Uzasadnienie
Działając na podstawie art. 61a k.p.a., postanowieniem z dnia 26 czerwca 2023 r., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Powiatu [...] odmówił wnioskowi P.K. o wszczęcie postępowania w sprawie realizacji inwestycji niezgodnie z projektem zatwierdzonym decyzją Starosty [...] nr [...], obejmującym budowę kanalizacji sanitarnej w ramach projektu: "Regulacja gospodarki Wodno-ściekowej w gminie C.- etap 2" zadanie pn.: "Kontrakt IV: Budowa kanalizacji sanitarnej i modernizacja sieci wodociągowej na obszarze C. część 3.2 (podzadanie 5)" w rejonie ul. [...] w C. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że inwestycja została zrealizowana zgodnie z pozwoleniem na budowę.
Zażalenie na to postanowienie złożył wnioskujący o wszczęcie postępowania nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, że postępowanie w sprawach, o których mówi art. 53a ustawy Prawo budowlane, następuje wyłącznie z urzędu. Zatem wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego, a tym samym regulacja dotycząca wszczynania postępowania na wniosek i procedura odmowy uwzględnienia tego żądania, określona wart. 61a § 1 k.p.a., nie znajduje w ogóle zastosowania. Oznacza to, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania, które może być wszczęte wyłącznie na zasadzie oficjalności, nie powoduje po stronie organu, który tenże wniosek otrzymał, w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wszczęcia postępowania, wydania zaskarżalnego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, o którym mówi art. 61a § 1 k.p.a.
Skargę na to postanowienie do tutejszego Sądu złożył wnioskujący o wszczęcie postępowania. Przytoczył w niej okoliczności, które w jego ocenie uzasadniały wszczęcie postępowania w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W rozstrzyganej sprawie obecnie skarżący domagał się wszczęcia postępowania w trybie przewidzianym w rozdziale 5b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r. poz. 682) zatytułowanym "postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy". Artykuł 53a ust. 1 tego aktu, zamieszczony we wspomnianym wyżej rozdziale stanowi zaś, że "postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale wszczyna się z urzędu".
Wykładnia powyższego przepisu nie pozostawia jakiejkolwiek wątpliwości co do tego, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a ustawy - Prawo budowlane, są inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności. Uzasadniając to stanowisko podkreśla się, że wprawdzie zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie ma charakteru absolutnego nawet w przypadku niebudzącej wątpliwości treści przepisu, ale dokonanie odstępstwa od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać jedynie szczególnie istotne i doniosłe racje prawne, społeczne lub ekonomiczne (por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2023 r. sygn. II OSK 814/22 – orzeczenia za CBOSA).
Oznacza to, że organ nadzoru budowlanego nie może prowadzić takiego postępowania na wniosek. Stwierdzenie nieprawidłowości w procesie budowlanym obliguje organ nadzoru budowlanego do wszczęcia właściwego postępowania jurysdykcyjnego z urzędu. Dopiero w tak wszczętym postępowaniu organ nadzoru ustalał będzie krąg stron. Źródłem informacji o nieprawidłowościach może być natomiast informacja od każdego podmiotu. W takiej sytuacji organ budowlany samodzielnie ma rozstrzygnąć, czy zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania.
W sytuacji gdy wszczęcia postępowania określonego w rozdziale 5b Prawa budowlanego domaga się podmiot, który chociażby legitymował się interesem prawnym, to udzielenie ochrony prawnej jednostce może nastąpić w trybie skargowo-wnioskowym uregulowanym w art. 229 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane. W tym trybie możliwe jest wniesienie skargi na brak działania powiatowego inspektora nadzoru budowlanego do wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego jako organu wyższego stopnia. Poza trybem skargowo-wnioskowym ochrona interesu prawnego podmiotu może być realizowana także przez działania prokuratora, któremu zgodnie z art. 182 k.p.a. służy prawo zwrócenia się do właściwego organu administracji publicznej o wszczęcie postępowania w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem.
Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że postanowienie organu II instancji było prawidłowe.
W konsekwencji, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.