Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. decyzją z 14 czerwca 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3, art. 17 ust. 1a i 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił E. S. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad babcią M. W. W uzasadnieniu decyzji organ ten wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i podejmowane rozstrzygnięcia i wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana jest obecny stopień niepełnosprawności datowany jest od 23 września 2022 r., a to oznacza, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku kontynuowania nauki.
Dodatkowo organ ten przedstawił sytuację osobistą strony i okoliczności związane z jej rezygnacją z zatrudnienia spowodowaną niezbędnością sprawowania opieki nad babcią. W dalszej części uzasadnienia organ ten przybliżył stan normatywny w sprawie i podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie strona nie musi całodobowo sprawować opiekę nad babcią i może podjąć zatrudnienie. W konsekwencji zakres i sposób sprawowanej opieki nie daje podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie i podkreśliła, że organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia postanowień art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W motywach odwołania przedstawiła argumentację przemawiającą za jego uwzględnieniem, a w szczególności podkreśliła, że zakres opieki sprawowanej nad babcią uzasadnia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2184/2023/16149 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, w tym podejmowane rozstrzygnięcia, a następnie przywołał treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych normujących zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia. W dalszej części prezentacji motywów rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie zakres opieki sprawowanej przez stronę nad babcią nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo podkreślił, że strona nie mieszka wspólnie z babcią, a ograniczenia życiowe wynikające ze sprawowania opieki nie dają podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, które reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniesiono rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. W szczególności podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że stronie nie przysługuje wnioskowane świadczenie w sytuacji, gdy znajduje się w kręgu osób uprawnionych z uwagi na to, że nie ma innych osób zobowiązanych do sprawowania takiej opieki.
Ponadto podniesiono zarzut błędnej wykładni powyższych przepisów skutkującą uznaniem, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie spornego świadczenia. Zakwestionowano w szczególności fakt rezygnacji z zatrudnienia jak również zakres opieki sprawowanej przez stronę. W ramach formułowanych zarzutów podniesiono, że organy zaniechały wykładni systemowej i celowościowej przedmiotowych regulacji, czym spowodowały podjęcie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. W zarzutach kierowanych pod adresem kwestionowanej decyzji wskazano na błędną wykładnię przepisów ustawy co do momentu powstania niepełnosprawności i nie uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W ramach rozbudowanych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego wskazano, na naruszenie art. 8, art. 9 w związku z art. 11 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1, w związku z art. 80 w związku z art. 81 i art. 84 powyższego Kodeksu poprzez zaniechanie z urzędu podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes strony. W ramach formułowanych zarzutów wskazano na niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i brak podjęcia wszelkich kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego, a także na niewłaściwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wadliwym jego odczytaniu. Jako kolejny zarzut postawiono niecałościową i arbitralną ocenę dowodów w zakresie ustalenia przyczyn niepodjęcia pracy zarobkowej przez stronę, jak również zakresu sprawowanej opieki nad babcią. Jako ostatni zarzut podniesiono wydanie decyzji akceptującej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy dysponował możliwościami jej weryfikacji i podjęcia czy to rozstrzygnięcia weryfikacyjnego czy też kasacyjnego.
W motywach skargi zamieszczono argumentację przemawiająca za jej zasadnością. W skardze tej pełnomocnik wystąpił o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze, w tym między innymi przesłuchanie świadka. Ponadto wystąpiono o zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przedstawiło analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 1634 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w przedmiotowej sprawie. W tym miejscu zasadnym jest wskazanie, że sąd administracyjny ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Powyższa uwaga jest niezbędna, ponieważ z dniem 1 stycznia 2024 r. stan normatywny w omawianym zakresie uległ zmianie w następstwie wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, pos. 1429) i wpływa on na ewentualne następne działania zarówno tutejszego Sądu jak również organów administracji publicznej.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujących w dniu podejmowania zaskarżonej decyzji, a zatem na dzień 9 sierpnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia z tego powodu, że zakres opieki sprawowanej przez stronę nad babcią nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo podkreślono, że strona nie mieszka wspólnie z babcią, a ograniczenia życiowe wynikające ze sprawowania opieki nie dają podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja przedstawiona przez organy administracji publicznej w sposób poprawny pozwoliła ustalić, że skarżącej wnioskowane prawo nie przysługuje. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut naruszenia postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zarzut ten oparty został o bogate orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. Podkreślić należy, że treść przepisu leżącego u podstaw oceny przedmiotowego świadczenia jest odmienna od linii prezentowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie to przewidziane było dla rodziców i wskazanych w ustawie osób rezygnujących z pracy lub nie podejmujących zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem. W przypadku niezbędności sprawowania takiej opieki nad osobą dorosłą czyli taką, która ukończyła 18 rok życia przewidziane było specjalne świadczenie opiekuńcze. W konsekwencji skarżąca takich wymogów nie spełniała. Ponadto ustalony przez organy administracji publicznej zakres sprawowanej opieki nie uzasadniał rezygnacji z zatrudnienia lub też jego nie podejmowania.
