Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., nr 133, poz. 872 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania na rzecz K. R. i R. R. (dalej strony lub skarżący) za nieruchomość położoną w B., oznaczoną w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka 1 o powierzchni 28 m².
W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że strony ze stosownym wnioskiem wystąpiły 29 maja 2020 r., a następnie przytoczył treść przepisu przywołanego w podstawie prawnej i stwierdził, że ze stosownym wnioskiem o odszkodowanie można było wystąpić do 31 grudnia 2005 r. W konsekwencji organ ten uznał, że strony z wnioskiem wystąpiły z uchybieniem terminu wynikającego z przepisu prawa materialnego.
Z powyższą decyzją nie zgodziły się strony postępowania, które pismem z 12 sierpnia 2020 r. wniosły odwołanie do Wojewody Śląskiego. W odwołaniu tym ponownie wystąpiły o wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość. W odwołaniu tym podnieśli, że decyzja organu pierwszej instancji jest sprzeczna z postanowieniami art. 21 Konstytucji RP zakładającego wywłaszczenie za słusznym odszkodowanie. W ocenie odwołujących przepis Konstytucji RP nie wprowadza w tym zakresie żadnych ograniczeń czasowych, tym samym ich roszczenie nie uległo przedawnieniu ich żądanie jest zasadne i domagają się wypłaty odszkodowania. Nadto strony podniosły, że Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. stwierdził o nabyciu z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a tym samym jak mogły w terminie do 31 grudnia 2005 r. występować o odszkodowanie, skoro przedmiotowa działka była ich własnością.
Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył działania podejmowane w kontekście rozpoznawanej sprawy, w tym własną decyzję z [...] r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez powiat [...] własności spornej nieruchomości.
W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że stosowny wniosek o odszkodowanie należało złożyć do 31 grudnia 2005 r. i przywołał na tę okoliczność orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, który wypowiadał się w tym zakresie.
W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że decyzja Wojewody stwierdzająca nabycie własności przez jednostkę samorządu terytorialnego nie stanowiła warunku zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. W końcowej części uzasadnienia organ odniósł się do kwestii braku stosownej informacji i odwołał się do postanowień art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakłada na organ obowiązek informacji, ale wyłącznie wówczas, gdy prowadzone jest stosowne postępowanie administracyjne.
Z powyższą decyzją nie zgodziły się strony, które wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniesiono naruszenie postanowień art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 9 i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieinformowanie stron o przysługujących im prawach w toku prowadzonych postępowań oraz braku możliwości czynnego udziału w prowadzonych postępowaniach. W motywach skargi podkreślono, że strony nie były informowane o prowadzonym wobec nich postępowaniu wywłaszczeniowym. Podkreśliły, że pierwszym dokumentem w sprawie dotyczącym przejęcia ich nieruchomości była decyzja z [...] r. o lokalizacji inwestycji celu publicznego. W dalszej części skargi skarżący przywołali inne rozstrzygnięcia wydawane w kontekście przejętej na rzecz powiatu nieruchomości.
W drugiej części skargi skarżący poruszyli kwestie związane z obowiązkami organu administracji wynikającymi z treści art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz wynikające z postanowień art. 10 tegoż Kodeksu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 powyższej ustawy tejże kontroli legalności Sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami, wnioskami i powołaną podstawą prawną.
Przedmiotowa skarga rozpoznana została w trybie przewidzianym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).
Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie stwierdzić, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się wyłącznie do jednego zagadnienia, a mianowicie, czy skarżący swój wniosek o odszkodowanie złożyli w terminie uprawniającym ich do oczekiwania uzyskania wypłaty za nieruchomość przejętą pod drogę, czy też wniosek ten został złożony z naruszeniem terminu przewidzianego w art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną. Podkreślenia wymaga to, że treść przywołanego powyżej przepisu jest jednoznaczna, a mianowicie o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi przez jednostki samorządu terytorialnego można występować w okresie do 31 grudnia 2005 r. W kontekście przywołanego terminu wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne łącznie z Naczelnym Sądem Administracyjnym i stanowisko ich jest jednoznaczne, a mianowicie jest to termin prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu.
