Uzasadnienie
Burmistrz Miasta T. decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A.F. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, a ponadto podkreślono, że małżonek osoby wymagającej stałej opieki innej osoby nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu. W uzasadnieniu tym organ nie kwestionował faktu sprawowania przez stronę opieki nad matką.
Od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniosła strona, która wyraziła z niej swoje niezadowolenie i podkreśliła, że Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się o do bezzasadności uwzględniania okresu powstania niepełnosprawności. W odwołaniu tym strona podniosła, że jej ojciec legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności a dodatkowo złamał nogę w okolicach biodra i z tego powodu nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, a dla strony matką.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy podkreślił, że orzeczenie o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki pochodzi z [...] r. i w orzeczeniu tym wskazano, że nie można określić terminu powstania niepełnosprawności.
Nadto organ ten podkreślił, że osoba sprawująca opiekę jest kolejną osobą w kolejce, ponieważ w pierwszej kolejności o świadczenie takie winien ubiegać się ojciec strony, a mąż osoby wymagającej opieki. Z uwagi na fakt, że mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tym samym strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Organ wyższego stopnia odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego uznał, że nie ma ona w sprawie tej zastosowania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona.W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając powyższym rozstrzygnięciom naruszenie postanowień prawa. Co do istoty zarzuty sformułowane w skardze ogniskują się wokół orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 14 października 2014 r. i wynikających z tego konsekwencji. W ocenie skarżącego organy administracji publicznej wadliwie zinterpretowały brzmienie tego orzeczenia. W motywach skargi strona odniosła się do stanu zdrowia ojca i podkreśliła, że z uwagi na schorzenia narządów ruchu nie jest w stanie sprawować przedmiotowej opieki nad żoną, a dla skarżącego matką.
Skarżący zaakcentował, że matka wymaga stałej całodobowej opieki z uwagi na posiadane schorzenia i przebyte choroby, jest osobą leżącą. Do skargi skarżący dołączył obszerną dokumentację lekarską dotyczącą stanu zdrowia jego rodziców.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Argumentacja przedstawiona w skardze zdaniem organu odwoławczego nie daje podstaw dla jej uwzględnienia.
. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
. Skarga zasługuje na uwzględnienie
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie także nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego.
Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżący mógł się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącego. W przedłożonych aktach administracyjnych zamieszczona jest informacja, że skarżący jest kawalerem zamieszkującym wspólnie z rodzicami, nadto skarżący nie pracuje i nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, jak również nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Z przedstawionego stanu faktycznego, jak również z informacji uzyskanych w ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie ma możliwości wypowiedzenia się, czy w przypadku skarżącego można mówić o rezygnacji z zatrudnienia, czy też nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności. W tej sytuacji uznać należy, że organy administracji publicznej przeprowadzające postępowanie wyjaśniające w sprawie nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W szczególności organy te nie wyjaśniły tego, czy skarżący może zrezygnować z zatrudnienia lub takiego nie podejmować, jak również od kiedy skarżący sprawuje opiekę nad matką.
Dodatkowo dostrzec należy, że organy administracji obu instancji w sposób literalny odczytały postanowienia dotyczące art. 17 ust. 1a przedmiotowej ustawy, albowiem dostrzegły, że ojciec skarżącego legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W pismach do organów administracji jak również do tutejszego Sądu skarżący podnosi, że ojciec ma kłopoty z poruszaniem się z uwagi na złamanie nogi. Okoliczność ta ma znaczenie, jednakże zwrócić uwagę należy na fakt, który wynika z dokumentacji przekazanej do Sądu, że zdarzenie to miało miejsce w 2016 r., a zatem przed orzeczeniem uprawnionego organu o stopniu niepełnosprawności.
Nadto w orzeczeniu tym wskazano jako przyczynę niepełnosprawności [...], a tym samym nie schorzenia związane z narządem ruchu. Równocześnie w dołączonej dokumentacji dotyczącej ojca skarżącego pochodzą stosowne wypisy z lat 2019 i 2021 odnoszące się do schorzeń kardiologicznych. Na marginesie podniesionych uwag, dostrzec należy również wiek ojca skarżącego, który również może mieć wpływ na realną możliwość sprawowania opieki nad żoną. W konsekwencji przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Obok podniesionego zarzutu przyjdzie podkreślić, że organy administracji obu instancji dopuściły się innego naruszenia prawa, otóż organ pierwszej instancji jako przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia uczynił fakt uzyskania stopnia niepełnosprawności przez matkę strony po ukończeniu przez nią 18 roku życia. W tym zakresie organ odwoławczy nie wyraził swojego stanowiska i ograniczył się wyłącznie do kwestii związanych z faktem istnienia osoby pierwszej w kolejce do ubiegania się o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Podkreślić należy, że problematyka związana z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie sądów administracyjnych jest jednolicie przyjmowana i moment powstania niepełnosprawności nie stanowi ona przesłanki negatywnej przy ubieganiu się o przedmiotowe świadczenie.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające stosownie do podniesionych powyżej wskazań co do dostrzeżonych uchybień. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji.