Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin pismem z dnia 13 czerwca 2023 r. poinformował K.N. (skarżący) o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko M.N. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Jako podstawę prawną działania wskazał ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 810 -dalej "u.w.d").
Pismem z 14 czerwca 2023 r. skarżący wniósł odwołanie od informacji ZUS z dnia 13 czerwca 2023 r. wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie mu odsetek od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty, a także udostępnienie akt sprawy do wglądu w oddziale ZUS w Z. oraz wyrażenie zgody na wykonanie ich fotografii. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja nie zawiera wymaganych prawem składników, a zatem narusza art. 107 §1 pkt 6 k.p.a., a także art. 6 k.p.a. Skarżący stwierdził nadto, że ZUS w uzasadnieniu nie wyjaśnił dlaczego zmienił swoje wcześniejsze stanowisko.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2023 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania od informacji w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę M.N. za okres 2023/2024. W uzasadnieniu wskazał, że od informacji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego nie przysługuje odwołanie. Świadczenie wychowawcze przysługuje po spełnieniu warunków określonych w art. 4 u.w.d. Przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji, a informacja o przyznaniu świadczenia nie musi zawierać części składowych, o których mowa w art. 107 k.p.a., w tym szczegółowego uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia 13 czerwca 2023 r. (w uzasadnieniu wskazując decyzję z dnia 30 czerwca 2023 r.) w sprawie świadczeń wychowawczych na dziecko – M.N. na okres świadczeniowy 2023/2024 zaskarżając ją w całości. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie skarżącemu odsetek od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty; należyte, zgodne z prawem uzasadnienie decyzji, a także udostępnienie mu akt sprawy do wglądu w Oddziale ZUS w Z. oraz wyrażenie zgody na wykonanie ich fotografii. W uzasadnieniu, powielając argumentację zawartą w odwołaniu wskazał, że zaskarżona decyzja nie opowiada prawu.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o jej oddalenie oraz o zobowiązanie skarżącego do jednoznacznego sprecyzowania skargi w zakresie przedmiotu zaskarżenia. Dalej przedstawił przebieg postępowania według chronologii zdarzeń wyjaśniając, że mając na uwadze wyniki przeprowadzonych wywiadów środowiskowych (z dnia 2 czerwca 2023 r.- ze skarżącym i w dniu 7 czerwca 2023 r.- z matką dziecka) zostało przyznane skarżącemu świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024.
Dalej wyjaśnił, że z przepisów art. 13a u.w.d. przyznanie przez ZUS świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1). ZUS udostępnia natomiast osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym (ust. 2). Przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem podmiotu uprawnionego następuje w formie informacji, a nie decyzji administracyjnej. Ta druga forma procedowania zastrzeżona jest dla spraw odmowy. Powyższe czyni bezzasadnym zarzuty skarżącego.
Na rozprawie skarżący wnosił i wywodził jak w skardze. Uważa, że przepisy dotyczące informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego są niekonstytucyjne. Wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów dojazdu do Sądu w kwocie 160 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259- dalej "p.p.s.a."), sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Kontroli legalności poddano postanowienie Prezesa ZUS z dnia 30 września 2022 r., którą organ ten orzekł o niedopuszczalności odwołania od informacji w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę.
Materialnoprawne podstawy i procedura przyznawania świadczenia wychowawczego określone zostały w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 810- dalej "u.w.d.").
Zgodnie z art. 13 u.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego (ust. 1). Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Wniosek i załączniki do wniosku są składane wyłącznie w postaci elektronicznej (ust. 5).
Kluczowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy mają przepisy art. 13a u.w.d., z których wynika, że przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1). Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym (ust. 2). W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (ust. 4).
Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem podmiotu uprawnionego następuje w formie informacji, a nie decyzji administracyjnej. Forma decyzji administracyjnej jest zastrzeżona wyłącznie dla odmowy przyznania świadczenia, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia oraz nienależnie pobranego świadczenia, co daje możliwość zastosowania do niej regulacji k.p.a., w tym przewidujących środki odwoławcze.
Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia, które ma charakter decyzji administracyjnej, a działanie organu uwzględniającego wniosek strony w przedmiocie świadczenia wychowawczego stanowi czynność materialno-techniczną. Prawidłowość powyższej wykładni potwierdza zarówno literalne brzmienie przywołanych przepisów, jak również regulacje odnoszące się do sposobu komunikowania informacji o świadczeniu podmiotom zainteresowanym. Z art. 13a ust. 2 u.w.d. wynika, że nie tylko zawiadomienie o umieszczeniu informacji na profilu informacyjnym ZUS, ale także sama informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego mogą zostać przesłane osobie ubiegającej się o to świadczenie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej bądź numer telefonu. Takie działanie jest wykluczone w przypadku decyzji administracyjnej wydawanej w sprawie świadczenia wychowawczego, w przypadkach, o których mowa w art. 13a ust. 4 u.w.d.
W odniesieniu do tych aktów, zgodnie z ust. 5 wskazanej regulacji, jedynie informacja o umieszczeniu decyzji na profilu informacyjnym może zostać przesłana osobie ubiegającej się lub otrzymującej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.
Powyższą regulację wprowadzono do u.w.d. na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924). Nowelizacja wprowadziła likwidację obowiązku rozstrzygania o przyznaniu świadczenia wychowawczego w drodze decyzji administracyjnej na rzecz prostszego rozwiązania, polegającego na wydawaniu informacji o przyznaniu świadczenia. Z uzasadnienia ww. ustawy nowelizującej wynika m.in., że "(...) proponowane rozwiązanie ma uprościć postępowanie i przyśpieszyć wypłaty przyznanego świadczenia wychowawczego. Zamiast wydawać, podpisywać i doręczać decyzję administracyjną przyznającą świadczenie, organ właściwy wyśle stronie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej informację potwierdzającą przyznanie wnioskowanego świadczenia, zaś w przypadku braku adresu poczty elektronicznej strona będzie mogła odebrać w postaci papierowej informację o przyznaniu świadczenia.
Nieodebranie informacji w żadnym razie nie będzie wstrzymywało wypłaty przyznanego świadczenia. W celu zapewnienia prawa do odwołania obowiązek wydawania decyzji administracyjnych pozostanie w sprawach odmowy, uchylenia, zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz w sprawach nienależnie pobranych świadczeń. Jest to rozwiązanie na wzór sprawdzonego już rozwiązania funkcjonującego w programie "Dobry start"" (https:/sejm.gov.pl, druk nr 3387).
Z powyższego wynika, że w celu uproszczenia postępowania, w sytuacji przyznania świadczenia wychowawczego, organ zobligowany jest wyłącznie do przekazania wnioskodawcy informacji o przyznanym świadczeniu. Nie jest istotne, czy taka informacja została odebrana przez osobę uprawnioną, gdyż ta okoliczność nie wstrzymuje wypłaty świadczenia. Dopiero wówczas, gdy w sprawie wystąpią elementy sporne ustawa przewiduje wydanie aktu o charakterze władczym, zapewniającym uprawnionym prawo do składania środków odwoławczych, tj. wydanie decyzji. Jej doręczenie następuje w trybie przewidzianym w u.w.d., z zastrzeżeniem, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie znajdą przepisy k.p.a., a odwołanie służy do Prezesa ZUS. Z uwagi na charakter podejmowanych przez organy działań, sposobu ich komunikowania i zastrzeżenia formy decyzji dla sytuacji spornych - dowodzi, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie stanowi rozstrzygnięcia o znamionach decyzji administracyjnej, co wyklucza możliwość jego zaskarżania w trybie odwoławczym.
Z niedopuszczalnością odwołania mamy do czynienia w szczególności wtedy, gdy decyzji w ogóle nie wydano albo gdy na mocy przepisów odrębnych nie podlega ona zaskarżeniu w drodze odwołania bądź gdy organ dokonał jedynie czynności materialno-technicznej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Tym samym skoro doręczona skarżącemu informacja ZUS z dnia 13 czerwca 2023 r. nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu k.p.a., to od udzielonej skarżącemu informacji nie przysługiwało prawo wniesienia odwołania, na podstawie art. 127 § 1 k.p.a. Wobec powyższego, Prezes ZUS zasadnie stwierdził, na podstawie art. 134 k.p.a., niedopuszczalność odwołania.
Zdaniem Sądu argumentacja skargi pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego orzeczenia, w orzeczeniu formalnym kończącym sprawę nie ma możliwości merytorycznego odniesienia się do jej meritum.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Sąd nie uwzględnił też wniosku skarżącego o zwrot kosztów dojazdu na rozprawę. Stosownie do art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl natomiast art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.
Zatem skuteczne wnioskowanie o zwrot kosztów podróży jest możliwe w razie uwzględnienia skargi przez sąd. W związku z tym Sąd nie znalazł podstaw, aby uwzględnić wniosek skarżącego o zwrot kosztów dojazdu na rozprawę.