Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., znak [...], Wójt Gminy O. odmówił K. S. (dalej: "strona" lub "skarżący") prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. S. (ur. [...] r.; dalej: "córka"). W uzasadnieniu wskazano, że strona jest osobą rozwiedzioną, a władza rodzicielska została powierzona A. S. (dalej: "matka"), przy jednoczesnym ograniczeniu władzy rodzicielskiej skarżącego.
W odwołaniu strona nie zgodziła się z wydaną decyzją oraz wyjaśniła, że matka nigdy nie opiekowała się córką, pomimo że do końca lipca pobierała świadczenie wychowawcze. Skarżący wskazał również, że od połowy 2018 r. toczy się sprawa przed sądem rodzinnym o przywrócenie skarżącemu prawa do opieki nad obiema córkami. W kolejnym piśmie strona ponownie zwróciła uwagę, że matka nigdy nie sprawowała opieki nad córką, nawet nie mieszkały razem.
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 t.j. z dnia 2020.02.18; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2018.2134 t.j. z późn. zm.) utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu wskazano na treść norm mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie oraz zwrócono uwagę na nowelizację ustawy, która weszła w życie z dniem 1 lipca 2019 r. Zdaniem organu II instancji odwołanie nie może prowadzić do zmiany decyzji z uwagi na treść wyroku rozwodowego, który w sposób jednoznaczny przyznaje pełnię praw rodzicielskich matce, przy jednoczesnym ich ograniczeniu do ściśle określonego zakresu w przypadku skarżącego. Dalej podkreślono, że faktycznie sprawowanie opieki nad córką nie może prowadzić do przyznania świadczenia, gdyż nie ma oparcia w rozstrzygnięciu sądowym. W rezultacie pomimo niespornych ustaleń dotyczących sprawowania opieki przez skarżącego oraz opinii sądowo-psychologicznych, stwierdzono brak podstaw do przyznania świadczenia, a przynajmniej do czasu zmiany orzeczenia w zakresie władzy rodzicielskiej.
W skardze z dnia 12 listopada 2019 r. strona wskazała, że nie zgadza się z ww. decyzją organu II instancji oraz ponownie zwróciła uwagę, że córka pozostaje pod jego opieką od dnia rozwodu. Skarżący podkreślił, że matka nie sprawuje opieki nad dzieckiem, a tym samym nie wykonuje w tym zakresie wyroku rozwodowego, a powyższa okoliczność była znana organom obu instancji. Ponadto strona wskazała, że sąd rodzinny od około 2 lat prowadzi sprawę, której celem jest zmiana wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej. Wobec powyższego strona wniosła o rozpoznanie sprawy bez opierania się na ww. wyroku, który nie odzwierciedla stanu faktycznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2019.2407 t.j. z dnia 2019.12.16; dalej: "ustawa") określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (art. 1 ust. 1 ustawy), którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy) do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ustawy). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej (art. 13 ust. 1 ustawy). W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 ustawy stosuje się (art. 22 ustawy).
Odnosząc się do powyższych regulacji należy podkreślić, że art. 4 ust. 2 ustawy w obecnym brzmieniu precyzuje, że świadczenie wychowawcze co do zasady przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Jednocześnie w art. 4 ust. 1 ustawy wprost wskazano, że celem ww. świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Sposób sformułowania przywołanych norm pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, że chodzi tutaj o osobę fizyczną faktycznie sprawującą opiekę nad dzieckiem. Powyższą wykładnię potwierdza treść art. 22 ustawy, z którego wynika, że istotnym kryterium przy przyznaniu omawianego świadczenia nie jest rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej, ale faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Nie sposób pominąć, że ustawa posługuje się w tym miejscu zwrotem "opieka nad dzieckiem", który należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem. W rezultacie jeżeli ustawa przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu ją powierzono. Powyższe świadczy o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Bardzo jaskrawo widać to w wypadku, gdy konieczne jest rozstrzygnięcie zbiegu pomiędzy rodzicem, któremu powierzono władzę rodzicielską, a faktycznym opiekunem dziecka, czyli jak w niniejszej sprawie. Dlatego słusznie podnosi strona skarżąca, że decydujący jest stan faktycznej opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2017 r., IV SA/Gl 953/16, LEX nr 2269519, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 kwietnia 2019 r., II SA/Rz 212/19, LEX nr 2652673).
W ocenie sądu organy dokonały błędnej wykładni norm ustawowych twierdząc, że faktycznie sprawowanie opieki nad córką nie może prowadzić do przyznania świadczenia wychowawczego skarżącemu, gdy nie ma odzwierciedlenia w stanie prawnym. Prawidłowa wykładnia norm ustawowych prowadzi do wniosku, że decydujące jest faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje treść wyroku rozwodowego, gdyż ustawa nie odnosi się do kwestii władzy rodzicielskiej, lecz do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem. Na marginesie można wskazać, że w zakresie władzy rodzicielskiej ustawa zawiera szczegółowe rozwiązania jedynie co do podziału jednomiesięcznego świadczenia. W rezultacie normy ustawowe nie wykluczają sytuacji, w której pomimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie wychowawcze będzie pobierane przez ojca, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Należy zwrócić uwagę, że w przedmiotowej sprawie w istocie dokonano prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i organom było wiadome, że córka znajduje się pod pieczą skarżącego. Natomiast oś sporu ogniskowała się jedynie wokół wykładni norm ustawy.
W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, gdyż zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.
W toku ponownie przeprowadzonego postępowania, organ będzie zobowiązany wziąć pod uwagę powyższe rozważania, a następnie wydać rozstrzygnięcie, które będzie odpowiadało normom prawa materialnego.