Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. w dniu 7 kwietnia 2022 r. M. K. (dalej: Strona, Skarżący), zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na osobą niepełnosprawną matką A. K. (dalej matka).
Do wniosku załączył kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki.
Po przeprowadzeniu wymaganego postępowania, przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i zgromadzeniu niezbędnych dokumentów decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr [...] Prezydent S. (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 615) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) orzekł o odmowie przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że niepełnosprawność mamy Skarżącego powstała po 25 roku życia. Według orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 marca 2022 r. a niepełnosprawność istnieje od 45 roku życia. Nie jest to zgodne z zapisem art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności tego przepisu z Konstytucją, ale wykonanie wyroku należy do ustawodawcy, który powinien dokonać zmian w celu przywrócenia zgodności z Konstytucją.
Organ stwierdził, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stoi na stanowisku, że warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie. Stąd powyższy przepis organy gminne obowiązane są stosować.
Dalej organ przyznał, że według oświadczenia Skarżący opiekuje się matką od dwóch miesięcy po powrocie do kraju. Z uzyskanej informacji z elektronicznej bazy ZUS wynika, iż w okresie od 6 lipca 2020 r. do 6 lipca 2021 r. były odprowadzane składki zdrowotne przez pracodawcę. Od tamtej pory organ nie potwierdził zarejestrowanej aktywności zawodowej Skarżącego.
Z ustaleń wynika, że matka skarżącego prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ma zły stan zdrowia, leczy się z powodu wielu schorzeń. Od 2009 r. jest objęta opieką przez miejscowy Ośrodek, a podczas wizyt w jej mieszkaniu pracownik socjalny nigdy nie spotkał Skarżącego. Skarżący nie sprawuje opieki nad matką całodobowej, mieszka bowiem w S. Pomaga matce od dwóch miesięcy, m.in. w przygotowaniu posiłków, ubieraniu się, załatwianiu spraw urzędowych i wizyt lekarskich. Dba o czystość mieszkania. W ocenie organu jest to pomoc doraźna, a sam Skarżący nie jest znany pracownikowi socjalnemu. specjalnego. Wykonywane czynności nie mają charakteru ciągłego, a sprawy urzędowe i wizyty lekarskie są wcześniej zaplanowane. Nie przeszkadzają więc w podjęciu zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ustalono również, że w formie żywnościowej pomaga też ciotka matki Skarżącego. Także sama matka Skarżącego w oświadczeniu stwierdziła, że opieka nad nią nie uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia.
Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że matka skarżącego jest osobą rozwiedzioną, a były małżonek – S. K. zobowiązany jest do jej alimentacji zgodnie z wyrokiem Sądu Rejowego w R. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Wprawdzie zobowiązany nie płaci zasądzonych alimentów, ale brak dokumentacji świadczącej o zwolnieniu z tego obowiązku. Próba dotarcia do zobowiązanego nie powiodła się z uwagi na brak jego aktualnego adresu. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji matki skarżącego jest także jego brat – T. K., który mieszka osobno, wynajmuje mieszkanie, pracuje zawodowo i często jeździ w delegacje. Z racji swojego zatrudnienia nie jest w stanie zapewnić bezpośredniej opieki matce, może jednak zadośćuczynić swemu obowiązkowi i partycypować w kosztach związanych z opieką. Obowiązek alimentacji względem matki może być bowiem także spełniony poprzez wypłatę środków na pokrycie koniecznych wydatków. Na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] organ ustalił, że matka Skarżącego ma jeszcze jedno dziecko – córkę S. K., która według oświadczenia Skarżącego (z dnia 6 maja 2022 r.) założyła rodzinę, ma dziecko, pracuje i nie utrzymuje żadnych kontaktów z matką. Mimo to jest także zobowiązana do alimentacji na rzecz matki i powinna pomóc w opiece nad matką.
