ojciec skarżącej nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności skarżącej związane z opieką ograniczają się jedynie do wspomagania ojca w czynnościach życia codziennego i nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Nie zachodzi również bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej przez skarżącą, w celu sprawowania opieki nad ojcem.
W skardze, pełnomocnik skarżącej wywiódł, że w sprawie został naruszony przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że sprawowana przez skarżącą opieka nie polega na zaspokajaniu podstawowych i codziennych potrzeb życiowych ojca oraz nie nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Z tej przyczyny skarżąca wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bądź też ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi zacytowana została treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i obszerne cytaty orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w postaci uzasadnień wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 16.09.2021 r. sygn. akt III SA/Gd 577/21; w Krakowie z dnia 9.12.2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19; w Rzeszowie z dnia 2.07.2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).
Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym, z uwagi na złożony w treści skargi wniosek w tym przedmiocie, przy jednoczesnym braku żądania organu odwoławczego przeprowadzenia rozprawy, w terminie czternastu dni od zawiadomienia o jego złożeniu (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.).
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie są zgodne z prawem. Nie można bowiem podzielić stanowiska orzekających w sprawie organów w zakresie interpretacji i wykładni obowiązujących w sprawie przepisów u.ś.r.
Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie, na mocy art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensata za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 1038/21). Sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 951/21).
Omawiane świadczenie przyznawane jest więc w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
W rozpatrywanej sprawie, wyjaśniając przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji powołał się na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). W tym zakresie wskazać należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Tym samym rozważania organu odwoławczego w tym zakresie ocenić należy za prawidłowe.
Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Na mocy, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 100), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Niewątpliwie samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna.
Zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm., obecnie t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2268), w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Przechodząc do dalszej analizy art. 17 ust. 1 u.s.r., to jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym, rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki.
Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą.
Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 4023/18).
Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 996/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 795/20).
Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania dwóch obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Po drugie, jaki jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, nieprawidłowa jest dokonana przez organy administracji obu instancji ocena dotycząca braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnemu ojcu.
Organ odwoławczy uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wskazał, że zakres opieki jakiej wymaga ojciec skarżącej nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Zatem podejmowane przez skarżącą w ramach opieki czynności mogą być realizowane również w warunkach zatrudnienia. W konsekwencji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki.
Nie mniej jednak skarżąca wykonuje szereg czynności związanych z opieką, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego, toalecie, załatwianiu potrzeb fizjologicznych i higienicznych, przygotowaniu posiłków i ubieraniu ubrań, wykonywaniu ćwiczeń fizycznych w ramach rehabilitacji domowej w celu rozruszania stawów, codziennym mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru, przynoszeniu zakupów, opłacaniu rachunków, załatwianiu spraw urzędowych, zakupie i podawaniu leków, opiece w trakcie wizyt lekarskich, pomocy przy wyjściach na spacery, czytaniu, masażach, oklepywaniu, układaniu do snu, w razie konieczności też czuwaniu podczas snu. Zgodzić należy się z tym, że niektóre wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności wykonywane w ramach opieki na przykład: robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, porządki domowe, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie jednak mogą być ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach indywidulanie sprawowanej opieki (por. oświadczenie pisemne skarżącej z dnia 9 marca 2023 r., k. 24 akt administracyjnych).
W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy pomija całkowicie okoliczność, że ojciec skarżącej przeszedł wycięcie guza [...] i ma usunięte [...]. Widzi [...] w niewielkim stopniu i to tylko na wprost. Ma też uszkodzony kręgosłup, zaćmę, cukrzycę, wysokie ciśnienie oraz demencję. Samodzielnie nie jest w stanie poruszać się i funkcjonować. Treść orzeczenia o niepełnosprawności ojca z dnia [...] r. potwierdza wskazania do konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji i stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co zbieżne jest z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego.
W kontekście problematyki związku przyczynowego ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym strona występuje o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 410/20).
Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia.
Materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że ojciec skarżącej wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu i udziela jej skarżąca. Fakt, że jednocześnie ma pod opieką dziecko, w żaden sposób nie wyklucza tego, że świadczy pomoc również ojcu w zakresie adekwatnym do jego potrzeb, oraz że to z tego właśnie powodu nie podejmuje zatrudnienia.
Jak już wcześniej wywiedziono, opieka nie musi być opieką sprawowaną przez 24 godziny na dobę w zakresie wykluczającym wykonywanie jakichkolwiek innych czynności, jak choćby wychowywanie dzieci, w tym małych. Punkt ciężkości tkwi w pozostawaniu skarżącej do dyspozycji ojca a tego organy nie zanegowały.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, nietrafne jest założenie, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc ojcu, który potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu odpowiadającym godności człowieka, w tym przy przemieszczaniu się i załatwianiu potrzeb fizjologicznych, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach jego życia.
Jak już wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie od normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać osoba chora z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.
Analiza akt administracyjnych dokonana przez Sąd pozwala stwierdzić, iż nie została wyjaśniona zasadnicza kwestia, czy opieka sprawowana przez skarżącą jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej musiałoby się odbyć ze szkodą dla wymagającego opieki ojca. Powyższe wymagało szczegółowych ustaleń zakresu sprawowanej opieki, a więc czy skarżąca realizuje wobec ojca opiekę stałą, codzienną, pozostając do jego dyspozycji oraz udzielając mu pomocy, a także wykazując ciągłą gotowość jej niesienia, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, a także oddziaływania posiadanych przez ojca schorzeń na codzienne jego funkcjonowanie, w tym potrzeby wsparcia. Konieczne pozostawało również ustalenie, jakie czynności jest w stanie wykonywać samodzielnie, czego w ustaleniach faktycznych zabrakło, przez co nie jest możliwe dokonanie ich realnej oceny.
Jak już na wstępie zaznaczono, uznanie decyzji organu administracji za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa wymaga zbadania kolejnych etapów działania organu, w ramach których następuje zgromadzenie materiału dowodowego, oraz uwzględnienie zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w tym ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy, a następnie wszechstronne i wnikliwe rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, zważywszy na oświadczenie skarżącej nie został należycie oceniony przez organ I instancji, jak również organ odwoławczy. W konsekwencji, organy dokonały błędnej oceny materiału dowodowego, naruszając zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), które miały istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym powyżej, oraz dokonać oceny przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, jak też związku przyczynowego wykazanych okoliczności z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, aby następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć decyzję, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), zasądzając na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł., tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).