Uzasadnienie
Prezydent Miasta Z. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił R. M. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że są córki babci strony, które w pierwszej kolejności winny ubiegać się o przyznanie tego świadczenia.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym podniosła, że sprawuje opiekę nad babcią i otrzymuje z tego tytułu specjalny zasiłek opiekuńczy, który jest trzykrotnie niższy niż świadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka narusza zasadę równości i jest sprzeczna z przepisami Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W motywach tej decyzji nakazano wyjaśnić organowi pierwszej instancji, czy córki osoby wymagającej opieki posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Prezydent Miasta Z. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad babcią. W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych normujących zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie wskazał, że córki babci strony nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem w pierwszej kolejności winny ubiegać się o przyznanie tego świadczenia.
Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym podniosła, że sprawuje opiekę nad babcią i otrzymuje z tego tytułu specjalny zasiłek opiekuńczy, który jest trzykrotnie niższy niż świadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka narusza zasadę równości i jest sprzeczna z przepisami Konstytucji RP. Nadto strona wskazała, że gdy otrzyma wnioskowane świadczenie zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano przepisy leżące u podstaw wydania przedmiotowej decyzji.
Odnosząc się do treści odwołania organ wyższego stopnia wskazał, że w rozpoznawanej sprawie osoba wymagająca opieki posiada troje dzieci (córki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) i stosownie do obowiązujących regulacji prawnych one w pierwszej kolejności uprawnione są do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Strona jako wnuk może otrzymać to świadczenie tylko wówczas, gdy osoby w pierwszej kolejności nie będą w stanie takiej opieki sprawować. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiła o uchylenie kwestionowanych decyzji i o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W motywach skargi skarżący ponownie przedstawił okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a w szczególności to, że sprawuje opiekę nad babcią i z tego tytułu otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy i do sposobu sprawowania przez niego opieki nikt nie zgłasza uwag.
Nadto skarżący podniósł, że córki babci są osobami, które ukończyły 60 rok życia i nie są w stanie takiej opieki sprawować. W skardze tej ponownie podniósł fakt naruszania zasady równości sprowadzający się do tego, że za taką samą opiekę otrzymuje znacznie niższe świadczenie z systemu wsparcia społecznego, co narusza zasadę równości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd dostrzegł takie uchybienia w działaniu organów administracji, które uzasadniają uwzględnienie wniesionej skargi. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w ramach postępowania administracyjnego do organu administracji publicznej należy wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla podejmowanego rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).
W niniejszej sprawie organ odwoławczy po wydaniu przez organ pierwszej instancji swojej pierwszej decyzji w sprawie dostrzegł ułomność w działaniu organu pierwszej instancji i w ramach wskazań co do dalszego biegu postępowania nakazał organowi pierwszej instancji ustalenie, czy córki osoby wymagającej opieki legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Po powrocie sprawy do organu pierwszej instancji organ ten uzyskał od skarżącego informację, że córki osoby wymagającej opieki innej osoby nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Działanie takie pozwala stwierdzić, że organ pierwszej instancji w sposób dosłowny przyjął wskazania organu odwoławczego i ograniczył się wyłącznie do tej okoliczności, którą ustalił wyłącznie w oparciu o oświadczenie skarżącego. Ograniczenie się tylko do przyjęcia stanowiska skarżącego wyrażonego w ramach prowadzonego postępowania w realiach rozpoznawanej sprawy można uznać za wystarczające, ponieważ oświadczenie to było niekorzystne dla skarżącego, nadto wskazał w nim, że żadna z córek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się stosownym orzeczeniem. Tym samym organ pierwszej instancji dosłownie odczytujący wskazania organu wyższego stopnia dopełnił ciążący na nim obowiązek i wskazaną okoliczność wyjaśnił.
Działania organów administracji publicznej wypowiadających się w rozpoznawanej sprawie w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego nie były prawidłowe, ponieważ z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1a pkt 3 ustawy o świadczenia rodzinnych, faktycznie o przyznanie przedmiotowego świadczenia mogą się ubiegać inne osoby, jeżeli nie ma osób zobowiązanych w pierwszej kolejności lub też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Równocześnie organy administracji pominęły orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że przesłanką umożliwiająca pominięcie kolejności wynikającej z postanowień ustawy jest wykazanie, że osoby będące w pierwszej kolejności nie są w stanie takiej opieki sprawować, choć nie będą legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok WSA w Łodzi z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 799/20 Lex nr 3103697).
W niniejszej sprawie organy administracji obu instancji ograniczyły się wyłącznie do ustalenia wymogu formalnego, a całkowicie pominęły realne możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane do jej sprawowania w pierwszej kolejności. Brak wyjaśnienia tej okoliczności skutkuje tym, że naruszone zostały postanowienia przywołanych powyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśnienie tej okoliczności jest o tyle istotne, że jak wynika z treści skargi, osoby zobowiązane do opieki w pierwszej kolejności są już w wieku poprodukcyjnym i występuje duże prawdopodobieństwo tego, że nie będą w stanie stosownej opieki sprawować. Podniesiona okoliczność wyczerpuje znamiona uwzględnienia wniesionej skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieś wpływ na wynik sprawy.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do wyjaśnienia podniesionych w uzasadnieniu okoliczności dotyczących możliwości realnego sprawowania opieki przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, a nie tylko do ograniczenia się do aspektów formalnych, a następnie do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia.
Skład orzekający zwraca organom administracji uwagę na treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że w przypadku zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych tą ustawą przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Oznacza to, że otrzymywanie obecnie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie eliminuje go z możliwości skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, a jedynie nakłada na niego obowiązek wybrania jednego z przysługujących świadczeń. Jak wynika z akt sprawy stanowisko skarżącego w tym zakresie jest czytelne i nie nastręcza żadnych wątpliwości.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
mr