Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 lipca 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta W., na podstawie art. 17 ust. 1b, art. 20, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), po rozpoznaniu wniosku z dnia 21 czerwca 2022 r., odmówiono B.M. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G.P. (dalej: "osoba wymagająca opieki") z powodu braku daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Organ ustalił, iż matka Strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania Niepełnosprawności w B. w dniu [...] r., a stopień niepełnosprawności datuje się od 31 marca 2022 r. Do wniosku przedłożono m.in. kserokopię aktu zgonu męża osoby wymagającej opieki oraz oświadczenie Strony co do sytuacji zawodowej wraz z informacją o siostrze, która ze względu na pracę zawodową nie może sprawować opieki nad matką. Z przeprowadzonego w dniu 30 czerwca 2022 r. wywiadu wynika, że matka Strony wymaga stałej opieki, Strona pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, podawanie leków, dbanie o higienę osobistą, wizyty u lekarzy, zakupy. Opieka jest sprawowana w sposób stały, nieprzerwany od znacznego pogorszenia stanu zdrowia tj. od sierpnia 2021 roku. Następnie organ wskazał, iż nie kwestionuje sprawowania przez Stronę opieki nad matką, jednakże Strona nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie pomimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją. Strona zwróciła uwagę, że w przypadku matki niepełnosprawność istnieje od nieustalonego terminu, matka jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji, posiada ważne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej, całodobowej opieki i pieczy innych osób. Opiekę tą sprawuje Strona samodzielnie, wykonując codzienne czynności (gotuje, sprząta, podaje leki, spaceruje, towarzyszy w wizytach lekarskich, przeprowadza codzienną toaletę), co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/2161/2022/11203 z dnia 27 lipca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał treść art. 17 oraz art. 24 u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, które bezpośrednio wpływa na treść wydanego rozstrzygnięcia.
W ocenie organu odwoławczego, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Organ odwoławczy podkreślił, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez Stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią, nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem jedynie do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: gotowanie, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, pomoc w myciu, kąpaniu, ubieraniu się, podawanie leków.
Zdaniem organu odwoławczego wskazane czynności nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, Strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, iż Strona nie zamieszkuje z matką, ma dwoje dzieci zobowiązanych do alimentacji, możliwe jest zatem podzielenie się obowiązkami, a realizacja obowiązków nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na pomocy finansowej w postaci przekazania niezbędnych środków finansowych czy pokrycie kosztów opiekunki. W odniesieniu do odwołania strony Kolegium zauważyło, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Strona nadal opiekowała się matką, co nie oznacza, iż powinna za tę opiekę otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniosła zarzut naruszenia: 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegający na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i braku podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, sprzeczność istotnych ustaleń poprzez m. in. przyjęcie, iż z jednej strony Skarżąca pomaga matce w: gotowaniu, przygotowaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, załatwianiu spraw urzędowych, robieniu zakupów pomoc w myciu, kąpaniu, ubieraniu się i podawaniu leków, które to czynności obejmują całość czynności związanych z funkcjonowaniem człowieka, aby jednocześnie wskazać, iż powyższe czynności nie muszą być wykonywane codziennie;
- 2) art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi za zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa;
- 3) art. 9, art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji;
- 4) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także przeprowadzenie dowodu z dokumentu: zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r.
Wskazała, iż z wywiadu wynika, że Skarżąca opiekuje się matką od co najmniej jednego roku, w ramach których to czynności gotuje i podaje posiłki, sprząta, robi pranie, umawia wizyty lekarskie, wykupuje leki i je podaje, załatwia sprawy urzędowe i wszystko to czego potrzebuje matka. Codziennie przyjeżdża do matki i przebywa u niej w zależności od potrzeb. Zdaniem Skarżącej organ pominął fakt, iż Skarżąca przebywa u matki codziennie, niejednokrotnie nocuje, a także ma bliski stosunek z matką materializujący się koniecznością osobistej pomocy. Ponadto organ nie zbadał stanu zdrowia drugiej córki który uniemożliwia jej osobiste świadczenie pomocy na rzecz matki.
Ponadto Skarżąca musi pilnować i dozować leki, które matka bierze o różnych porach. Skarżąca zwróciła uwagę, że nie leży w kompetencji organów orzekających w niniejszej sprawie ocena stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz zakresu udzielanej pomocy, a także niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga zamieszkiwania opiekuna z osobą niepełnosprawną.