Nie kwestionując faktu opieki Skarżącego nad matką, tzn. wykonywania czynności dnia codziennego, organ nie dał wiary, iż Skarżący spędza u matki cały dzień od godziny 6.00 do godziny 23.00. Bywając często w środowisku pracownik socjalny nie spotkał bowiem Skarżącego. Wobec powyższego, że w świetle art. 17 ust. 1b - z uwagi na brak spełnienia przesłanek organ odmówił skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia.
Nie godząc się z powyższą decyzją, pismem z dnia 11 sierpnia 2022 r. Skarżący wniósł odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do interpretacji przepisu określającego wiek powstania niepełnosprawności, stwierdził, iż przepis ten nie może odnosić się do jego matki. W zakresie charakteru sprawowanej opieki nie zgodził się, by opieka w godzinach od 6.00 do 23.00 była opieką doraźną. Zwrócił też uwagę, że, nie bez znaczenia są koszty paliwa, koszty eksploatacji samochodu. Poddał w wątpliwość by opiekunka z Ośrodka Pomocy Społecznej pomagała matce codziennie przez 15 godzin, by dowoziła ją na wszystkie zabiegi, które są planowane. Wyjaśnił, iż w okresie od 6 lipca 2020 r. do 6 lipca 2021 r. pracował w polskiej firmie za granicą, po tym okresie pracował innej firmie także za granicą.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 12 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2539/2022/13138 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało treść obowiązujących przepisów zastosowanych w sprawie, po czym przywołało ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w toku postępowania. Następnie odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 stwierdziło, iż w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego (z art. 17 ust. 1b) utraciło przymiot konstytucyjności.
Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełniania przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stąd za chybioną należy uznać argumentację organu pierwszej instancji w tym zakresie.
Jednak niezależnie od powyższego decyzja organu pierwszej instancji zasługuje na utrzymacie z innych przyczyn. Kolegium podniosło, że w orzecznictwie sadów administracyjnych zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a miedzy tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo- skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.
W ocenie organu odwoławczego zakres opieki, jakiej wymaga matka Skarżącego nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Na potwierdzenie swego stanowiska odwołało się do orzecznictwa.
Uwzględniając ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące Skarżącego oraz mając na uwadze zakres wykonywanych czynności opiekuńczych, organ odwoławczy stwierdził, że nie jest on na tyle angażujący, aby nie można było podjąć choćby częściowego zatrudnienia.
Nadto w ocenie Kolegium nie można pomijać faktu, iż osoba wymagająca opieki posiada jeszcze drugiego syna oraz córkę, również zobowiązanych do alimentacji, a zatem rodzeństwo powinno wspólnie realizować ten obowiązek. Dodatkowo obowiązek alimentacyjny ciąży też na byłym mężu matki skarżącego. Każda z tych osób ma więc także obowiązek opieki i powinna współuczestniczyć w opiece. Kolegium podzielając pogląd, że zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesadzającej o niemożności sprawowania opieki nad matką, to jednak w tym przypadku podkreśliło, iż Skarżący dopiero od dwóch miesięcy przebywa w kraju, wcześniej przebywając za granicą. Od tego czasu tylko doraźnie pomaga matce, korzystając także z pomocy ciotki matki.
Dodatkowo organ proponował także pomoc w formie usług opiekuńczych. A nadto uwzględniając powyższe w ocenie organu odwoławczego nie sposób przyjąć, aby w niniejszej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącego w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, chociażby w formie opłacania wymaganej opieki.
W świetle powyższego okoliczności stanu faktycznego uzasadniły odmowę przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad matką.
