Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r."), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówiono Z.J. (dalej: "Strona", "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S.P. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
W uzasadnieniu organ podał, iż osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] r. o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, małżonka osoby wymagającej opieki również legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, natomiast Strona zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. znak [...] z dnia 5 stycznia 2021 r. ma przyznane świadczenie przedemerytalne. Następnie organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wskazując, iż "stanowi to podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego".
Strona złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji, podnosząc, iż stan zdrowia rodziców, który stale się pogarsza nie pozwala im na samodzielną egzystencję i wzajemną opiekę, całość troski i opieki nad rodzicami spoczywa na Stronie jako jedynym dziecku, a opieka absorbuje przez całą dobę. Zwróciła uwagę, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła również, że niepełnosprawność rodziców spowodowała konieczność rezygnacji z pracy zawodowej, którą wykonywała przez 38 lat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 16 września 2022 r. nr SKO.4106.934.2022, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, a następnie poczynił ustalenia faktyczne – zbieżne z ustaleniami organu I instancji. Dodatkowo podał, że Strona była zatrudniona do [...] r., natomiast od 16 grudnia 2020 r. pobiera świadczenie przedemerytalne, a jak wynika z wywiadu środowiskowego Strona opiekuje się ojcem i matką.
Kolegium nie podzieliło przyczyny odmowy przyznania świadczenia opartej o art. 17 ust. 1b u.ś.r. zwracając uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Jednocześnie Kolegium uznało za konieczne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji ze względu na zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wyjaśnił, że Strona ma prawo wyboru jednego z pozostających w zbiegu świadczeń. Podał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1867 z późn. zm.) prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje na wniosek osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne. Ustanie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że Strona spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a z uwagi na fakt, że pobiera świadczenie przedemerytalne, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania niższego świadczenia.
W tym celu powinna złożyć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stosowny wniosek, a po otrzymaniu decyzji o ustaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożyć w organie I instancji ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i załączyć do tego wniosku stosowną decyzję ZUS.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu wskazała, iż zgodnie z otrzymanym pismem ZUS, przedłożonym do skargi, świadczenie przedemerytalne nie ma wpływu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaakcentowała, że rezygnacja ze świadczenia przedemerytalnego pozbawi Skarżącą dodatkowo możliwości korzystania z opieki medycznej z uwagi na utratę prawa do ubezpieczenia zdrowotnego w sytuacji, gdy Skarżąca nie ma możliwości dopisania się do ubezpieczenia członka rodziny a prywatne wykupienie ubezpieczenia to koszt 590 zł miesięcznie. Zwróciła również uwagę, że dwie instytucje, MOPS i ZUS, które powinny ściśle ze sobą współpracować wskazują na przepisy, które wzajemnie się wykluczają. Do skargi przedłożono kserokopię pisma ZUS z dnia 27 września 2022 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 16 września 2022 r. nr SKO.4106.934.2022 utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 tej ustawy, stosownie do którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Ustawodawca w przywołanej regulacji stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą.
W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także na pobieranie przez Stronę świadczenia przedemerytalnego powołując treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.
Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wskazanej przez organ I instancji a opartej o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zaistniała jednak negatywna przesłanka oparta o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co uzasadniało, zdaniem organu odwoławczego, odmowę przyznania prawa do świadczenia.
W tym miejscu należy odnotować, że organ odwoławczy zasadnie w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśnił, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Skarżącej z dnia 21 lipca 2022 r.
Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającym trwałą całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Małżonka osoby wymagającej opieki również legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającym trwałą całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane jest orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, stosownie do treści art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 100). Stąd też w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Do wniosku Skarżąca przedłożyła pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2021 r. znak [...] o przyznaniu Stronie świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 grudnia 2020 r. w wysokości 1.210,99 zł, a także kserokopie świadectw pracy za okres od 1 września 1981 r. do 5 czerwca 1984 r., od 3 września 1984 r. do 22 czerwca 1986 r., od 23 czerwca 1986 r. do 30 września 1986 r., od 24 listopada 1986 r. do 31 sierpnia 2007 r., od 3 września 2007 r. do 31 maja 2020 r.
Stosownie do treści protokołu z wywiadu z dnia 27 lipca 2022 r. "ojciec wymaga całodobowej opieki", "sprawowana opieka przez Stronę polega na codziennej toalecie, pomocy przy ubieraniu się, załatwianiu potrzeb fizjologicznych, podawaniu leków, przygotowaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, wizytach lekarskich oraz poruszaniu się w najbliższym otoczeniu".
