Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez skarżącego J.J. od postanowienia Prezydenta Miasta R. z dnia 23 września 2021 r. dotyczącego odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o ustalenie przesłanek do uznania go za dłużnika alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji w dniu 23 września 2021 r. skierował do niego pismo, odmawiając wszczęcia postępowania administracyjnego. Na powyższe pismo skarżący złożył odwołanie. Kolegium postanowieniem z dnia 13 października 2021 r. Nr SKO.PSŚ/41.5/3169/2021/14744/LZ stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Następnie WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/GL/1500/21 uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając, że pismo Kierownika Sekcji Alimentacyjnej OPS w R. z dnia 23 września 2021 r. należy traktować jak postanowienie, na które, według art. 61a § 2 k.p.a. przysługuje zażalenie, a wobec tego Kolegium jest zobowiązane do rozpatrzenia ww. zażalenia.
Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 61a § 1 k.p.a., dotyczy sytuacji, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub w przypadku zaistnienia innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Okoliczności te nie zostały skonkretyzowane w kodeksie postępowania administracyjnego. W tym zakresie organ podniósł, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (teza pierwsza wyroku WSA w Poznaniu z 6 września 2012 r., IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728). W orzecznictwie sądowym oraz literaturze przedmiotu wskazuje się następujące okoliczności: a) sprawa nie podlega załatwieniu w formie decyzji, ponieważ ma charakter cywilnoprawny lub uprawnienia bądź obowiązki wynikają z mocy samego prawa albo brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji; b) złożony wniosek jest bezprzedmiotowy (teza druga wyroku WSA w Gdańsku z 21 listopada 2012 r., I SA/Gd 1009/12, LEX nr 1232079); c) toczy się już postępowanie administracyjne w tej samej sprawie albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie; d) strona żąda wszczęcia postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu albo wznowienia postępowania w sytuacji, gdy wcześniej została wniesiona skarga do sądu administracyjnego na decyzję mającą stanowić przedmiot postępowania nadzwyczajnego; e) strona żąda stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, podnosząc w żądaniu te same przyczyny wadliwości decyzji, które były objęte zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego.
W podsumowaniu organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostało umorzone decyzją z dnia 15 stycznia 2016 r. nr [...], a zatem w niniejszej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie.
W skardze wniesionej od powyższego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że Sąd Rejonowy w R., Wydział [...], wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...] orzekł o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec dzieci za okres od IV 2015 r. do X 2015 r. Wskazał, że wynika z tego, iż w tym czasie nie mógł być dłużnikiem alimentacyjnym, gdyż wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślił, że w uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż alimenty w wymienionym wyżej okresie były systematycznie płacone na rzecz jego córek, co jest potwierdzone dowodami wpłaty.
Następnie skarżący zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że matka jego małoletnich dzieci nienależnie pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podniósł, że pomimo tego komornik sądowy cały czas egzekwuje od niego należność funduszu alimentacyjnego w kwocie 5 000 zł wraz z odsetkami. Wskazał, że z tego wynika, iż jego wniosek dotyczy umorzenia w całości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W piśmie z dnia 24 października 2022 r. skarżący podtrzymał skargę i złożył wniosek o umorzenie w całości wymienionych należności funduszu alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 3 P.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, uzasadniającym jego uchylenie.
Przedmiotowym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o ustalenie przesłanek uznania go za dłużnika alimentacyjnego.
Podstawę prawną wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego według którego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu postanowienia, że z akt sprawy wynika, iż postępowanie dotyczące uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zostało umorzone decyzją z dnia 15 stycznia 2016 r. nr [...], a zatem w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie.
Z zamieszczonego w aktach administracyjnych wniosku skarżącego z dnia 16 września 2021 r., zatytułowanego jako wniosek o ustalenie przesłanek uznania go za dłużnika alimentacyjnego, wynika, że zawarł w nim stwierdzenia sprowadzające się do kwestionowania podstaw uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przedstawił w wymienionym piśmie okoliczności dotyczące regularnego płacenia przez niego alimentów na rzecz dzieci w drodze przekazu pocztowego na adres ich matki. Podniósł również, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były nienależnie pobrane przez uprawnionych.
