Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], zobowiązał obecnie skarżącą A. Z. do ponoszenia opłaty za pobyt babci G. Z. w domu pomocy społecznej w wysokości 490,98 zł za miesiąc lipiec 2019 r., w wysokości 1170,80 zł miesięcznie od sierpnia 2019 r. do stycznia 2020 r., w wysokości 1369,08 zł miesięcznie od lutego 2020 r. do marca 2020 r. oraz w wysokości 1322,75 zł miesięcznie od kwietnia 2020 r. do lipca 2020 r. Nadto w punkcie II decyzji organ odmówił skarżącej zwolnienia za pobyt ww. w domu pomocy społecznej.
W treści uzasadnienia powołano się na treść art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020, poz. 1876), dalej jako u.p.s. Wskazano, iż wraz z adresatką decyzji osobami obowiązanymi do ponoszenia odpłatności są również J. Z. (ojciec skarżącej) oraz A. Z. (brat skarżącej). Zdaniem organu syn zobowiązanej jest zwolniony z ponoszenia opłaty, gdyż jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego, natomiast na wnuka zobowiązanej przypada opłata w wysokości 490,98 zł za miesiąc lipiec 2019 r., w wysokości 1170,80 zł miesięcznie od sierpnia 2019 r. do stycznia 2020 r., w wysokości 1369,08 zł od lutego 2020 r. do marca 2020 r. oraz w wysokości 1322,75 zł od kwietnia 2020 r. do lipca 2020 r. Stwierdzono, iż odpłatność ustalono w częściach równych pomiędzy każdą z osób zobowiązanych. Organ przedstawił również szczegółowe wyliczenia dochodów strony.
Jednocześnie wskazano, iż nie znaleziono podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od ponoszenia przedmiotowej opłaty, gdyż zdaniem organu nie doszukano się szczególnych okoliczności przemawiających za zwolnieniem, wskazanych w art. 64 u.p.s.
Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie, w której zarzuciła naruszenie:
- - art. 7 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 64 u.p.s. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i wydanie decyzji niezgodnej z zasadami współżycia społecznego, gdyż skarżąca nie utrzymywała kontaktów rodzinnych z G. Z.,
- - art. 7 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej i dowolne uznanie, że skarżąca jest w stanie oraz powinna pokrywać koszty pobytu babci w domu pomocy społecznej,
- - art. 10 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie wskazanych przez skarżącą podczas wywiadu środowiskowego zeznań skarżącej o stosowanej wobec niej przemocy ze strony babci,
- - naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej i dowolne uznanie przez organ, że J. Z. jest zwolniony z ponoszenia opłaty, gdy w aktach sprawy brak na ten temat jakichkolwiek informacji,
- - naruszenie art. 8 kpa poprzez przeprowadzenie postepowania w sposób niebudzący zaufania skarżącej wobec organu,
- - art. 11 kpa poprzez odmowę udzielenia skarżącej informacji na jakiej podstawie ustalono, iż J. Z. jest zwolniony od ponoszenia opłaty.
Zarzucono również naruszenia prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i w konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, uchyliło decyzję I instancji i ustaliło opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 490,98 zł za miesiąc lipiec 2019 r., w wysokości 1170,80 zł miesięcznie od sierpnia 2019 r. do stycznia 2020 r., w wysokości 1369,08 zł miesięcznie od lutego 2020 r. do marca 2020 r. oraz w wysokości 1322,75 zł miesięcznie od kwietnia 2020 r. Nadto w punkcie II decyzji organ umorzył postępowanie co do punktu 2 zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wskazując, iż organ I instancji przyjął prawidłowy tok postępowania w tym ustalenia opłaty. Stwierdzono, iż syn zobowiązanej na mocy decyzji organu I instancji został zwolniony od ponoszenia opłaty z uwagi na kryterium dochodowe, natomiast w dalszej kolejności zobowiązanymi do ponoszenia opłaty są wnuki, w częściach równych. Powtórzono również rozważania dotyczące sposobu obliczenia dochodu skarżącej.
Wskazano również, że postępowanie w zakresie wniosku skarżącej o zwolnienie od opłaty podlegało umorzeniu, gdyż jest ono postępowaniem odrębnym względem postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości, a odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.
Od powyższej decyzji wniesiono skargę do sądu administracyjnego, w której zarzucono naruszenie:
- 1. art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez przedwczesne orzeczenie o obowiązku ponoszenia opłat przez skarżącą, bez uprzedniego zwolnienia z opłat jej ojca,
- 2. art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2c w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez błędne wyliczenie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej,
- 3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że względem ojca skarżącej została wydana decyzja o zwolnieniu go z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej,
- 4. art. 78 kpa poprzez nierozpoznanie przez organ II instancji wniosku dowodowego skarżącej o dopuszczenie wskazanych przez nią dokumentów na fakt przedwczesnego obciążenia skarżącej opłatą,
- 5. art. 78 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącej odnośnie przesłuchania skarżącej oraz jej matki na okoliczności mające znaczenie w sprawie,
- 6. art. 139 w zw. z 138 § 2 w zw. z art. 113 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji II instancji na niekorzyść skarżącej, co powoduje jej nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa,
- 7. art. 105 kpa poprzez umorzenie postępowania z wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty co pozostaje w sprzeczności z ugruntowaną praktyką tego organu,
- 8. art. 67 § 2 w zw. z art. 10 kpa poprzez sporządzenie protokołu z wywiadu środowiskowego nieodzwierciedlającego rzeczywistej treści zeznań skarżącej,
- 9. art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącej wobec organu,
- 10. art. 11 kpa poprzez wielokrotne odmowy udzielenia skarżącej informacji na temat zwolnienia ojca skarżącej od ponoszenia opłat.
W konsekwencji wniesiono o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego ze wskazanych dokumentów oraz o stwierdzenie nieważności, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s. Zgodnie z art. art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Zgodnie natomiast do treści art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
Jak wynika z powołanych przepisów pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Odpłatność zaś następuje według zasad wskazanych w art. 61 ust. 1 i 2 ustawy. W pierwszej kolejności wnosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu pensjonariusz. O ile zaś ta wpłata nie pokryje kosztu pobytu określonego przez burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa – dalej zobowiązanymi są małżonek, a następnie zstępni przed wstępnymi. Przy czym osoby te ponoszą opłaty według zasad wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., czyli jeżeli ich dochód na osobę w rodzinie lub dochód osoby samotnie gospodarującej przekracza 300% kryterium dochodowego. Tym samym wysokość opłaty wyznacza różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego a uzyskanym dochodem.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej pensjonariuszka ma syna – ojca skarżącej i dwoje wnucząt. W przeprowadzonym postępowaniu jedynie wnuki były przez organ oceniane jeżeli idzie o sytuację dochodową. Brak natomiast w aktach decyzji zwalniającej syna zobowiązanej z obowiązku ponoszenia opłaty, o której wspomina organ. Wskazać w tym miejscu wypadnie, iż w powyższym zakresie nie poczyniono żadnych ustaleń, choć ma to istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy i obciążenia finansowego skarżącej we wskazanym wyżej zakresie.
Tym samym wobec braku ustaleń stanu faktycznego, należy uznać, że organy naruszyły art. 7, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe przepisy nakazują organom zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie dokonać jego oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.
Powyższe uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Z uwagi na procesowy charakter uchybień Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi naruszenia prawa materialnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.) w związku z § 1 zarządzenia nr 31 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach dalszych działań profilaktycznych przeciwdziałających rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2.