Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. Z. (dalej: "strona" lub "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z 26 sierpnia 2022 r., znak SKO.4106.829.2022, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. (dalej: "organ I instancji") z 5 lipca 2022 r. znak [...], którą orzeczono o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków i leczenia w miesiącu lipcu 2022 r. w wysokości 150 zł.
Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z dnia 10.06.2022 r. strona wystąpiła do organu I instancji o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków i leczenie.
W toku postępowania organ pomocowy na podstawie wywiadu ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w domu jednorodzinnym. Ponadto z ustaleń organu pomocowego wynika, że jest ona osobą bezrobotną nie zarejestrowaną w urzędzie pracy. Brak podejmowania zatrudnienia strona tłumaczy stanem zdrowia, ponieważ posiada orzeczenie o niepełnosprawności o lekkim stopniu niepełnosprawności. Strona nie wykazuje żadnych dochodów. Na potwierdzenie zakupu leków strona przedstawiła fakturę VAT na kwotę 427 zł.
Decyzją z dnia 5 lipca 2022 r. organ I instancji przyznał stronie zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków i leczenia w lipcu 2022 r. w wysokości 150 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował przyznaną kwotę zasiłku na zakup leków i leczenia. Strona zawnioskowała o przyznanie jej pomocy na kwotę 600 zł i zgłosiła zastrzeżenia do pracy jednego z pracowników ośrodka pomocy.
Decyzją z 26 sierpnia 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja nie narusza zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a organ odwoławczy nie dostrzegł podstaw do kwestionowania decyzji. Kolegium stwierdziło, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z Poradni [...] w R. z dnia [...] potwierdzające, że strona leczy się w tamtejszej poradni. Nie wynika z niego, że choroba uniemożliwia stronie podjęcie odpowiedniego zatrudnienia zgodnie ze wskazaniem w orzeczeniu o lekkim stopniu niepełnosprawności, choćby w niepełnym wymiarze czasie pracy. W ocenie Kolegium strona powinna podjąć starania w kierunku znalezienia odpowiedniego zatrudnienia celem poprawienia swojej sytuacji bytowej.
Kolegium nie kwestionuje, że strona jest w trudnej sytuacji życiowej, ale nie może przyjmować, że wszelkie możliwe świadczenia udzielane przez ośrodek pomocy społecznej są mu należne i to w żądanej wysokości. Kolegium zwróciło uwagę, że z żądania strony wynika, iż udzielana jej pomoc powinna mieć charakter stały co jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Wskazało, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, ale udzielanie wsparcia po to, by jak najszybciej był on w stanie samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiódł skarżący niezadowolony zarówno z decyzji Kolegium jak i z pracy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
W uzupełnieniu skargi, wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) – dalej: "u.o.p.s.", polegające na uznaniu, że przyznany zasiłek celowy w wysokości 150 zł realizuje cel jakim jest zaspokojenie potrzeby bytowej skarżącego, podczas gdy jego podstawowe potrzeby, związane z zakupem leków i leczenia oscylują w miesiącu lipcu 2022 r. na poziomie 600 zł, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału odwodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000) – dalej: "k.p.a.", w szczególności poprzez niewłaściwą ocenę, że przyznany zasiłek celowy w całości zaspokaja potrzebę bytową skarżącego.
Wskazując powyższe wniósł:
- - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 329 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej;
- - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;
- - na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie od organu administracji zwrotu kosztów postepowania na rzecz skarżącego;
- - o zasądzenie z sum budżetowych Skarbu Państwa niepokrytego wynagrodzenia świadczonej z urzędu pomocy prawnej wg norm prawem przewidzianych wobec ich niezapłacenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, Sąd uznał, że okazała się ona niezasadna. Sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które musiałyby skutkować wyeliminowanej zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 u.o.p.s. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jak wynika z art. 8 ust. 1 u.o.p.s., przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. Powołany przepis bowiem wskazuje w punkcie 1 (dotyczącym osoby samotnie gospodarującej), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty uprawniające do zasiłku celowego (art. 8 ust. 2 ustawy).
Zaakcentować należy, że skoro zasiłek celowy "może być" przyznany (art. 39 ust. 1 u.o.p.s.), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Co należy szczególnie podkreślić, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.o.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.o.p.s.).
W kontrolowanej sprawie nie było przedmiotem sporu to, że skarżący spełniał kryterium dochodowe udzielenia mu żądanej pomocy, gdyż jego dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku był niższy niż 1164 zł. Również forma przyznania świadczenia - zasiłek na zakup leków i leczenie - była zgodna z wnioskiem skarżącego. W istocie spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się do oceny wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku celowego. W ocenie skarżącego, zasiłek winien zostać przyznany w wysokości 600 zł. Skarżący nie wykazał, dlaczego żąda pomocy w takiej wysokości, ponieważ składając wniosek o udzielenie pomocy załączył do niego tylko jedna fakturę na kwotę 427 zł na zakup leków. Z wniosku skarżącego nie wynikało jakie inne koszty leczenia skarżący poniósł w lipcu 2022 r., skoro korzysta ze świadczeń zdrowotnych finansowanych z środków publicznych.
W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Oceniając materiał dowodowy zebrany w kontrolowanej sprawie, Sąd stwierdził, że czynności organu I instancji zostały poprawnie przeprowadzone a ich celem było pozyskanie wiedzy na temat sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że rodzaj i wysokość pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i być adekwatne do możliwości organu. Organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej - możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.
W realiach niniejszej sprawy organy dokonały ważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego, w szczególności polegającego na udzielaniu pomocy społecznej jak największej liczbie osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej. Organ może zatem przyznać świadczenie w wysokości pokrywającej całość lub część kosztów zakupu leków i kosztów leczenia ale wysokość tej pomocy powinna być ustalona w odniesieniu do potrzeb wnioskodawcy, ale również możliwości finansowych organu i pomocy jak największej liczbie osób, które pomocy tej potrzebują. Trzeba zaakcentować, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspokajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów (por. wyrok NSA z 9 września 2015 r.; sygn. akt I OSK 2224/15).
Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy należało stwierdzić, że decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury. Tym samym niezasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz przepisów ustawy dotyczących zasad i celów pomocy społecznej.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.