Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 czerwca 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta K. wznowił z urzędu postępowanie dotyczące uprawnienia A.K. (dalej jako strona lub skarżący) do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B. W uzasadnieniu powołał się na art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe i w tym kontekście podkreślił, że z prawomocnego wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy w M. [...] (sygn. akt[...]) wynika, że w zaświadczeniu o ukończeniu przez wyżej wymienionego szkolenia podstawowego kursu nauki jazdy została poświadczona nieprawda.
Następnie, decyzją wydaną 13 lipca 2022 r. nr [...] wspomniany organ uchylił swoją decyzję ostateczną z 10 marca 2015 r. w sprawie wydania stronie prawa jazdy kategorii B i odmówił jej wydania tego prawa jazdy. W podstawie prawnej przedmiotowego rozstrzygnięcia powołano art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 622), a także § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. z 2016 r., poz. 231 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji podkreślono, że jak wynika z treści wskazanego wyżej wyroku sądu powszechnego, kandydatka na kierowcę nie odbyła wymaganego przez art. 23 ust 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami zajęć części teoretycznej przeprowadzonych w formie wykładów i ćwiczeń w zakresie podstaw kierowania pojazdem i uczestnictwa w ruchu drogowym oraz w zakresie obowiązków i praw kierującego pojazdem.
Równocześnie Sąd orzekł, że osoba uprawniona do wydania zaświadczenia o ukończeniu przez kursanta kursu na prawo jazdy – K. P. potwierdził w tym dokumencie nieprawdę co do odbytych zajęć teoretycznych, nauki udzielenia pierwszej pomocy.
Zdaniem organu pierwszej instancji opisane wyżej okoliczności faktyczne potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu wskazują, że strona nie odbyła szkolenia wymaganego do uzyskania uprawnień do kierowania pojazdami, a tym samym nie spełnia przesłanki przewidzianej w art. 11 ust. 1 pkt 3 przywołanej ustawy z 5 stycznia 2011 r. Równocześnie organ stwierdził, że weryfikacja dokumentów wypadła negatywnie, a zatem zgodnie z § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 2016 r. należało odmówić stronie wydania prawa jazdy.
Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania. Podniosła przy tym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego podkreślając, że w myśl tego unormowania wznowienie postępowania następuje w sytuacji pojawienia się dowodu, który dotyczy istotnych dla sprawy okoliczności, a co do którego wykazany został fałsz. Tymczasem choć w niniejszym przypadku niewątpliwie doszło do sfałszowania dokumentacji szkolenia kierowcy, to jednak nie wzięto pod uwagę, że w świetle art. 11 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami uzyskanie prawa jazdy uwarunkowanie jest odbyciem wymaganego szkolenia, z kolei wyrok, na który powołał się organ pierwszej instancji nie przeczy temu faktowi a jedynie stwierdza fałszerstwo i poświadczenie nieprawdy w dokumentach.
W tym stanie rzeczy odwołująca się zaakcentowała, że bez jej wiedzy i winy uchybiono obowiązkom leżącym po stronie osoby prowadzącej szkolenie, a skoro równocześnie spełniła pozostałe przesłanki warunkujące uzyskanie prawa jazdy, to wydane w sprawie rozstrzygnięcie narusza zasadę proporcjonalności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa wyrażoną w art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto w odwołaniu tym podkreślono, że organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia zasady stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 powyższego Kodeksu. W końcowej części odwołania podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 10 tego Kodeksu poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu.
Decyzją z 17 sierpnia 2022 r. nr SKO.K/41.3/1151/2022/12030 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji zaprezentowało dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczyło treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Następnie zacytowało fragment wyroku Sądu Rejonowego w M. z [...] podnosząc, że z treści tego orzeczenia wynika bezspornie, że dowód potwierdzający odbycie przez stronę szkolenia wymaganego do uzyskania prawa jazdy kategorii B, a mianowicie zaświadczenie nr [...] z [...] o ukończeniu szkolenia podstawowego okazał się fałszywy i poświadczono w nim nieprawdę co do odbytych przez kursantkę zajęć teoretycznych, nauki udzielania pierwszej pomocy.
W tym kontekście organ odwoławczy zaakcentował, że wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego albowiem dowody, na podstawie których ustalono okoliczności istotne dla sprawy zakończonej wydaniem decyzji o przyznaniu stronie prawa jazdy okazały się fałszywe, fakt ich sfałszowania został potwierdzony prawomocnym wyrokiem, zaś zgodnie z poglądem wyrażonym w judykaturze oraz w literaturze przedmiotu, fałsz ten może tu przybierać zarówno formę materialną (co do formy dokumentu) jak i intelektualną (co do jego treści). W rezultacie Kolegium podniosło, że w sprawie nie zostały spełnione konieczne wymogi warunkujące uzyskanie prawa jazdy, a w szczególności warunek określony w art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, polegający na konieczności odbycia wymaganego szkolenia w zakresie wskazanym w art. 23 ust 2 tej ustawy.
Weryfikacja dokumentacji strony zakończyła się negatywnie i nie dopuszczono się przy niej żadnych uchybień. Fałsz dowodu został stwierdzony już po dacie wydania weryfikowanej decyzji, zaś to, że uchybienia w prowadzeniu szkolenia teoretycznego nastąpiły bez wiedzy i winy kursanta pozostają bez znaczenia dla sprawy. Skoro bowiem sąd karny w prawomocnym wyroku uznał, że strona nie odbyła wymaganej części teoretycznej szkolenia, nauki pierwszej pomocy oraz kontrolnego sprawdzenia poziomu wiedzy i umiejętności w formie egzaminu wewnętrznego, to nie ma potrzeby badania jej świadomości co do okoliczności odbywanego szkolenia.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej strona reprezentowana przez radcę prawnego K. Z. wniosła o uchylenie powyższej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Przedmiotowej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcia wszelkich kroków w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z odbyciem szkolenia.
