Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku J. G. Wójt Gminy G. decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazano m.in., że matka strony ma również syna zobowiązanego względem niej do alimentacji, który nie może opiekować się rodzicem ze względu na problem z nadużywaniem alkoholu. W przypadku dwóch osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest podzielenie się obowiązkami, a realizacja obowiązków względem matki nie musi polegać tylko na osobistych staraniach lecz może polegać również na pomocy finansowej w postaci przekazania niezbędnych środków finansowych czy też pokrycia kosztów opiekunki, co pozwoliłoby na podjęcie przez stronę zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Podsumowując stan faktyczny i prawny sprawy organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że w sprawie przesłanki negatywne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką gdyż jej niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 18 roku życia jak również w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Powołała się również na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Uznało, że data powstania niepełnosprawności nie może być przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych wyraźnie od roku 2021 r. zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.
Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie:
- 1) art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędną wykładnię,
- 2) art. 77 § 1 i 2) oraz art. 80 k.p.a., poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ, a co za tym idzie nie ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia istniejącego stanu faktycznego sprawy oraz brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony.
W uzasadnieniu wskazano, że na skutek choroby matki strona nie może podjąć jakiejkolwiek pracy, gdyż niepełnosprawna wymaga stałej i całodobowej opieki. Zrezygnowała z prowadzenia działalności, aby móc zająć się schorowaną matką, pomimo, iż osiągała zyski z działalności gospodarczej. Podkreśliła, że tylko i wyłącznie stan zdrowia mamy nie pozwala jej na podjęcie pracy, ani na prowadzenie działalności gospodarczej czy jakiejkolwiek innej aktywności zawodowej.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 – dalej "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozstrzyganej sprawie organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na czas powstania niepełnosprawności. Podniesiono również, że skarżąca ma brata, z którym może dzielić obowiązki i koszty opieki nad niepełnosprawną matką. Organ drugiej instancji wskazał zaś, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego ta pierwsza okoliczność nie może mieć wpływu na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z tym poglądem skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni się zgadza. Organ odwoławczy nie odniósł się jednak do drugiej wskazanej przez Wójta Gminy G. okoliczności, czyli posiadania przez stronę brata (a syna niepełnosprawnej).
W ocenie Sądu i powyższe nie może również mieć wpływu na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jest ono bowiem należne osobie, która w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musiała zrezygnować z pracy lub pracy podjąć nie mógł.
Inne przyczyny odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Uznało ono bowiem, że zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Okoliczność ta nie znajduje jednak potwierdzenia ani w zebranym materiale dowodowym, ani w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jest chora na padaczkę pourazową, cukrzycę, ma [...] rękę niewładną, jest po dwóch zawałach. Jest osobą leżącą. Zakres sprawowanej opieki to dbanie o higienę osobistą (kąpiel w łóżku), zmienianie pampersów, podawanie lekarstw, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków trzy razy dziennie, płacenie rachunków oraz w załatwianie spraw urzędowych. Co więcej, pracownik socjalny prowadzący wywiad środowiskowy w swych wnioskach wskazał wyraźnie, że "Pani A. od lutego br. jest osobą leżącą i całkowicie zależną od drugiej osoby".
W oparciu o takie ustalenia faktyczne (które nie są kwestionowane) organ II instancji stwierdził, że "zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia" Dla Sądu takie stwierdzenie jest niezrozumiałe. Dodatkowo nie zostało poparte jakąkolwiek argumentacją.
Dlatego też, w ocenie składu orzekającego należało uchylić rozstrzygnięcia organów obu instancji. Z treści niniejszego uzasadnienia wynikają dla Wójta Gminy G. wyraźne wskazania, że ani wiek, w którym powstała niepełnosprawność matki skarżącej, ani fakt posiadania przez stronę brata nie mogą stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji winien ponownie rozważyć przesłanki przyznania wnioskodawczyni świadczenia. Kluczowym jest tu ustalenie, czy musiała ona zrezygnować z zatrudnienia (tu prowadzenia własnej działalności gospodarczej) w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Jeśli powyższe okoliczności się potwierdzą a nie zachodzą w sprawie negatywne przesłanki przewidziane w art. 17 ustawy, organ I instancji przyzna wnioskującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy G. weźmie pod uwagę zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wskazania Sądu.
- - ---------------------- 9 9