Pismem z dnia 6 października 2022 r. Skarżący, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł skargę na powyższą decyzję Kolegium. Zarzucił w niej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą (winno być Skarżącego) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie Skarżącemu wnioskowanego świadczenia ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Nadto Skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi przywołując regulację art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwinięto argumentację, podkreślając, iż z normy tej wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym opieka ta nie musi być całodobowa. Nawiązując do orzecznictwa sądów administracyjnych skarżący podniósł, że pomimo, iż świadczona przez niego pomoc matce nie jest wykonywana przez całą dobę, to nie można zgodzić się z orzekającymi w sprawie organami jakoby nie sprawował stałej i długoterminowej opieki w rozumianemu art. 17 ust. 1 ustawy. Chodzi przede wszystkim o taką pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sama sobie zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Kolegium wniosło ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz.2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie obie strony złożyły wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W kontrolowanej sprawie okolicznością bezsporną jest niepełnosprawność matki Skarżącego stwierdzona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności od 9 marca 2022 r., a niepełnosprawność istnieje od 45 roku życia). W orzeczeniu tym stwierdzono, iż matka Skarżącego jest osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia i wymaga w celu pełnienia ról społecznych długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony – do dnia 31 marca 2023 r.
Bezsporne sprawie pozostaje i to, że Skarżący, według informacji z elektronicznej bazy ZUS uzyskanej przez organ pierwszej instancji) w okresie od 6 lipca 2020 r. do 6 lipca 2021 r. miał odprowadzane składki zdrowotne przez pracodawcę, czyli pracował zawodowo. Innej aktywności zawodowej skarżącego organ nie ustalił i nie potwierdził. Obecnie Skarżący od dwóch miesięcy przebywając w kraju nigdzie nie pracuje pomagając matce.
Sporny w sprawie natomiast pozostaje charakter sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką.
Zdaniem tak organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego wykonywanie opieki nad matką nie uniemożliwia Skarżącemu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Przede wszystkim podkreślić należy, że posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem jest już uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 20200 r. sygn. akt III SA/Kr 157/22). Opieka taka nie uprawnia bowiem automatycznie do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną - istnienie bowiem takiego związku podlega każdorazowej ocenie w konkretnej, indywidulanej sprawie.
W niniejszym przypadku ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego, składnych w toku postępowania oświadczeń Skarżącego oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka Skarżącego zamieszkuje w S. i prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że jest ona objęta od 2009 r. stałą opieką miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej a Skarżący nie jest znany pracownikowi socjalnemu sprawującemu opiekę. Pomimo, iż Skarżący deklaruje codzienną obecność u matki w godzinach do 6.00 do 23.00, to nigdy nie doszło do spotkania Skarżącego z pracownikiem socjalnym. Także sama matka Skarżącego stwierdziła, iż ma sporadyczny kontakt z synami.
Dodatkowo w toku postępowania ustalono, matka Skarżącego mają jeszcze drugiego syna i córkę, którzy pracują. Stwierdzono także, były mąż matki Skarżącego zobowiązany jest do jej alimentacji. Wprawdzie nie realizuje tego obowiązku, ale nie potwierdzono żaden sposób aby z tego obowiązku został zwolniony. Oznacza to, że oprócz Skarżącego do opieki nad matką zobowiązani są także drugi syn i córka osoby wymagającej opieki oraz jej były mąż (w formie zasądzonych alimentów). Zatem obowiązek opieki nad matką nie spoczywa tylko na Skarżącym, ale także na jego rodzeństwie. Powinno to przełożyć się na takie zorganizowanie opieki nad niepełnosprawną matką, aby wszystkie osoby mogły wywiązać się z ustawowego obowiązku alimentacyjnego. Jak stwierdził organ pierwszej instancji, pomoc ta nie musi polegać na bezpośredniej opiece nad matką. Zadośćuczynić temu obowiązkowi można poprzez partycypowanie w kosztach związanych z opieką. Obowiązek alimentacji względem matki może być bowiem także spełniony poprzez wpłatę środków na pokrycie koniecznych wydatków.
