Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta W. przyznał I.S. (strona, odwołująca, skarżąca) świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko R.S. w okresie 2017.12.01 do 2018.09.30 oraz na kolejne dziecko – Z.S. w okresie 2017.11.15 do 2018.09.30 w kwocie po 500 zł na każde dziecko.
Pismem z dnia [...] r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w urzędu w sprawie "uznania kwoty i zwrotu niezależnie pobranego świadczenia wychowawczego na w okresie od 1 marca 2018 do 30 września 2018 r. na rzecz pierwszego dziecka", a następnie decyzją z dnia [...]r. nr [...], przywołując w podstawie prawnej art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2134) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. postanowił, że kwota świadczeń przyznanych w okresie od 1 marca do 30 września 2018 r. na rzecz pierwszego dziecka – R.S. w wysokości 3,500zł stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych i orzekł obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w całości wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ odwołał się do decyzji przyznającej świadczenie, stwierdzając, że zgodnie z art. 20 ust. 1 cytowanej ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia osoba otrzymująca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia właściwego organu.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sytuacja dochowa rodziny uległa zmianie, o czym strona nie powiadomiła miejscowego ośrodka, a mianowicie strona uzyskała prawa do zasiłku macierzyńskiego. Zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...]r. wypłata dla strony została zrealizowana w styczniu 2018 r. W związku z powyższym organ wziął pod uwagę dochód uzyskany przez stronę za miesiąc luty 2018 r.. W rezultacie na dochód rodziny składa się dochód K.S. wykazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego z dnia [...]r., dochód nieopodatkowany za 2016 r. w formie stypendium szkolnego, kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym, dochód za kwiecień 2017 r. oraz dochód uzyskany przez stronę i kwota zasiłku macierzyńskiego.
Odwołując się do treści art. 25 ust. 2 omawianej ustawy organ stwierdził, że strona pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, a zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję, na mocy której storna nabyła praw do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
W związku z powyższym z dniu [...] r. wszczęto postępowanie w sprawie i ustalono jak w sentencji.
Pismem z dnia 29 kwietnia 2019 r. (w ustawowym terminie) strona złożyła odwołanie. Podniosła, iż prowadząc postępowanie organ uwzględnił jej sytuację czysto teoretyczną, a nie realną. W wyliczeniach uwzględniono dochód za czerwiec 2017 r., jednak jej sytuacja uległa zmianie, gdy okazało się, że jest w ciąży i musi przebywać na zwolnieniu lekarskim. Po złożeniu wniosku o wypłatę zasiłku chorobowego odmówiono jej świadczenia z uwagi na "pozorność zatrudnienia". Informacje te zgłosiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jednak nie zostały one uwzględnione. Dodała, że została zakwestionowana jej umowa o pracę z firmą "A" sp. z.o.o., nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia [...] maja 2017 r., co uniemożliwia wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia i świadczeń z tego tytułu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Odwołująca podkreśliła, iż nie zostały jej wypłacone żadne środki finansowe z tego tytułu.
Stąd też kwota wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę zakwestionowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może być wliczona w dochód rodziny. Dodała, że po otrzymaniu aktualnego zaświadczenia o wysokości wszystkich świadczeń wypłaconych przez ZUS dołączy je do akt sprawy.
Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając m.in. na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096) zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że wyliczenie źródeł dochodu wskazanych w tezach decyzji organu pierwszej instancji oraz ocena ich wpływu na sytuację dochodową rodziny jest prawidłowe. Dochód na członka rodziny wynosił 802.42 zł i przekraczał kryterium ustawowe, wynoszące 800 zł. Stąd też strona nie jest uprawniona do świadczenia wychowawczego w okresie od marca 2018 r. Prawidłowo zatem organ pierwszej instancji ustalił, iż wypłacono stronie niezależnie świadczenie, odwołując się do treści art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Świadczenia zostały bowiem wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenia prawa do świadczenia.
Następnie organ zacytował treść przepisu art. 25 omawianej ustawy stwierdzając, iż "ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz obowiązku jej zwrotu oraz odsetek od tej kwoty, które podlega zwrotowi jakie zostało nałożone na stronę postępowania jest oparte na obowiązującej normie prawa powszechnie obowiązującego" Dalej Kolegium podkreśliło, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest podejmować wszelkie kroki niezbędne w celu zebrania materiału dowodowego sprawy oraz dokonać wszechstronnej jego oceny. Winien też wyjaśnić w uzasadnieniu stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Dodał też organ odwoławczy, że na podstawie art. 25 ust. 10 właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie nienależenie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Uprawniona do złożenia takiego wniosku jest strona.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca wniosła o uwzględnienie wszelkiej dokumentacji złożonej do miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz dokumentacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w tym postanowienia z dnia [...]r.) domagając się odrzucenia zaskarżonej decyzji. Podkreśliła, że w toku postępowania organy nie uwzględniły realnej sytuacji Jej rodziny, lecz tylko sytuację teoretyczną, wykazując w wyliczeniach dochodu wynagrodzenie z firmy "A" Sp. z o.o. za miesiąc czerwiec 2017 r., zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy z dnia [...] r. Jednak od wydania zaświadczenia sytuacja ulegała zmianie, gdyż okazało się, że jest w ciąży. Po złożeniu wniosku o wypłatę zasiłku chorobowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakwestionowano zatrudnienie w tej Spółce, i nie zostały wypłacone żadne środki z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zakwestionowane zostało także wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę.
