Uzasadnienie
Wójt Gminy R. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 9, art. 25, art. 28 i art. 30 ust. 1 i 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił F. M. (dalej strona lub skarżący) umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wraz z odsetkami za okres od 1 października 2005 r. do 30 września 2008 r., które wynoszą 4 571,29 zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw przebieg czynności podejmowanych w ramach prowadzonego postępowania, w tym przywołał treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazującego ten organ jako właściwy do rozpoznania wniosku. W dalszej części uzasadnienia organ przedstawił treść przepisów ustawy przywołanej w podstawie prawnej decyzji, aby w dalszej kolejności odnieść się do sytuacji faktycznej skarżącego i regulowania przez niego ciążących na nim obowiązków w zakresie spraw alimentacyjnych.
W następstwie przeprowadzonej analizy wpłat dokonywanych przez stronę organ pierwszej instancji stwierdził, że nie zostały spełnione wymogi wynikające z przepisów prawa umożliwiające umorzenie ciążących na stronie należności. Przeprowadzona analiza sytuacji osobistej i majątkowej strony nie dała podstaw dla uwzględnienia zgłoszonego wniosku. W końcowej części uzasadnienia organ pierwszej instancji stwierdził, że brak jest podstaw dla umorzenia ciążących na stronie obowiązków.
Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wskazanej decyzji wniosła strona reprezentowana przez pełnomocnika adwokata A.S. wyrażając swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu tym pełnomocnik podkreślił, że organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia postanowień art. 7 w związku z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej sprzecznej z interesem publicznym i słusznym interesem strony.
Nadto decyzja ta wzbudza wątpliwości co do prawidłowości i rzetelności działania organu. Dodatkowo wskazano na naruszenie postanowień art. 77 w związku z art. 107 § 3 powyższego Kodeksu poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący. Obok naruszeń prawa procesowego wskazano na naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 § 1 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich zastosowanie i rozpoznanie wniosku na innej podstawie, niż wskazano we wniosku skierowanym do organu administracji publicznej. W motywach odwołania podkreślono, że organ pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku w kontekście postanowień art. 30 ust. 2 przywołanej powyżej ustawy. Dodatkowo przedstawiono sytuację strony i wskazano, że umorzenie ciążących na niej obowiązków jest zasadne i posiada umocowanie w przepisach prawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...]r. nr [...]r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść obowiązujących regulacji prawnych. W tej części uzasadnienia swojej decyzji organ odwoławczy odniósł się do możliwości wykorzystania w sprawie tej postanowień wynikających z treści art. 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy i stwierdził, że kierując się wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2020 r., wniosek strony o umorzenie należności alimentacyjnych w formie zaliczki alimentacyjnej winien być rozpatrzony na podstawie art. 30 ust. 1 przedmiotowej ustawy. W dalszej części decyzji przedstawiono sytuację faktyczną ustaloną przez organ pierwszej instancji i w konsekwencji organ odwoławczy uznał, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W podsumowaniu organ ten wskazał, że jeżeli strona występuje o umorzenie ciążących na niej należności w oparciu o treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów winna wystąpić do organu właściwego wierzyciela, bowiem ten organ jest właściwy do wypowiedzenia się w sprawie.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł skarżący reprezentowany przez adwokata A.S.. W skardze tej wskazano na naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 § 1 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich zastosowanie i rozpoznanie wniosku na innej podstawie, niż wskazano we wniosku skierowanym do organu administracji publicznej, czyli art. 30 ust. 1 i 3 powyższej ustawy. Ponadto wskazano na naruszenie postanowień art. 7 w związku z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej sprzecznej z interesem publicznym i słusznym interesem strony.