W związku z przytoczoną wyżej treścią uzasadnienia przedmiotowego wniosku, organ odwoławczy bezpodstawnie przyjął, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o ustalenie przesłanek uznania go za dłużnika alimentacyjnego. Niezależnie bowiem od tego, jak zatytułowane było powyższe pismo, z treści jego uzasadnienia wynikało przeciwieństwo tego, czego dotyczył tytuł pisma, tj. skarżący zawarł w nim – jak już była o tym mowa wyżej - stwierdzenia sprowadzające się do kwestionowania podstaw uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Ponadto w piśmie zakwalifikowanym jako zażalenie od postanowienia organu I instancji, skarżący podniósł m.in., że w lipcu 2015 r. poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej w R. o nienależnym pobieraniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A.P. i że mimo to nie został wezwany do przedstawienia dowodów w tej sprawie. Dodał również, że Prokuratura i Policja stwierdziły, iż nie ma przesłanek do uznania go w 2015 r. za osobę nie wywiązującą się z obowiązku alimentacji. W końcowej części pisma zawarł oświadczenie, że w jego ocenie i na podstawie dowodów, zadłużenie nie istnieje.
Organ odwoławczy nie odniósł się w żadnym zakresie do kwestii podniesionych w cytowanym zażaleniu.
Podkreślenia zaś wymagało, że z mocy wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2022r. sygn. akt II SA/Gl 1500/21, uchylającego poprzednio wydane w tej sprawie postanowienie SKO w Katowicach w przedmiocie niedopuszczalności odwołania, organ odwoławczy zobowiązany został do rozpoznania zażalenia skarżącego wniesionego od postanowienia organu I instancji z dnia 23 września 2021 r. W celu wykonania powyższego obowiązku, organ powinien poddać analizie zarzuty i stwierdzenia zawarte w piśmie zakwalifikowanym jako zażalenie. W związku z tym – jak na marginesie wskazał WSA w wyżej wymienionym wyroku – w razie wątpliwości co do zakresu żądania strony, organ winien zwrócić się do niej o jego sprecyzowanie, pouczając ją jednocześnie o przysługujących jej prawach i ciążących na niej obowiązkach, w oparciu o art. 9 k.p.a.
Rozpoznając zażalenie w niniejszej sprawie organ zaniechał dokonania czynności zmierzających do sprecyzowania zarzutów podniesionych w zażaleniu, a także nie podjął działań w celu ustalenia treści żądania zawartego we wniosku z dnia 16 września 2021 r. pomimo, że z jego uzasadnienia wynikało przeciwieństwo tego, czego dotyczył tytuł pisma – o czym była mowa wyżej.
W konsekwencji organ odwoławczy – pomimo niewyjaśnienia rozbieżności między treścią wniosku a jego tytułem - przyjął, że skarżący wnosił o ustalenie przesłanek uznania go za dłużnika alimentacyjnego. Stanowiło to zaś przyczynę stwierdzenia przez organ, że wystąpiła przesłanka zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., tj. odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na to, iż postępowanie dotyczące uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zostało zakończone decyzją z dnia 15 stycznia 2016 r.
W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdzić więc należało, że organ odwoławczy, poprzez zaniechanie dokonania czynności w celu wyjaśnienia powyższej kwestii, doprowadził do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 9 i art. 61a § 1 k.p.a.
W związku ze wskazanymi wyżej uchybieniami, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylić zaskarżone postanowienie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wypełni obowiązek podjęcia działań w celu usunięcia wątpliwości co do treści żądania zawartego we wniosku z dnia 16 września 2021 r., a także przeprowadzi czynności zmierzające do sprecyzowania zarzutów podniesionych w zażaleniu. Dalsze postępowanie w sprawie będzie uzależnione od wyniku tych ustaleń, gdyż w ich konsekwencji może zaistnieć konieczność zmiany przedmiotu postępowania i uchylenia postanowienia organu I instancji oraz nadania sprawie biegu w ramach postępowania w innym przedmiocie niż dotychczasowy.