Dalej zauważyła, że organy nie negowały konieczności zapewnienia matce stałej opieki, jak też faktu sprawowania takiej właśnie opieki przez Skarżącą, mimo to organ odwoławczy uznał, że zakres tej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zakwestionowała wskazane ustalenia. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej jest to opieka ciągła i stała, zabezpieczająca potrzeby matki, a z uwagi na to, że wskazane i wykonywane czynności wymagają świadczenia ich w pewnych odstępach czasu, nie uprawnione pozostaje stwierdzenie, że zakres opieki umożliwia Skarżącej jeszcze wykonywanie pracy zawodowej. Podkreśliła, że na przeszkodzie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia nie stoi ani fakt niezamieszkiwania z matką ani też fakt niesprawowania opieki całodobowo.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. II SA/Gl 1405/22 odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów proceduralnych uzasadniającym ich uchylenie. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/2161/2022/11203 z dnia 27 lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Burmistrza Miasta W. z dnia 7 lipca 2022 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca w przywołanej regulacji stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą.
W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyjaśniając przyczynę odmowy organ I instancji wskazał na brak daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki przywołując przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odnotowania wymaga, iż rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie nie podzielił tej argumentacji. Przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Przechodząc do podanej przez organ odwoławczy przyczyny odmowy (opieka sprawowana przez Skarżącą oraz podejmowane w ramach tej opieki czynności mogą być realizowane również w warunkach zatrudnienia), opartej w istocie o brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., Sąd zważył co następuje.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 21 czerwca 2022 r. (karta nr 1 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r. (karta nr 4 akt administracyjnych). Małżonek osoby wymagającej opieki nie żyje (odpis skrócony aktu zgonu, karta nr 5 akt administracyjnych).
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego matka Skarżącej "ze względu na stan zdrowia oraz wiek wymaga opieki innych osób, Strona przychodzi do matki codziennie w godzinach porannych między 7:00 a 8:00 i do godzin wieczornych pomaga matce w codziennych czynnościach", Strona przygotowuje śniadanie, podaje leki, robi zakupy, przygotowuje obiad oraz kolację, zdarzają się dni, w których matka wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, Strona dba o wizyty lekarskie (umawia terminy, organizuje transport i jest obecna podczas tych wizyt), zajmuje się porządkami domowymi (sprząta, pierze, pracuje, odkurza, myje naczynia), wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne matki, tj. toaleta poranna i wieczorna, kąpiel, w ciągu dnia zmienia bieliznę i odzież, pomaga przy przemieszczaniu się matki z pokoju do toalety. W toku wywiadu ustalono także, iż "z powodu postępującej demencji starczej (matka Strony) często zapominała o systematycznym przyjmowaniu leków lub spożywała je w nadmiernej ilości", (wywiad z dnia 30 czerwca 2022 r., karta nr 19 akt administracyjnych). W toku wywiadu matka Skarżącej oświadczyła, że bez stałej opieki córki nie poradzi sobie sama przy wykonywaniu codziennych czynności i wymaga pomocy przy zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych.
W treści zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. wskazano natomiast: "od ok 5 lat – narastające objawy otępienia, ostatnio wymaga pomocy przy wszystkich czynnościach dnia codziennego, od wielu lat choruje na nadciśnienie tętnicze i chorobę niedokrwienną serca, również od wielu lat bóle kręgosłupa l-s, w 2010 r. stwierdzono osteoporozę ze złamaniem kompresyjnym L1, po operacji zaćmy obustronnie, zaburzenia równowagi i upadki, ostatnio uraz głowy we wrześniu 2021 r." (karta nr 7 akt administracyjnych).
Zgodnie z oświadczeniami Strony od sierpnia 2021 r. do chwili obecnej całkowicie poświęciła się opiece nad niepełnosprawną matką, która wymaga stałej opieki (oświadczenie Skarżącej z dnia 21 czerwca 2022 r., karta nr 3 akt administracyjnych), sprawuje opiekę nad matką "w formie pielęgnacyjnej, przygotowywanie posiłków, toaleta poranna i wieczorna, sprzątanie, podawanie leków, organizowanie i jeżdżenie na wizyty lekarskie, opiekę sprawuję codziennie od 8:00 do 20:00" (oświadczenie Skarżącej z dnia 30 czerwca 2022 r., karta nr 18 akt administracyjnych).
W sprawie nie pozostawały sporne wskazane wyżej okoliczności. Organ I instancji podkreślił nawet, że nie kwestionuje sprawowania przez Stronę opieki nad matką, a odmowa - jak wskazano na wstępie - została oparta wyłącznie o art. 17 ust. 1b u.ś.r. (str. 2 uzasadnienia decyzji organu I instancji). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano natomiast, iż zakres opieki jakiej wymaga matka Strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a czynności wykonywane przez Stronę ograniczają się jedynie do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
W ocenie Sądu odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia pozostaje w realiach niniejszej sprawy co najmniej przedwczesna.
