Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1381/22

Uzasadnienie

A. B. (dalej: "skarżąca") wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2022 roku domagała się ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko - syna L. B. (ur. [...] r.).

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 17c ust. 9 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615, w skrócie: "ustawa" lub "u.ś.r.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego prawa do świadczenia rodzicielskiego.

W odwołaniu skarżąca podkreśliła, że w Ukrainie otrzymuje co miesiąc formę zapomogi na syna w wysokości 860 hrywien (ok. 110,- zł.) i to wyłącznie do jego trzeciego roku życia. Nie ma zasiłku macierzystego czy też świadczenia rodzicielskiego, które przysługują w Polsce osobom bezrobotnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 21 lipca 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1845/2022/9545, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 1 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu zaznaczyło, że skarżąca urodziła syna w Ukrainie i tam otrzymuje na niego świadczenia w wymiarze niższym niż w Polsce. Z tego powodu w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17c ust. 9 pkt 5 ustawy, bowiem w Ukrainie nadal pobiera świadczenie podobne do zawnioskowanego. Racjonalny ustawodawca nie przyznał organom administracji uprawnień do przyznania dodatku dyferencyjnego, który przysługiwałby w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy tymi świadczeniami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17c ust. 9 pkt 5 ustawy w związku z art 7-9 i art. 11 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia rodzicielskiego. Przyznała, że w Ukrainie pobiera na syna świadczenie pieniężne, które przysługuje do ukończenia przez niego 3 lat. Świadczenie to, tłumacząc na język polski, nazywa się "pomocą przy urodzeniu dziecka" i ma wysokość 860 hrywien, oraz przysługuje każdemu rodzicowi (matce lub ojcu) z samego faktu urodzenia dziecka i jest niezależne od bycia zatrudnionym, czy też wysokości osiągniętego dochodu. I choć świadczenie to nie jest wypłacane jednorazowo, a przez okres 36 miesięcy, to swoim charakterem odpowiada dodatkowi z tytułu urodzenia dziecka, o którym mowa w art. 9 ustawy, będącemu dodatkiem do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Akcentowała, że domaga się świadczenia rodzicielskiego a nie zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu urodzenia dziecka.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 lipca 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 1 czerwca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na syna.

Materialnoprawną podstawę wymienionych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, w skrócie jak dotychczas: "ustawa" lub "u.ś.r."). W myśl art. 2 pkt 5 u.ś.r. świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie, które - stosownie do art. 17c ust. 1 u.ś.r. - przysługuje wymienionym w nim osobom, m.in. matce dziecka. Art. 1 ust. 1 i 2 u.ś.r., określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, które przysługują:

1. 1) obywatelom polskim;
2. 2) cudzoziemcom:
3. a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
4. b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym,
5. c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 oraz z 2022 r. poz. 91), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
6. d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,
7. e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
8. - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub
9. - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
10. - jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający 9 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
11. f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
12. - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
13. - na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,
14. - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
15. - z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 1 ust. 3 u.ś.r. świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że skarżąca jest obywatelką Ukrainy, która nie należy do Unii Europejskiej. Z tego powodu w sprawie nie stosuje się przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Stosownie bowiem do treści art. 2 rozporządzenia nr 883/2004 niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu.

Z kolei, z treści art. 60 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 wynika, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Do celów stosowania art. 67 i 68 rozporządzenia podstawowego (to jest rozporządzenia nr 883/2004) uwzględnia się - w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia - sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie. W przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci.

Regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 u.ś.r. przyznaje prawo do przyznania świadczenia rodzicielskiego tylko cudzoziemcowi posiadającemu kartę pobytu członka rodziny obywatela UE. osobom, które przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały albo na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, bądź osobom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".

Kwestią sporną jest również prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 9 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1. 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;
2. 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;
3. 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;
4. 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
5. 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Analiza zacytowanych powyżej przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca nakazuje postrzegać i wiązać negatywne przesłanki do przyznania świadczenia rodzicielskiego z takimi okolicznościami, które powodują całkowite zaprzestanie opieki nad dzieckiem, jak na przykład te określone w art. 17c ust. 9 pkt 2 u.ś.r., tj. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, lub z sytuacjami prawnymi o cechach uprawnienia do pobierania innych świadczeń, których celem jest stworzenie materialnych warunków do sprawowania osobistej pieczy na urodzonym dzieckiem (art. 17c ust. 9 pkt 1, pkt 4 i pkt 5 u.ś.r.).

Na gruncie wykładni językowej art. 17c ust. 9 pkt 5 u.ś.r. należy uwzględniać, że do okoliczności stanowiących o zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego, ustawodawca zalicza samo przysługiwanie za granicą świadczenia o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wykładnia przywołanego przepisu nie nastręcza trudności interpretacyjnych.

Treść wniosku skarżącej wskazuje, że ma prawo i pobiera w Ukrainie na syna, przez okres 3 lat od jego urodzenia, świadczenie o nazwie "pomoc po narodzeniu dziecka". Tak więc, przysługuje jej za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego.

Nie ma również wątpliwości, że skarżąca nie należy do żadnej kategorii osób - cudzoziemców wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Oświadczenie złożone w dniu 29 kwietnia 2022 r. przez skarżącą potwierdza, że od 2000 r. wraz z mężem przebywa w Polsce. Oboje są obywatelami Ukrainy, nigdy nie pracowali i nadal nie pracują oraz nie są zarejestrowani w Urzędzie Pracy (k. 5 akt administracyjnych). Mimo to skarżąca deklaruje, że zamierzają pozostać w Polsce.

Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że spełnia którąkolwiek z wyżej omówionych przesłanek uprawniających do pobierania wnioskowanego świadczenia. Nie jest obywatelem państwa UE, a także nie podała ani w odwołaniu ani w skardze, na jakiej podstawie faktycznej opiera złożony wniosek, tj. w oparciu o czyje prawa, gdy chodzi o członka jej rodziny i gdzie zatrudnionego bądź gdzie pobierającego świadczenia emerytalne czy rentowe, jak stanowi art. 68 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.