Nadto, co nie może umknąć, skarżąca nie mieszka wspólnie z osobą wymagającą opieki. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego wskazane w skardze nie dawały podstaw dla jej uwzględnienia.
W ramach rozbudowanych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego wskazano, na naruszenie art. 8, art. 9 w związku z art. 11 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Tak sformułowany zarzut nie jest trafny, albowiem organy administracji w sposób prawidłowy prowadziły postępowanie i informowały skarżącą o wszystkich okolicznościach spawy.
W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1, w związku z art. 80 w związku z art. 81 i art. 84 powyższego Kodeksu poprzez zaniechanie z urzędu podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes strony. Tak sformułowany zarzut abstrahuje od istoty przedmiotowego postępowania. Podkreślić należy, że wszystkie istotne w sprawie informacje znajdują się w posiadaniu strony tego postępowania, tym samym musi ona w sposób pełny i wyczerpujący przekazać je organowi administracji prowadzącemu postępowanie administracyjne. Zakres obowiązków organu w tego typu przypadkach ogranicza się do przekazania stronie stosownych pouczeń, natomiast to strona obowiązana jest do udostępniania organowi niezbędnych dowodów i dokumentów, których organ ten nie jest w stanie we własnym zakresie uzyskać. Sytuacja ta dotyczy w szczególności dokumentacji medycznej i tych okoliczności życia, które związane są z funkcjonowanie osoby wymagającej opieki.
W ramach formułowanych zarzutów podniesiono niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i brak podjęcia wszelkich kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego, polegającego na niewłaściwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wadliwym jego odczytaniu. Tak sformułowany zarzut jest zbieżny z powyżej przedstawionym, tym samym zbędne jest powielanie powyższych ustaleń.
Jako kolejny zarzut postawiono niecałościową i arbitralną ocenę dowodów w zakresie ustalenia przyczyn niepodjęcia pracy zarobkowej przez stronę, jak również zakresu sprawowanej opieki nad babcią. Tak sformułowany zarzut nie opiera się na faktach lecz na ocenach. Pełnomocnik skarżącej odmiennie interpretuje sytuację, w której znajduje się skarżąca i wywodzi z tego określone konsekwencje, jednakże na potwierdzenie swojego stanowiska nie przedstawia żadnych faktów.
Jako ostatni zarzut podniesiono wydanie decyzji akceptującej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy dysponował możliwościami jej weryfikacji i podjęcia czy to rozstrzygnięcia weryfikacyjnego czy też kasacyjnego. Tak sformułowany zarzut nie jest zasadny, albowiem odnosi się on do argumentacji sprowadzającej się do tego, że skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie. Skoro organ odwoławczy dokonał odmiennej oceny sytuacji faktycznej i prawnej, tym samym brak jest podstaw dla kierowania pod jego adresem takiego zarzutu.
Na marginesie prowadzonych rozważań zaakcentować należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Stosownie do postanowień art. 43 pkt. 4 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 poz. 1429) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie dzieciom do ukończenia 18 roku życia. Według postanowień art. 63 ust. 2 powyższej ustawy przewiduje się występowanie mechanizmu o charakterze przejściowym. Zgodnie z tym przepisem osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane.
Taka budowa przepisu przejściowego oznacza, że w omawianym zakresie obowiązuje zasada pozwalająca przyznać przedmiotowe świadczenie na okres zasiłkowy. Przenosząc tę uwagę na okoliczności rozpoznawanej sprawy oznacza, to że z uwagi na brak spełniania wymogów do otrzymania tego świadczenia nie można było wniesionej skargi uwzględnić. Dodać należy, że w myśl obecnie obowiązujących regulacji prawnych wnioskowane świadczenie przysługuje wyłącznie dzieciom do ukończenia 18 roku życia. Osoby dorosłe, czyli te, które ukończyły 18 rok życia mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia wspierającego, przy czym jest to świadczenie przysługujące osobie niepełnosprawnej, a nie osobie opiekującej się taką osobą niepełnosprawną.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.