Analiza przedłożonych do sprawy akt administracyjnych pozwala stwierdzić, iż niewątpliwie nie została wyjaśniona zasadnicza kwestia czy opieka sprawowana przez Skarżącą nad matką jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby wymagającej tej opieki. Mianowicie, w sprawie nie dokonano przede wszystkim ustaleń w zakresie zaangażowanego czasu Skarżącej, częstotliwości wykonywanych przez Skarżącą czynności w ramach sprawowanej opieki, dobowego wymiaru dla ich wykonania i pór dnia, w których są podejmowane. Powyższe wymagało szczegółowych ustaleń zakresu sprawowanej opieki, a także schorzeń osoby niepełnosprawnej i związanego z tym ich oddziaływania na codzienne funkcjonowania oraz potrzebę wsparcia opiekuna.
Sąd zważył przy tym, iż prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensata za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Ol 1038/21). Natomiast organ odwoławczy odmawiając Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia zastosował bardzo surowe kryteria przyjmując, że wykonywane przez Stronę czynności nie są na tyle angażujące, aby można było mówić o spełnieniu przesłanek przyznania prawa do tego świadczenia.
Sąd zwraca uwagę, na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. II SA/Gl 951/21). Konieczne jest w tym zakresie uwzględnienie chociażby odpoczynku dobowego.
Odnotowania również wymaga, iż przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 716/21, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 2022 r. sygn. II SA/Łd 215/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 października 2022 r. sygn. II SA/Po 602/22). Organ odwoławczy nie powinien zatem czynić uwagi, że niezamieszkiwanie z matką ma jakiekolwiek znaczenie w niniejszej sprawie. Istotne jest określenie, czy Skarżąca jako opiekun sprawuje opiekę w sposób uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia.
Argumentując przyczynę odmowy organ niezasadnie wskazał również na okoliczność, że pomoc w opiece nad matką Skarżącej powinna świadczyć druga córka osoby wymagającej opieki. W sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, należący do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia w powołaniu na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej, ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Rz 675/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. III SA/Gd 956/21).
Na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, niektóre z wymienionych w treści protokołu z przeprowadzonego wywiadu, a także wskazanych przez samą Skarżącą czynności wykonywanych w ramach opieki, takich jak przykładowo umawianie wizyt lekarskich czy robienie zakupów, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie mogą one zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki. Jednakże czynności pielęgnacyjne wykonywane wobec matki, tj. toaleta poranna i wieczorna, kąpiel, w ciągu dnia zmiana bielizny i odzieży, podawanie leków, mogłoby skutkować koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania tej opieki, tym bardziej w sygnalizowanej sytuacji zapominania przez niespełna 90-letnią osobę wymagającą opieki o systematycznym przyjmowaniu leków lub spożywaniu ich w nadmiernej ilości.
Nie bez znaczenia dla wskazanej oceny pozostają również stwierdzone w zaświadczeniu lekarskim wydanym dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności okoliczności takie jak: "zaburzenia równowagi i upadki", "uraz głowy we wrześniu 2021 r.". W związku z tym konieczne pozostaje ustalenie wskazanych wyżej okoliczności, przy uwzględnieniu ich częstotliwości oraz wymiaru czasu jakiego wymagają, przy jednoczesnym ustaleniu jakie czynności osoba wymagająca opieki jest w stanie wykonywać samodzielnie.
Sformułowana przez organ odwoławczy przyczyna odmowy wymagała przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego. W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy materialnoprawnej określonej w art. 17 ust. 1 ustawy.
Przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone jest wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania, w szczególności postępowania dowodowego, którego zakres wynika z przywołanego przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uznanie decyzji organu za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa wymaga bowiem zbadania kolejnych etapów działania organu, w ramach których następuje zgromadzenie materiału dowodowego, uwzględnienie w toku postępowania treści art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy, a następnie wszechstronne i wnikliwe rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ podejmując rozstrzygnięcie ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Natomiast w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.
Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie oraz naruszenia zasady zaufania obywateli do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 k.p.a. W tym zakresie Sąd podziela zarzuty skargi.
Sąd zwraca uwagę, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe uzasadniało w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych.
W odniesieniu natomiast do wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu: zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. załączonego do skargi wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone. Stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe we wskazanym wyżej zakresie, a następnie dokonać oceny przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą oraz związku przyczynowego tej okoliczności z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a następnie wydając rozstrzygnięcie uzasadnić swoje stanowisko stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.