Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą B. J. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie uznania, że kwoty wypłacone stronie za okres od 1 października 2019 roku do 30 kwietnia 2021 roku w wysokości 9500,00 złotych były nienależnie pobranymi świadczeniami wychowawczymi i jednocześnie zobowiązującą ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 9500,00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na A. K., P. K., J. B. oraz D. B. w kwocie po 500,00 złotych miesięcznie na każde z dzieci na okres od 1 lipca 2019 roku do 31 maja 2021 r. Następnie R. K. poinformował organ pierwszej instancji w dniu 29 marca 2021 roku, iż A. K. nadal zamieszkuje z nim pod adresem S., ul. [...]. Jednocześnie załączył wyrok Sądu Okręgowego w K. wydział XVIII Cywilny Rodzinny sygn. akt [...] z dnia [...] r., z którego między innymi wynika, iż orzeczono rozwód małżeństwa R. K. i B. K. (z domu J.), a władzę rodzicielską nad dziećmi; A. K. oraz P. K. pozostawiono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania A. K. w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca, a miejsce zamieszkania P. K. w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. W dniu 7 kwietnia 2021 roku skarżąca złożyła w organie pierwszej instancji wyjaśnienia i oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, z treści którego wynika, iż A. K. przebywa pod jej opieką, a pod opieką ojca córka będzie przebywać od czerwca 2021 r.
Organ odwoławczy podkreślił, że z dołączonego do odwołania potwierdzenia przelewu dokonanego przez skarżącą na konto jej córki - A. K. wynika, że jako jej miejsce zamieszkania wskazano miejsce zamieszkania jej ojca – R. K. W związku z tym organ podniósł, że nawet na dokumentach finansowych załączonych przez stronę do odwołania oznaczono miejsce zamieszkania A. K. jako miejsce zamieszkania jej ojca. Następnie organ podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Ponadto dodał, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że małoletnia A. K. w spornym okresie zamieszkiwała wspólnie z ojcem, podczas gdy w rzeczywistości zamieszkiwała z matką i pozostawała na jej utrzymaniu. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, mającego wpływ na wynik sprawy, polegającego na błędnym uznaniu, iż skarżącej nie przysługiwało świadczenie wychowawcze na córkę A. K. w spornym okresie, podczas gdy przez cały ten okres córka zamieszkiwała ze skarżącą i pozostawała na jej utrzymaniu. Podniosła również zarzut zaniechania przez organ I i II instancji ustalenia faktycznego miejsca zamieszkania wyżej wymienionej w spornym okresie poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, a także pominięcia przez organ dowodu z oświadczenia sporządzonego przez ojca małoletniej A. – R. K. - złożonego podczas wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania w dniu 13.05.2021 r., w którym potwierdził, że w spornym okresie miejscem zamieszkania A. było miejsce zamieszkania skarżącej.
Mając na uwadze powyższe, wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zasądzenie kosztów postępowania na jej rzecz.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Kontrolowanymi decyzjami organy stwierdziły, że świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącej za okres od 1 października 2019 roku do 30 kwietnia 2021 roku w wysokości 9500,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami i w związku z tym skarżąca została zobowiązana do zwrotu tych świadczeń. Organy przyjęły bowiem, że w wymienionym okresie córka skarżącej - A. K., zamieszkiwała w miejscu zamieszkania swojego ojca.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że podstawę ustaleń organu w powyższym zakresie stanowiła informacja przesłana pocztą mailową, według której wymienione dziecko zamieszkuje wraz z R. K. oraz fotokopia wyroku Sądu Okręgowego w K. wydział XVIII Cywilny Rodzinny sygn. akt [...] z dnia [...] r., w sprawie o rozwód, według którego władzę rodzicielską nad A. K. pozostawiono obojgu rodzicom, ustalając miejsce jej zamieszkania w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca.
Podkreślenia jednak wymagało, że w dniu 7 kwietnia 2021 roku skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, według którego A. K. przebywa pod jej opieką, a pod opieką ojca będzie przebywać od czerwca 2021 r.
W związku z tak istotnymi rozbieżnościami dotyczącymi kwestii o kluczowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, organ był zobowiązany do odebrania oświadczenia w tym zakresie od R. K. – po pouczeniu go o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Przeprowadzenie takiej czynności dowodowej stanowiłoby postawę oceny wiarygodności poszczególnych informacji dotyczących miejsca zamieszkania wymienionego dziecka.
Wydając rozstrzygnięcia, organy obydwu instancji dysponowały bowiem tylko oświadczeniem skarżącej – złożonym po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań i skonfrontowały treść tego oświadczenia z informacją mailową z 29 marca 2021 r., z której można wnioskować, że pochodziła od R. K. Natomiast powoływany przez organ wyrok rozwodowy z dnia [...] r., stanowi tylko dowód tego, jaka była treść rozstrzygnięcia sądu w powyższym zakresie, a nie jest podstawą do stwierdzenia, jakie było rzeczywiste miejsce zamieszkania dziecka nawet w dacie tego wyroku, a tym bardziej kilka lat później czyli w okresie od 1 października 2019 roku do 30 kwietnia 2021 r.
Podobnie - adres dziecka wskazany w dokumentacji bankowej nie jest dowodem na to, że było to rzeczywiste miejsce jego zamieszkania. Podkreślenia zaś wymagało, że w niniejszej sprawie, kluczowe znaczenie miało właśnie faktyczne miejsce zamieszkania córki skarżącej we wskazanym w decyzji okresie. Ustalenia dokonane przez organ w tej kwestii są wynikiem pominięcia przeprowadzenia czynności zmierzających do usunięcia wymienionych wątpliwości, w tym zwłaszcza zaniechania przez organ uzyskania wyjaśnień ojca dziecka, o czym była mowa wyżej. W konsekwencji tego, organy dokonały błędnej oceny zebranych w sprawie dowodów.
Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane w wyniku naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Wobec tego skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że brak przeprowadzenia przez organ istotnych czynności skutkował nieprawidłową oceną zebranego materiału dowodowego, w zakresie dotyczącym ustalenia kluczowych okoliczności w sprawie. Wobec tego, naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi wymienione wyżej czynności i oceni materiał dowodowy we wskazanym kierunku, a następnie dokona analizy okoliczności w kontekście spełnienia warunków określonych w wymienionych w decyzji przepisach.