Ponadto podniesiono zarzut sprowadzający się do uznania, że stwierdzona prawomocnym wyrokiem fałszywość zaświadczenia jest równoznaczna z niewypełnieniem przesłanki warunkującej uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 8 tego Kodeksu poprzez nie uwzględnienie interesu strony jak również nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji poprzez nie odniesienie się do podniesionych w odwołaniu zarzutów. W kontekście zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego wskazano na art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, polegający na konieczności odbycia wymaganego szkolenia w zakresie wskazanym w art. 23 ust 2 tej ustawy, ponieważ odbyła całość przewidzianego prawem szkolenia.
Ponadto podniesiono zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne wyważenie wartości, udzielając bezwzględnego prymatu zasadzie legalizmu, a nie uwzględniając specyfiki sprawy. W motywach skargi zamieszczono argumentację przemawiającą za jej uwzględnieniem.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że nie znajduje podstaw do zajętego w sprawie stanowiska, z kolei zarzuty podnoszone przez skarżącego nie wnoszą do sprawy jakichkolwiek nowych elementów.
Pismem z 13 lipca 2023 r. do przedmiotowego postępowania udział zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich. We wskazanym piśmie Rzecznik ten wystąpił o uwzględnienie wniesionej skargi i o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji, jako wydanych przedwcześnie, z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 149 § 2 i art. 151 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również art. 64 § 2 tego Kodeksu w związku z § 10 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami w związku z art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, prawa unijnego oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie, wobec nie poprzedzenia ich wydania wezwaniem do wylegitymowania się przez skarżącego, w odpowiednim terminie, spełnianiem przesłanki do wydania prawa jazdy, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt. 3 ustawy o kierujących pojazdami.
W uzasadnieniu tego pisma przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, przywołano treść przepisów leżących u podstaw podejmowanych rozstrzygnięć, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego. W dalszej części podkreślono, że postępowanie dowodowe w sprawie nie zostało przeprowadzone jak również prowadzący postępowanie organ administracji nie wezwał strony do uzupełnienia tego postępowania o dokumenty potwierdzające jego stanowisko w sprawie. W końcowej części tego pisma odwołano się do zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa, które w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich nie zostały uwzględnione i zastosowane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście stwierdzono występowanie podstaw do uwzględnienia skargi, jednakże innych niż podniesione w skardze. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa, gdyż nie narusza obowiązujących przepisów w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na złożony przez organ administracji wniosek w tym zakresie przy równoczesnym braku zgłoszenia przez skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy.
Jak zostało powyżej zaznaczone Sąd uwzględnił wniesioną skargę, jednakże z innych powodów niż podniesione w skardze. Podkreślić należy, że sąd administracyjny dokonuje kontroli przełożonych mu rozstrzygnięć organów administracji publicznej w oparciu o akta administracyjne przekazane przez organy administracji publicznej wypowiadające się w danej sprawie.
W rozpoznawanej sprawie analiza akt administracyjnych pozwoliła dostrzec, że odwołanie skarżącej skierowane do organu odwoławczego nie zostało przez skarżącą podpisane. Okoliczność ta umknęła organowi odwoławczemu, który pomimo występującego braku formalnego wskazanego pisma procesowego rozpoznał wniesione odwołanie, tak jakby spełniało ono wszystkie prawem przewidziane wymogi.
Stosownie do postanowień art. 63 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego podanie powinno zawierać wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres jak również spełniać wszystkie wymogi wynikające z przepisów szczególnych. Po myśli art. 63 § 3 powyższego Kodeksu podanie wniesione do organu administracji publicznej powinno być podpisane przez wnoszącego. Według natomiast art. 64 § 2 przywoływanego aktu jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa należy wezwać stronę do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.
Treść przywołanych powyżej przepisów wskazuje na działania, które powinny zostać podjęte przez organy administracji publicznej po ujawnieniu występującego uchybienia w piśmie procesowym skarżącej, a będącym odwołaniem. Oznacza to, że organ odwoławczy nie był uprawniony do rozpoznania sprawy w sposób merytoryczny przed uprzednim usunięciu występującej ułomności wskazanego pisma procesowego. Podkreślić bowiem należy, że jeżeli skarżąca w wyznaczonym jej terminie nie usunęłaby występującej ułomności pisma procesowego organ odwoławczy nie mógłby w sposób merytoryczny rozpoznać wniesionego odwołania. Oznacza to, że wydanie zaskarżonej decyzji było czynnością przedwczesną, ponieważ akta administracyjne nie dawały organowi wyższego stopnia prawa do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.
W konsekwencji uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia postanowień art. 63 § 3 w związku z art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym wyczerpana została przesłanka przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniająca uwzględnienie wniesionej skargi z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Dostrzeżone uchybienie uzasadniające uwzględnienie wniesionej skargi zwalnia skład orzekający z wypowiedzenia się w sposób merytoryczny w tej sprawie, ponieważ dopiero po zakończeniu czynności wprowadzających do rozpoznania wniesionego odwołania i po wydaniu stosownego rozstrzygnięcia lub też innego zakończenia prowadzonego postępowania będzie możliwe wypowiedzenie się w sposób merytoryczny.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy podejmie działania wskazane w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a zmierzające do usunięcia ułomności odwołania skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji i następnie stosownie do poczynionych ustaleń podejmie przewidziane prawem działania zmierzające do zakończenia prowadzonego postępowania administracyjnego.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 210 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając na rzecz skarżącej uiszczony od skargi wpis oraz koszty zastępstwa procesowego profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 697 zł.
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji.