Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach(SKO) decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1727/2022/8874 działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j: Dz. U. z 2018r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.- dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (M.), (skarżący) od decyzji Burmistrza M. (organ I instancji) z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na J. M. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 6 września 2019 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. M. na okres zasiłkowy 2019/2021. Wyjaśnił, że na mocy wyroku rozwodowego wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem powierzone zostało matce dziecka A. M., która obecnie przebywa w areszcie śledczym. J. M. mieszka u skarżącego i to on sprawuje nad nim opiekę. Do wniosku dołączył wyrok Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] r., sygn. akt [...] mocą którego rozwiązano przez rozwód małżeństwo A. M. i M. M. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron: J. M. powierzono matce A. M. ograniczając ją M. M. do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu. W wyroku określono również kontakty ojca z synem.
W oświadczeniu z dnia 7 października 2019 r. skarżący stwierdził, że we wrześniu wystąpił z wnioskiem o zmianę wyroku w zakresie władzy rodzicielskiej oraz zniesienie obowiązku alimentacyjnego. Wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.
Postanowieniem z dnia 8 października 2019 r. organ I instancji zawiesił na wniosek strony postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w M. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] uchylono obowiązek alimentacyjny wobec J. M. począwszy od dnia [...] r. Natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego w M. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] umorzono postępowanie w przedmiocie zmiany wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. M. wobec ukończenia przez ww. osiemnastego roku życia. Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego zostało podjęte na wniosek strony postanowieniem z dnia 31 marca 2022 r. Organ I instancji decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia akcentując, że jest związany prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] r., a w związku z tym skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze.
W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na jego wynik w szczególności art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. art. 10 K.p.a. oraz art. 77 K.p.a. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego od dnia złożenia wniosku do dnia ukończenia przez J. M. pełnoletniości względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wskazał, że w 2019 r. A. M. opuściła syna, zerwała wszelkie kontakty ze skarżącym i z synem, tym samym przestała faktycznie sprawować opiekę nad dzieckiem. Od tego czasu syn zamieszkuje ze skarżącym i to skarżący od 2019 r. sprawuje opiekę nad J. M. Stwierdził, że decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca. Podkreślił, iż Sąd Rejonowy w M. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich uchylił nałożony na skarżącego obowiązek alimentacyjny orzeczony w wyroku rozwodowym tj. obowiązek łożenia na syna kwoty 600 zł miesięcznie.
Wskazane rozstrzygnięcie uzasadnione było tym, że syn zamieszkuje ze skarżącym i to właśnie w ten sposób ojciec zapewnia synowi środki utrzymania i wychowania. Wobec powyższego to właśnie skarżącemu przysługuje wnioskowane świadczenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO, Kolegium) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Przytoczyło treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2021, poz. 1981) oraz art. 4 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r, poz. 2407- dalej "u.p.d"). podkreślając, że obowiązkiem organów władzy publicznej jest respektowanie orzeczeń sądu. Podzieliło tezy uzasadnienia organu I instancji. SKO nie stwierdziło naruszenia przez organ I instancji przepisów K.p.a. i wskazało, że skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania w szczególności art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 10 K.p.a. oraz art. 77 K.p.a. Wniósł o uchylenie decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu powielił stanowisko prezentowane uprzednio w odwołaniu. Stwierdził, że pozbawiono go praw do wnioskowanego świadczenia. Zarzucił, że organy nie zabrały i nie rozpatrzyły całości materiału dowodowego. Nie odniosły się do orzeczenia Sądu zmieniającego jego obowiązek alimentacyjny wobec syna. Ponownie podkreślił, że przez cały czas rzeczywiście sprawował opiekę nad synem i spełniał w ten sposób swój obowiązek alimentacyjny.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j,. Dz.U z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna. Podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz.1981) oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm. - dalej "u.p.d."). Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (dotyczącego sprawowania opieki naprzemiennej przez obojga rodziców - przypis Sądu). Istotną zatem przesłanką, służącą ustaleniu prawa do tego świadczenia, jest wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu jednego z rodziców.