Ponadto w kontekście spornej regulacji wypowiadał się Trybunał Konstytucyjny i on także nie dostrzegł w tej regulacji naruszeń prawa, które uzasadniałyby jego eliminację z porządku prawnego. W konsekwencji wypłacane mogą być odszkodowania wyłącznie za wnioski złożone w terminie określonym w przywoływanym przepisie. W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżących pochodzi z 28 maja 2020 r., a zatem złożony został ponad 15 lat po upływie terminu, w którym winien być złożony. W pismach kierowanych do organów administracji publicznej, jak również do tutejszego Sądu skarżący podnoszą, że 31 grudnia 2005 r. byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości i jak w takim razie mogli występować o wypłatę odszkodowania. Tak sformułowany zarzut jest istotny i wymusza na składzie orzekającym weryfikację stanu faktycznego występującego w rozpoznawanej sprawie. Z treści decyzji Wojewody Śląskiego z [...] r. stwierdzającej nabycie spornej nieruchomości przez powiat [...] z dniem 1 stycznia 1999 r. wynika, że we wskazanym dniu sporna nieruchomość była już we władaniu tej jednostki samorządu terytorialnego, ponieważ na nieruchomości tej znajdował się chodnik ulicy [...] w B. Równocześnie skarżący formalnie byli jeszcze właścicielami tej nieruchomości i okoliczność ta wynika z załączonej do akt mapki projektu podziału pochodzącej z 2008 r.
W tak występującym stanie faktycznym, formalnymi właścicielami spornej nieruchomości byli skarżący, a równocześnie nieruchomość ta znajdowała się już we władaniu powiatu, ponieważ wykorzystywana była jako chodnik przy ul. [...] w B. W tej sytuacji przyjdzie odwołać się do postanowień art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną. Zgodnie z postanowieniami tej regulacji jednostki samorządu terytorialnego z mocy prawa stały się właścicielami nieruchomości wykorzystywanych pod odpowiedniej kategorii drogi publiczne. Podkreślić należy, że przeniesienie własności nieruchomości następowało z mocy przepisu prawa. Tym przepisem prawa, który stanowił podstawę prawną działań w tym zakresie jest przywołany powyżej art.
73. Oznacza to, że w omawianym zakresie organy administracji publicznej nie przeprowadzały żadnego postępowania wywłaszczeniowego, lecz jedynie w oparciu o przywołany przepis stwierdzały własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, a w oparciu o treść art. 73 ust. 4 tego przepisu wypłacane było stosowne odszkodowanie.
Skoro przedmiotowa nieruchomość 31 grudnia 1998 r. wykorzystywana była na drogę publiczną i 1 stycznia 1999 r. stała się mieniem powiatu, tym samy skarżący w terminie do 31 grudnia 2005 r. uprawnieni byli do złożenia stosownego wniosku o wypłatę odszkodowania. Jak zostało to podkreślone wniosek skarżących pochodzi z 28 maja 2020 r., a zatem złożony został już po wskazanym terminie, a tym samym rozstrzygnięcia organów administracji publicznej obu instancji są prawidłowe i nie naruszają postanowień prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.
Podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną nie są zasadne, ponieważ organy administracji publicznej obu instancji nie dopuściły się jego naruszenia. Także za bezzasadny uznać należy zarzut naruszenia postanowień art. 9 i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ wskazane organy takich naruszeń nie dopuściły się. Obowiązek wynikający z treści art. 9 powyższego Kodeksu występuje wyłącznie wówczas, gdy jest prowadzone postępowanie administracyjne, a zatem w rozpoznawanej sprawie od momentu złożenia przez skarżących wniosku o wypłatę odszkodowania. Ponownie należy podkreślić, że organy administracji publicznej nie prowadziły postępowania wywłaszczeniowego, ponieważ przejęcie nieruchomości nastąpiło z mocy prawa, a skarżący mieli określony w przepisie prawa termin na złożenie stosownego wniosku. Skoro we wskazanym zakresie nie prowadzono postępowań administracyjnych, tym samym zarzut naruszenia art. 10 przywoływanego Kodeksu także nie mógł nastąpić.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
mr