Zdaniem Skarżącej błędne jest zatem wyliczenie dochodu przyjęte przez organy. Niewłaściwie także przyjęto kwoty zasiłku macierzyńskiego wypłacone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż kwota zasiłku wypłacona w pierwszych sześciu miesiącach różniła się od kwoty wypłaconej w kolejnych sześciu miesiącach, podczas gdy przyjęto stałą kwotę przez wszystkie miesiące. Okoliczności te mają kluczowe znaczenie dla sprawy, gdyż zależy od nich wysokość dochodu rodziny Skarżącej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o odrzucenie skargi, z uwagi na jej braki formalne (brak numeru pesel) ewentualnie w przypadku jej uzupełnienia o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że stan faktyczny ustalony został w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, iż dochód rodziny strony ustalony został prawidłowo z uwzględnieniem definicji dochodu uzyskanego i utraconego oraz sposobu ustalenia jego wysokości. Podniesione przez Skarżącą okoliczności faktyczne dotyczące zakwestionowania zawartych umów przez ZUS nie wpływają na prawidłowość decyzji organów obu instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrują sprawę, zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi przez sąd następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. powołanej powyżej ustawy).
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło w związku z pismem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 maja 2020 r., w którym wniesiono o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz wobec braku sprzeciwu Skarżącej w związku z pismem z dniu 9 czerwca 2020 r. informującym o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, w przypadku, gdy żadna ze stron w terminie 14 dni, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.(art. 119 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym).
Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia Kolegium stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2018, poz. 2134). Celem tej regulacji jest udzielenie przez Państwo rodzicom (opiekunom) dzieci pomocy w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze).
Wskazać trzeba, że z dniem 1 lipca 2019 r. przepisy tej ustawy uległy istotnym zmianom wprowadzonym ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 roku, poz. 924), polegającym m.in. na rezygnacji z wymogu spełnienia kryterium dochodowego w przypadku przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Zgodnie jednak z art. 6 ust 1 pkt. 1 ustawy zmieniającej w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jako podstawę materialnoprawną tej kontroli przyjął więc przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu sprzed nowelizacji.
Po zmianach dokonanych 1 lipca 2019 r., świadczenie wychowawcze określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 tej ustawy na każde dziecko w rodzinie, do dnia ukończenia przez nie 18 roku życia (art. 4 ust. 3)
Jednakże stan faktyczny przedmiotowej sprawy dotyczy sytuacji, sprzed wymienionej zmiany przepisów omawianej ustawy. Zgodnie zaś z ówczesnym art. 5 ust. 3 świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Stosownie zaś do art. 2 pkt 1 ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w art. 3 pkt 1 lit.a przyjmuje, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.jedn.
Dz.U. z 2016 r. poz. 2032, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.
W rozpatrywanej sprawie, skoro świadczenie wychowawcze dotyczyło okresu listopada 2017 do września 2018 r. po, to jak wynika z ówczesnej treści art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla ustalenia wysokości dochodu istotne były dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W niniejszej oznaczało to więc dochody uzyskane w 2017 r. Z informacji zawartych z uzasadnieniu decyzji tak organu pierwszej instancji jak i organu drugiej instancji wynika, że organy uwzględniły w przypadku skarżącej jej dochód (uzyskiwany od [...] stycznia 2018 r. w kwocie 1832,96zł). Nawiasem mówiąc tak z uzasadnienia organu pierwszej jak i drugiej instancji nie sposób dokładnie dowiedzieć się jakie dokładnie sumy składają się na dochód rodziny skarżącej. Nie wskazano bowiem jakie kwoty i wynikające z jakich tytułów stanowią dochód skarżącej i jej rodziny w roku bazowym.
Nie można tym samym odnieść się do zarzutu skarżącej, iż organ błędnie wyliczył dochód jej rodziny, Nie wiadomo m.in. dokładnie, z czego wynika doliczony przez organy dochód skarżącej w wysokości 2654,59zł. Nie sposób zatem ocenić zasadności zarzutów skarżącej.
Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że w sprawie organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji dopuściły się naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez mało przejrzyste i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło organy do ustalenia, że dochód rodziny skarżącej przewyższał dochód uprawniający do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Jest to o tyle istotne w rozpatrywanej sprawie, iż w jej realiach nie sposób ustalić zasadności zaliczenia danych, określonych (w rezultacie nie wiadomo jakich) środków do dochodu bazowego rodziny, nie sposób odnieść się zatem do twierdzenia skarżącej, iż organ nieprawidłowo zaliczył określonego środku do dochodu rodziny pomimo "ich pozorności", a ostatecznie wyliczony w ten niewiadomy sposób dochód rodziny wynosił 802,42zł na członka rodziny, przekraczając zaledwie o 2,42zł kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia.
W tych warunkach wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej stanowiącej o nienależnie pobranym przez skarżącą świadczeniu na pierwszą córkę jawi się jako rozstrzygnięcie przedwczesne, a utrzymanie tego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy bez wszechstronnego i jednoznacznego wyjaśniania wątpliwości narusza przepisy postępowania.
Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.
Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które wprost wynikają z przedstawionych powyżej rozważań.