W realiach rozpoznawanej sprawy okoliczność wspólnego zamieszkiwania skarżącego z synem ma charakter złożony. Według zapewnień skarżącego począwszy od 2019 r. jego syn nie zamieszkuje z matką, lecz ze skarżącym. Tymczasem zgodnie z wyrokiem rozwodowym, który zapadł przed Sądem Okręgowym w K. [...] Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] r., sygn. akt [...] rozwiązano przez rozwód małżeństwo A. M. i M. M. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron: J. M. powierzono matce A. M. ograniczając ją M. M. do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu. W wyroku określono również kontakty ojca z synem. Wskazanym wyrokiem Sąd zasądził od skarżącego alimenty na rzecz małoletniego. Wyrokiem Sądu Rejonowego w M. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] uchylono obowiązek alimentacyjny wobec J. M. począwszy od dnia [...] r. Natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego w M. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] umorzono postępowanie w przedmiocie zmiany wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. M. wobec ukończenia przez ww. osiemnastego roku życia syna (ur. [...]r.).
Skarżący konsekwentnie podnosił, że syn od 2019 r. zamieszkuje z nim i jest pod jego opieką, gdyż jego była żona zerwała wszelkie kontakty zarówno ze skarżącym, jak i synem. Organy obu instancji skoncentrowały się wyłącznie na treści wyroku rozwodowego, wywodząc z niej negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia wychowawczego. Według organów obu instancji organy władzy publicznej zobligowane są respektować prawomocny wyrok w sprawie rozwodowej, który ostatecznie nie został zmieniony w zakresie władzy rodzicielskiej.
W ocenie Sądu, takie stanowisko Kolegium, choć co do zasady jest słuszne, to jednak w realiach rozpoznawanej sprawy nie może zostać zaakceptowane jako argument przesądzający o zasadności odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu w stanie faktycznym sprawy należało wziąć pod uwagę szczególne okoliczności, a mianowicie złożenie przez skarżącego do Sądu Rejonowego w M. wniosku o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej, na skutek którego Sąd ten prowadził postępowanie o sygn. akt [...].
Ostatecznie postanowieniem z dnia [...] r. sąd umorzył postępowanie wobec ukończenia osiemnastu lat przez małoletniego (karta 18 akt. adm.) Organy nie odniosły się też do treści wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. akt [...] (karta 17 akt adm.), którym uchylono obowiązek alimentacyjny wobec syna, począwszy od dnia [...] r. Sąd wskazuje, iż organy nie odniosły się do twierdzeń skarżącego, że Sąd Rejonowy w M. wydając wyrok uchylający jego obowiązek alimentacyjny uwzględnił, że małoletni jest od 2019 r. pod opieką ojca. Ponadto organy nie wyjaśniły jednoznacznie, czy twierdzenia skarżącego, że syn mieszka z nim od 2019r. znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym, a także, czy matka małoletniego pobierała na syna – J. M. świadczenie wychowawcze. Za koniecznością uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności (po ich uprzednim, dokładnym wyjaśnieniu) przemawia wynikający z art. 4 ust. 1 u.p.d. cel wprowadzenia przez ustawodawcę świadczenia wychowawczego, którym jest "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych".
W projekcie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) wskazano, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18 roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci." Ponadto w projekcie wskazano, że "istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3123/14 treść art. 4 ust. 1 u.p.d. jest jasna i nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych.
Natomiast ustawodawca używając w tym przepisie takich pojęć jak: "wydatki", "opieka", "zaspokojenie potrzeb", które charakteryzują faktyczne działania, odwołuje się do ich rzeczywistego ponoszenia lub realizowania przez podmiot uprawniony do świadczenia (matkę, ojca, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego).
Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wskazany powyżej, wynikający z art. 4 ust. 1 u.p.d., cel świadczeń wychowawczych oraz treść art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji, należy dokonywać takiej wykładni u.p.d. aby zapewnić praktycznie każdemu dziecku prawo do korzystania w pełnym zakresie z przewidzianych tą ustawą świadczeń, wypłacanych podmiotom do tego uprawnionym, jeżeli zgłoszą tylko w tym względzie stosowny wniosek.
Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności (art. 6), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art.
- 8) oraz zasady swobodnej oceny dowodów (art.
- 80) oraz obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.d., a także art. 5 ust. 2 u.p.d. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Organ przyjmie, że w sytuacji, w której skarżący wystąpił o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie dotyczącym władzy rodzicielskiej możliwe jest przyznanie mu wnioskowanego świadczenia także w okresie, w którym małoletni syn zamieszkiwał wraz ze skarżącym, po ustaleniu, że świadczenie wychowawcze w tym okresie nie przysługiwało matce chłopca.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak sentencji.