Bezsprzecznie matka Skarżącego jest osobą chorą. Jak ustalono ma wiele schorzeń, ma problemy z poruszaniem się, jednakże niejednokrotne oferty pracownika socjalnego pomocy w formie usług opiekuńczych spotykały się z odmową. Pomoc Skarżącego świadczona od dwóch miesięcy polega na przygotowywaniu posiłków, ubieraniu, załatwianiu spraw urzędowych i wizyt lekarskich, utrzymywaniu czystości w mieszkaniu, ogólnie na czynnościach codziennych. W tym miejscu należy jednak dodać, że organ ustalił, iż w formie żywnościowej pomaga matce Skarżącego także ciotka jego matki.
Z doświadczenia pracownika socjalnego wynika, że nie każda osoba niepełnosprawna wymaga pomocy i opieki w takim stopniu, który uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, również zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Taka sytuacja jest w niniejszej sprawie, gdzie w ocenie organu świadczona pomocy nie uniemożliwia Skarżącemu podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Także w ocenie składu orzekającego wskazane przez Skarżącego działania związane z opieką nad matką nie mogą być uznane za czynności wymagające stałej i długotrwałej – całodobowej dyspozycyjności. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu m.in. w stosunku do seniorów w rodzinie. Czynności te składają się bowiem na normalnie i powszechnie stosowany zakres opieki wobec starszego rodzica w ramach pomocy udzielnej mu przez najbliższego członka rodziny. Faktem jest, że osoba niepełnosprawna wymaga wsparcia rodziny, ale pomoc taka może być świadczona przed czy po godzinach pracy przy współudziale innych osób zobowiązanych do alimentacji. W przypadku Skarżącego są to jeszcze syn i córka jego matki oraz w formie zasadzonych alimentów - były jej mąż. Należałoby jedynie doprowadzić do właściwej organizacji tej pomocy, poprzez przejęcie określonych i dogodnych zasad jej sprawowania.
Podnieść przy tym należy, że opieka Skarżącego sprowadza się do codziennych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Załatwianie spraw urzędowych czy wizyty u lekarza i badania nie należą do czynności codziennych, a czynności polegające na pomocy w przygotowywaniu posiłków (zwłaszcza przy pomocy ciotki matki Skarżącego) czy utrzymaniu czystości w mieszkaniu nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu ale jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo -skutkowy nie istnieje.
Podkreślenia wymaga, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo- skutkowego w danym konkretnym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu zdrowia osoby wymagającej opieki.
Jako niedozwoloną interpretację art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy należy potraktować taką, iż wobec przedstawienia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma decydującego znaczenia ustalenie rzeczywistego charakteru oraz wymiaru tej opieki. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą, ma to bowiem znaczenie dla potwierdzenia ewentualnej możliwości lub braku możliwości podjęcia zatrudnienia, czy konieczności rezygnacji z takiego zatrudniania.
Jak stwierdził bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 431/21 "Nie zawsze i nie w sposób automatyczny każda osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Każdą taką sytuację należy analizować z uwzględnieniem konkretnych okoliczności faktycznych".
Zgodnie bowiem z regulacją zawartą w art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą tego świadczenia jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (zob: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1).
Mając na uwadze powyższe trudno przyjąć, że zakończenie pracy zawodowej przez Skarżącego i niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane zostało koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, od której uzależnione zostało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, to musi ona być stała i długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby.
W realiach analizowanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że zakres opieki Skarżącego nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia pracy zarobkowej. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że wprawdzie matka Skarżącego wymaga pomocy i opieki syna, jednakże spełnienie tego obowiązku nie musi kolidować z wykonywaniem przez nią pracy zarobkowej, tym bardziej, że pomocą powinny jej służyć także pozostałe, zobowiązane do alimentacji osoby, czy to osobistą pomocą w formie podziału faktycznej opieki pomiędzy siebie, czy to pomocą finansową w zakresie opłaty za sprawowanie opieki.
Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, respektując przy tym wymogi wynikające zwłaszcza z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle poczynionych ustaleń w trakcie wywiadu środowiskowego, nie podważonych jakimkolwiek dowodem przeciwnym, w ocenie Sądu nie sposób podzielić twierdzeń Skarżącego.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.