W sprawie organy nie kwestionowały sprawowania przez Skarżącą opieki nad ojcem (protokół z wywiadu z dnia 27 lipca 2022 r., str. 5 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego).
Przechodząc do podanej przez organ odwoławczy przyczyny odmowy, opartej w istocie o zaistnienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – pobieranie świadczenia przedemerytalnego, Sąd zważył co następuje.
Negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która stała się, na gruncie rozpatrywanej sprawy, przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez Stronę świadczenia, regulowana jest treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Co do zasady nie jest zatem możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia przedemerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego.
Do wskazanego wniosku prowadzi bowiem wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jednak nie sposób przyjąć, że pobieranie świadczenia w związku z wcześniej ustalonym prawem świadczenia przedemerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe pomijałoby w istocie możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z pozostających w zbiegu świadczeń.
W orzecznictwie podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19).
Jak już wspomniano, organy orzekające w sprawie nie kwestionowały sprawowania przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym ojcem ani też zakresu tej opieki, która uniemożliwiła Stronie dalsze wykonywanie pracy zarobkowej. Nie budzi natomiast wątpliwości, że emeryt czy też osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne, ma prawo podjąć zatrudnienie. Skarżąca natomiast z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie może tego zatrudnienia ponownie podjąć.
W tym aspekcie sytuacja Strony nie różni się od sytuacji rencistów, których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. W przywołanym orzeczeniu Trybunał wyjaśnił, że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Jak słusznie zauważa się w orzecznictwie sądów administracyjnych, brak przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1546/19).
Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w pełni podziela przywołane wyżej poglądy wyrażane w orzecznictwie oraz ich argumentację.
Uwzględniając, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę.
W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (przedemerytalnego).
Powyższe należy w pełni odnieść do świadczenia przedemerytalnego, które także zostało wymienione przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a którego warunki nabywania i utraty oraz zasady wypłaty zostały uregulowane w ustawie o świadczeniach przedemerytalnych.
Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20) tj. w niniejszej sprawie świadczenia przedemerytalnego.
Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje na wniosek osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne. Art. 11 pkt 1 przywołanej ustawy zawiera odesłanie do regulacji odnoszących się do możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego - art. 103 ust. 3 oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 504 z późn. zm.)
Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia przedemerytalnego, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając to na uwadze należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy wprawdzie słusznie przyjął, że dopiero zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., to jednak nie pouczył Skarżącej o powyższym, ani też nie dostrzegł braku prawidłowego pouczenia Skarżącej w tym zakresie przez organ I instancji.
W aktach administracyjnych brak jakiegokolwiek pisma organów orzekających w sprawie, z którego wynikałoby poinformowanie Strony, że spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskowanego świadczenia, a jedyną przeszkodą jest fakt pobierania świadczenia przedemerytalnego wraz ze wskazaniem prawa do wyboru świadczenia.
Dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że Strona "spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego" oraz wyjaśnił, iż "z uwagi na fakt, że pobiera świadczenie przedemerytalne winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania niższego świadczenia przedemerytalnego" (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
Wymaga w tym miejscu odnotowania, że obowiązek informowania stron postępowania wynika z art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Natomiast w myśl art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Odnotowania wymaga, iż informacja o możliwości zawieszenia prawa do aktualnie pobieranego świadczenia przedemerytalnego i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania świadczenia przedemerytalnego. Następnie, gdy strona dokona wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i doprowadzi do zawieszenia prawa do świadczenia przedemerytalnego, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych (przedemerytalnych) do systemu świadczeń rodzinnych.
Jednocześnie konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19).
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie otrzymała natomiast od organów orzekających w sprawie na żadnym etapie tego postępowania zapewnienia, że spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą w tym zakresie jest pobieranie przez nią świadczenia przedemerytalnego.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a także naruszenia art. 9 oraz art. 79a k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy.
Niezależnie od powyższego, Sąd dostrzegł również uchybienie zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu. Stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W aktach przedłożonych do sprawy brak bowiem również jakiejkolwiek informacji o pouczeniu Strony w zakresie uprawnienia do wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, poinformuje Skarżąca, że spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą w tym zakresie jest pobieranie przez Stronę świadczenia przedemerytalnego oraz jednocześnie pouczy o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego (wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego) poprzez zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.