Uzasadnienie
Burmistrz S. decyzją z dnia 17 maja 2023 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., odmówił obecnie skarżącej L. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią E. K. Odmowa nastąpiła w związku z niespełnieniem wszystkich ustawowych przesłanek w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu I instancji w sprawie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust 1b u.ś.r., a mianowicie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Na skutek rozpoznania odwołania skarżącej od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zwięźle przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zacytował przepisy u.ś.r. Organ wskazał, że babcia skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, co zostało potwierdzone orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 21 marca 2023 r. Wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stan ten potwierdza również przeprowadzony w toku postępowania wywiad środowiskowy. Opiekę nad nią sprawuje skarżąca wnuczka, która w związku z koniecznością sprawowania opieki zrezygnowała z zatrudnienia.
Ponadto z akt wynika, że wymagająca opieki babcia skarżącej jest wdową, jednak są osoby zobowiązane do alimentacji w stopniu wyprzedzającym obowiązek alimentacyjny skarżącej, a mianowicie dwoje z trojga dzieci babci skarżącej - córka R. i syn T. Nie mogą oni jednak sprawować opieki z przyczyn obiektywnych, takich jak aktywność zawodowa, czy przewlekłe choroby. Nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności.
Dalej, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz podzielając dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy zakwestionował stanowisko organu I instancji i stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych nie ma przeszkód prawnych do stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Powyższe nie miało jednak w ocenie organu odwoławczego decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej z powodu niespełnienia kolejnej przesłanki ustawowej, albowiem występują osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej kwestii organ przytoczył uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Powołując się na wynikające z tej uchwały rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym wart. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., czyli innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, (jak w przypadku skarżącej), jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem warunek ten nie został spełniony, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciami organów obydwu instancji. Wskazała, że zarówno córka babci (mama skarżącej), jak i syn babci nie mogą się opiekować swoją mamą z przyczyn zdrowotnych. Stąd też skarżąca podjęła się tej opieki i zrezygnowała z pracy. Dalej skarżąca obszernie opisała charakter i zakres sprawowanej opieki. Wyjaśniła też powody, dla których nie jest możliwe sprawowanie opieki nad babcią przez jej dzieci. Dodała, że sprawa opieki nad babcią jest tym bardziej trudna, gdyż babcia nie akceptuje obcych osób, a ponieważ choruje na ciężką chorobę nadciśnieniową gdzie wyskakuje jej wysokie ciśnienie w reakcji na emocje oraz stres, to nie może opiekować się nią ktoś obcy z zewnątrz, bo generowałoby to jej skoki ciśnienia na tle emocjonalnym, które są uporczywe i trudne do opanowania, a także złe samopoczucie skutkujące płaczem, co pogorszyłoby jej stan zdrowia. To oznacza, że poza skarżącą nie ma nikogo, kto mógłby się babcią opiekować.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również rozstrzygnięcie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są zgodne z prawem.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie jej wydania. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że organ I instancji w odniesieniu do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał na okoliczność wieku powstania niepełnosprawności babci skarżącej. Ta kwestia wydaje się jednak bezsporna w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym rozważania organu odwoławczego w tym zakresie ocenić należy jako prawidłowe.
Również za prawidłowe należy uznać te rozważania organu odwoławczego, które zadecydowały o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ust. 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Równocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ww. przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione były łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wykładnia przytoczonych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie była jednolita. Z uwagi na tę rozbieżność Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę I OPS 2/22 następującej treści:
- 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
- 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W uzasadnieniu tej uchwały wskazano w szczególności, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. W ten sposób ustawodawca zarówno powielił kryterium, jakim już wcześniej posłużył się w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jak też odszedł od kryterium faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Regulacja ta została skorelowana z przesłanką negatywną wprowadzoną z dniem 1 stycznia 2013 r. do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którą osoby wskazane w tym przepisie, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.
Na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., opieki nad inną osobą legitymującą się takim orzeczeniem lub orzeczeniem ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Przedstawione zmiany stanu prawnego wymagają uwzględnienia w procesie wykładni jako przejaw świadomej i celowej działalności prawodawcy.
Rozstrzygnięcie zawarte w powołanej uchwale ma kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie, albowiem z okoliczności sprawy wynika, że o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy żyją jej dzieci, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem, co potwierdza przywołana uchwała, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Wskazać przy tym wypadnie, że powołana uchwała wiąże skład obecnie orzekający i nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w tej uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.