Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 18 sierpnia 2020 r., działając m.in. na podstawie art. 30 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., ustalił, że świadczenie rodzicielskie na dziecko N. W. za okres od 17 stycznia 2018 r. do 16 stycznia 2019 r. w kwocie 12.000,10 zł zostało nienależnie pobrane (pkt 1), zobowiązał obecnie skarżącą W. L. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 12.000,10 zł (pkt 2) oraz ustalił, że kwotę nienależnych świadczeń w wysokości 12.000,10 zł. należy wpłacić do kasy MOPS lub na rachunek bankowy w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 4 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji z dnia 6 marca 2018 r. przyznającej skarżącej prawo do przedmiotowego świadczenia rodzicielskiego. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej organ I instancji decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. odmówił skarżącej przedmiotowego świadczenia rodzicielskiego. Stwierdził, że pomimo tego, iż skarżąca jest matką dziecka, to w okresie od 17 stycznia 2018 r. do 16 stycznia 2019 r. nie przysługiwała jej władza rodzicielska nad dzieckiem, albowiem sama była nieletnia.
Na skutek wniesionego odwołania od wymienionej na wstępie decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu powołano się na przepis art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt. 4 i ust. 7 u.ś.r. i stwierdzono, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zauważono, że organ odwoławczy jest związany treścią powyższego przepisu, który nakazuje uznać świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła obrazę prawa materialnego tj. art. 17c oraz art. 30 u.ś.r., oraz art. 15 i art. 18 § 1 k.c. w związku z art. 30 k.p.a. poprzez przyjęcie pozaustawowej negatywnej przesłanki "braku przysługiwania władzy rodzicielskiej matce dziecka" jako podstawy odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do rozpatrzenia pierwotnego wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego ze wskazaniem, iż "brak przysługiwania władzy rodzicielskiej matce dziecka" nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 27 maja 2021 r. tut. Sąd zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 listopada 2019 r.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn.. akt II SA/Gl 1057/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił m.in. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 listopada 2019 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 20 listopada 2019 r. Sąd ponadto umorzył postępowanie administracyjne w sprawach, których dotyczyły kontrolowane wówczas decyzje.
Postanowieniem z dnia 1 lipca 2022 r. Sąd podjął postępowanie sądowe w niniejszej sprawie.
W piśmie procesowym bez daty, które wpłynęło do Sądu w dniu 2 sierpnia 2022 r., pełnomocnik skarżącej zgłosił swój udział w sprawie, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz powołał się na wyrok tut. Sądu z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1057/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnieć przyjdzie, że podstawą uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego za świadczenie nienależnie pobrane, była decyzja organu odwoławczego z dnia 4 listopada 2019 r. Tą bowiem decyzją stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 6 marca 2018 r. przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenie. Tym samym spełniła się przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.
Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji, na podstawie której skarżąca pobierała świadczenie rodzicielskie, została jednak prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego na mocy wyroku tut. Sądu z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1057/21.
Taka sytuacja powoduje, że w odniesieniu do obecnie kontrolowanych decyzji zaistniała przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podzielić przy tym przyjdzie utrwalone w tej kwestii orzecznictwo sądów administracyjnych, wedle którego na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. nie ma podstaw, by pojęcie "naruszenia prawa", o jakim mowa w tym przepisie, ograniczać jedynie do części przesłanek wznowienia postępowania. Naruszenie prawa nie może bowiem być odnoszone tylko do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Przyjąć należy, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji.
Dotyczy to także podstawy wznowieniowej, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., a więc również takiej sytuacji, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się przy tym także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji. Dotyczy to niektórych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego, w tym m.in. podstawy określonej w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Tak więc, w razie stwierdzenia przez sąd, że kontrolowany akt narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., bowiem dyspozycja tego przepisu ma na celu przede wszystkim ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2947/14; z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 807/11 i z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1760/14 oraz powołane w nich dalsze orzeczenia - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Opisana sytuacja i jej skutki powodują jednocześnie, że dalsze procedowanie w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego stało się bezprzedmiotowe. W obrocie prawnym pozostaje bowiem ostateczna decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 6 marca 2018 r., na mocy której skarżącej przyznane zostało świadczenie rodzicielskie. Zatem postępowanie wszczęte przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia 20 grudnia 2019 r. w sprawie ustalenia i zobowiązania skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego w okresie od 17 stycznia 2018 r. do 16 stycznia 2019 r., podlega umorzeniu.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz jak w pkt 2 sentencji na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).