Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej K.O. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]. zobowiązującą stronę do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez Gminę R. za pobyt jej ojca, H.O. w Domu Pomocy Społecznej w G. za okres od 1.08.2016 r. do [...] 03.2018 r. na łączną kwotę 35.362,77 zł.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...]r. organ I instancji skierował ojca skarżącej do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych na czas nieokreślony. Na podstawie decyzji Dyrektora PCPR w G. z dnia [...]. ojciec skarżącej został umieszczony w ww. placówce z dniem [...]. Decyzją z dnia [...]. ustalono mu miesięczną odpłatność za pobyt w DPS w G. w wysokości 70% jego dochodu od kwietnia 2015r., natomiast w dniu [...].03.2018r. wyżej wymieniony zmarł. Na podstawie umowy zawartej przez skarżącą z OPS w R. określono wysokość opłaty ponoszonej przez nią jako osobę zobowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z pobytem ojca w domu pomocy społecznej. Organ I instancji ustalił, że na konto OPS nie wpłynęła żadna kwota ustalona na podstawie ww. umowy.
Następnie organ podkreślił, że w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.
Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.
Organ odwoławczy wskazał, że strona, pomimo zawarcia umowy, na mocy której zobowiązała się dobrowolnie do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, nie wywiązała się z powyższego. Gmina R. zastępczo poniosła wydatki za pobyt ojca strony w domu pomocy społecznej w okresie od 1.08.2016 r. do [...] 03.2018 r. Gmina, która zastępczo poniosła wydatki, w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osobę zobowiązaną, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej.
Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu, że organ I instancji nie ustalił kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, organ stwierdził, że krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, ustalany jest w odrębnym wcześniejszym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 61 ustawy o pomocy społecznej, którego przedmiotem jest ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i osób zobowiązanych do ich ponoszenia. W ramach tamtego postępowania strona dobrowolnie zgodziła się na ponoszenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, potwierdzając powyższe podpisaniem umowy z dnia [...]r.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika – podniosła zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 3 w zw. z art. 59 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez ustalenie przez organ II instancji, że właściwe było utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji zobowiązującej skarżącą do zwrotu opłat, w sytuacji, gdy w stosunku do skarżącej, jak i jakichkolwiek innych osób mogących być zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, nie została wydana decyzja ustalająca przedmiotowy obowiązek.
Zarzuciła również naruszenie art. 61 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - poprzez nieustalenie zarówno przez organ II instancji, jak i organ I instancji kręgu podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt wyżej wymienionego w domu pomocy społecznej, w sytuacji, gdy na dzień wydania zaskarżonej decyzji brak było umowy obligującej skarżącą do ponoszenia tych opłat, a oprócz skarżącej osobą obowiązaną do ponoszenia opłat jest również brat skarżącej – T.O..
Podniosła również zarzut naruszenia art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - poprzez ustalenie przez organ II instancji, iż właściwe było utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji zobowiązującej skarżącą do zwrotu opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy nie określono osób mogących być zobowiązanymi do ponoszenia opłat, jak i zaniechano zbadania sytuacji bytowej każdego ze zobowiązanych.
Zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 kpa - poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego tj. nieustalenie, czy w przedmiotowej sprawie istnieje w obrocie prawnym decyzja administracyjna kreująca obowiązek w zakresie ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz brak ustalenia wszystkich osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, w sytuacji, gdy oprócz skarżącej osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat jest również brat skarżącej i naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem prawa oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa - poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która nie rozstrzygała sprawy co do istoty, z uwagi na fakt, że w stosunku do skarżącej, jak i jakichkolwiek innych osób mogących być zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, nie została wydana decyzja ustalająca przedmiotowy obowiązek oraz wobec faktu nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego mającego wykazać krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, jak i sytuację finansową poszczególnych osób zobowiązanych do ponoszenia przedmiotowych opłat, w tym w szczególności brata skarżącej.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji zobowiązującą stronę do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez gminę R. za pobyt jej ojca w Domu Pomocy Społecznej w G. za okres od 1.08.2016 r. do [...] 03.2018 r.
Wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia organ wymienił art. 61 ust.
3. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w brzmieniu ustalonym mocą ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), według którego, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz w ust. 2a z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: - mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; - małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.
- 2. Według art. 61 ust. 2a tej ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że strona, pomimo zawarcia umowy, na mocy której zobowiązała się dobrowolnie do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, nie wywiązała się z powyższego i gmina R. zastępczo poniosła wydatki za pobyt ojca strony w domu pomocy społecznej w okresie od 1.08.2016 r. do [...] 03.2018 r., a zatem w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osobę zobowiązaną, gmina może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej.
Akta administracyjne niniejszej sprawy zawierają przedmiotową umowę zawartą w dniu [...]r. pomiędzy skarżącą a OPS w R., mocą której określono wysokość opłaty ponoszonej przez stronę za pobyt w DPS jej ojca.
Następnie w piśmie z dnia 4 sierpnia 2016 r. skarżąca cofnęła wcześniejszy wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat i jednocześnie złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu umów zawartych w dniu [...] r. dotyczących ponoszenia przez nią opłat za pobyt jej rodziców w DPS.
W piśmie tym podkreśliła, że zobowiązanym do ponoszenia opłat za pobyt rodziców w DPS jest również jej brat oraz, że jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala na dalsze ponoszenie tych kosztów w określonym umownie zakresie. Dodała, że niezasadne jest obciążanie tylko jej obowiązkiem ponoszenia opłat w sytuacji, gdy do kręgu podmiotów (zstępnych) zobowiązanych do uiszczania tych opłat zalicza się również jej brat.
W wyniku wezwania przez organ o sprecyzowanie żądań, skarżąca w piśmie z dnia 10 listopada 2016 r. wniosła o zwolnienie w całości z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt obojga rodziców w DPS, ewentualnie w przypadku stwierdzenia braku podstaw do zastosowania zwolnienia z opłat, wniosła o zmianę w dotychczasowych umowach, w formie aneksów w zakresie dotyczącym stawki opłaty.
W piśmie z dnia [...] r. organ poinformował stronę, że nie jest możliwe uwzględnienie jej prośby dotyczącej zawarcia aneksów do umów w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt rodziców w DPS. Jednocześnie poinformowano ją, że zostaną wydane decyzje; - o całkowitym zwolnieniu z odpłatności za pobyt w DPS jej matki za okres od sierpnia 2016 r. do 1 listopada 2016 r. oraz o odmowie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt jej ojca w DPS. Następnie zostało wszczęte postępowanie w niniejszej sprawie, w której wydano zaskarżoną decyzję w przedmiocie zobowiązania strony do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez gminę R. za pobyt jej ojca w Domu Pomocy Społecznej za okres od 1.08.2016 r. do [...] 03.2018 r.
W związku z powyższymi okolicznościami sprawy przytoczyć należało treść Uchwały NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 7/17, według której, obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 7/17, dostępna w Internecie).
W przedmiotowej zaś sprawie, organ całkowicie pominął kwestię skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku w stosunku do brata strony skarżącej, który również należy do kręgu osób zobowiązanych, wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy. W następstwie tego, z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów ustawy o pomocy społecznej, została wydana zaskarżona decyzja w przedmiocie zobowiązania strony do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez gminę R. za pobyt jej ojca w DPS.
Organ odwoławczy całkowicie pominął kwestię zmiany stanu prawnego, która nastąpiła 4 października 2019 r. Zmiana ta w istotny sposób wpływa na zasady ustalania tej odpłatności, a tym samym organy obowiązane są w swoim działaniu kierować się postanowieniami tej ustawy. Pominięcie tych regulacji spowodowało, że kontrolowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a., uchylić decyzję organu odwoławczego oraz decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego dotyczyło podstaw rozstrzygnięcia, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazania co do dalszego postępowania, wynikają wprost z powyższych rozważań.
Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, tj. wynagrodzenia pełnomocnika.