Nadto decyzja ta wzbudza wątpliwości co do prawidłowości i rzetelności działania organu. Dodatkowo wskazano na naruszenie postanowień art. 77 w związku z art. 107 § 3 powyższego Kodeksu poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący. Wnosząc skargę wystąpiono o uchylenie decyzji wydanych przez organy obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wystąpiono o zwrot kosztów postępowania. W motywach skargi rozwinięto argumentację zarzutów podniesionych w skardze i silnie akcentując złą sytuację zdrowotną skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) wykazała bowiem, że rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy, sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli tutejszego Sądu jest decyzja organów administracji publicznej, mocą której odmówiono stronie umorzenia ciążących na niej zobowiązań z tytułu wypłaconych zaliczek z funduszu alimentacyjnego i wypłaty świadczeń alimentacyjnych dla osób uprawnionych. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie przywołać treść przepisów leżących u podstaw podejmowanych rozstrzygnięć. Stosownie do postanowień art. 30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z kolei po myśli ust. 2 tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Rozstrzygnięcia we wskazanym zakresie przybierają formę decyzji administracyjnej, a wynika to z ust. 3 przywoływanego artykułu.
Analiza przywołanego powyżej przepisu wskazuje w sposób jednoznaczny, że osoba zobowiązana do uiszczania na rzecz osoby uprawnionej świadczeń alimentacyjnych dysponuje prawem wystąpienia do organu właściwego dla dłużnika alimentacyjnego o umorzenie ciążących na nim należności i czyni to w oparciu o postanowienia art. 30 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 3 wskazanej ustawy. Równocześnie z tego przepisu wynika, że o takie umorzenie można wystąpić w oparciu o treść ust. 2 przywołanego przepisu do organu właściwego dla wierzyciela. Dostrzec należy, że decyzja we wskazanym zakresie podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, przy czym ustawodawca nie wskazał żadnych wskazówek dla organu administracji właściwego dla wierzyciela przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia. Nie oznacza to, że organ administracji publicznej podejmuje decyzje w sposób samowolny, ponieważ obowiązany jest mieć w polu widzenia wszystkie okoliczności związane z sytuacją osobistą i materialną dłużnika alimentacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji jest organem administracji publicznej właściwym dla dłużnika, a zatem uprawniony jest do prowadzenia postępowania i podejmowania rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Oznacza to, że organ ten nie jest organem właściwym dla wierzyciela, ponieważ w przedmiotowej sprawie tym organem jest Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w H., ponieważ w tej miejscowości mieszka wierzyciel w tej sprawie. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę na treść art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym w toku postępowania organ administracji obowiązany jest przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W przypadku naruszenia przepisów o właściwości stosownie do postanowień art. 156 § 1 pkt 1 powyższego Kodeksu, decyzja organu administracji wydana jest z naruszeniem prawa uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności.
Tym samym zadaniem organu administracji jest przestrzeganie własnej właściwości rzeczowej i miejscowej, kiedy prowadzi postępowanie administracyjne. W rozpoznawanej sprawie organy administracji prowadziły postępowanie administracyjne z uwzględnieniem tej fundamentalnej zasady i rozpoznały wniosek skarżącego w zakresie w jakim przepis prawa materialnego wskazał ich właściwość, a zatem w zakresie odnoszącym się do miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. W tym zakresie organy administracji uprawnione były do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o treść art. 30 ust. 1 przedmiotowej ustawy i w tym zakresie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały stosowne rozstrzygnięcie. Analiza przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń i co również jest istotne, pełnomocnik skarżącego w tym zakresie nie zgłasza istotniejszych zastrzeżeń. Istota zarzutów wobec decyzji poddanych kontroli tutejszego Sądu sprowadza się do tego, że wniosek skarżącego nie został rozpoznany w kontekście postanowień art. 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy.
Kwestią wymagającą ustosunkowania się jest spełnianie przez skarżącego wymogów wynikających z postanowień art. 30 ust. 1 pkt 1 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej może umorzyć należności w łącznej wysokości 30 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W aktach sprawy zalega zaświadczenie wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach, z którego wynika, jakie kwoty należności ciążą na stronie.
Tym samym brak jest spełnienia przesłanki przewidzianej przywołanym powyżej przepisem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Argumentacja podnoszona w skardze nie może być uwzględniona, ponieważ nie odnosi się ona do przedmiotu sprawy. Argumentacja ta jest właściwa dla postępowania prowadzonego w oparciu o postanowienia art. 30 ust. 2 przywoływanej ustawy, jednakże jak zostało to już podkreślone, postępowanie w tym zakresie uprawniony jest prowadzić inny organ administracji publicznej.
Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało skargę oddalić.
mr