Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...], Prezydent Miasta G. (organ I instancji) odmówił P. N. i B.L. (skarżący) przyznania prawa do pomocy w formie posiłku w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" od lipca 2023 r.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym
W dniu 13 czerwca 2023 r. P. L. złożył prośbę o pomoc w formie gorących posiłków w ramach programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" dla siebie oraz B. L. od miesiąca lipca 2023 r.
Organ I instancji wyjaśnił, że pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady Miasta G. z dnia [...] r. z późn. zm. odstępuje się od żądania zwrotu wydatków na pomoc w formie posiłku lub świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych przyznanego w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza wysokości 200% kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dochód rodziny wynosi 3 322,64 zł (tj. świadczenia ZUS 2 890,96 zł, zasiłki pielęgnacyjne 431,68 zł). Organ I instancji stwierdził, że wysokość dochodu przekracza 200% kryterium ustawowego, które w przypadku skarżących wynosi 1 200,00 zł, a zatem nie został spełniony warunek uprawniający do przyznania pomocy w tej formie.
Z przeprowadzonej analizy budżetu skarżących za maj 2023 r. wynika nadto, iż na zakup żywności skarżący przeznaczyli kwotę 2 932,42 zł a w czerwcu 2023 r. kwotę 1 961,88 zł zatem rodzina jest w stanie z posiadanych środków zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Organ I instancji wskazał, że warunki w mieszkaniu uległy zmianie i umożliwiają przygotowanie gorącego posiłku. Stwierdził również, że skarżący uzyskują wsparcie od F. N., który dysponując środkami finansowymi skarżących zabezpiecza rodzinie podstawowe potrzeby bytowe, a zatem nie znaleziono szczególnych okoliczności do przyznania pomocy w formie posiłków w ramach art. 48 ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm. – dalej "u.p.s.").
Wobec powyższego organ I instancji odmówił skarżącym przyznania pomocy w formie posiłku w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" ze względu na przekroczone kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy.
W myśl art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Od tej decyzji skarżący złożyli odwołanie, wyrażając swoje niezadowolenie podkreślając swoją trudną sytuację materialną i osobistą.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) po rozpatrzeniu odwołania skarżących, decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr SKO-PS-41.5/900/2023/15888/, utrzymało w mocy decyzję SKO. W uzasadnieniu SKO opisało stan faktyczny sprawy oraz powołało przepisy ustawy o pomocy społecznej, które stały się podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia. Stwierdziło, że dochód rodziny wynosi 3 322,64 zł, przy kryterium ustawowym 1 200,00 zł. Zatem skarżący nie spełniają kryterium do przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z uchwałą Rady Miasta G. nr [...] z dnia [...] r. SKO zaznaczyło, iż pomoc społeczna nie ma z założenia służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. Wspiera jedynie osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie z wolą ustawodawcy ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody, który w rozpatrywanej sprawie został zachowany.
SKO, po zapoznaniu się z aktami sprawy stwierdziło, że skarżący nie spełniają wymogów formalno-prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucili decyzji SKO błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż zostało przekroczone kryterium dochodowe do świadczenia w formie posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkolę i w domu". Wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącym prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi nie zgodzili się z podjętym w sprawie rozstrzygnięciem. Zdaniem skarżących ich sytuacja majątkowa, zdrowotna i osobista uzasadnia przyznanie im prawa do wnioskowanego świadczenia. Wskazali, że oboje wymagają wsparcia w codziennym życiu. Zaakcentowali, że z uwagi na działania osoby, która pełniła wcześniej rolę ich nieformalnego opiekuna, a która zamieszkiwała z nimi do maja 2023 r., mają do spłacenia duże zadłużenie, które nie powstało z winy skarżących. Obecnie wydatki skarżących i ich zadłużenie przekracza wysokość otrzymywanych przez nich świadczeń. Aktualne zadłużenie i wydatki skarżący wskazali na odrębnej karcie, jako załącznik do skargi.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.
W piśmie przewodnim z dnia 14 grudnia 2023 r., działający w imieniu skarżących pełnomocnik substytucyjny wniósł o kierowanie korespondencji na jego adres, a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych oświadczając, iż nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części. Do pisma załączył pełnomocnictwo wraz z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej
W piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał i poparł ich osobistą skargę zaskarżając decyzję SKO w całości. Zarzucił jej naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., polegające na błędnym dokonaniu kontroli działalności organu I instancji; art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i błędnym uznaniu, że dochód rodziny skarżących wynosi 3 322,64 zł, a zatem, iż skarżący nie spełniają kryterium dochodowego do przyznania świadczenia zgodnie z uchwałą Rady Miasta G. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania, a także ponowił wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na zebrany w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim rachunki, potwierdzenia ich płatności, potwierdzenia dokonanych płatności w związku z zaspokajaniem innych - podstawowych potrzeb życiowych należało stwierdzić, że dochód rodziny skarżących nie przekracza kwoty 1 200, 00 zł, a tym samym spełniają kryterium do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r. o sygn. akt II SA/Gl 1666/23 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO) utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiająca skarżącym przyznania o pomocy w formie gorących posiłków w ramach programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" od miesiąca lipca 2023r.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm. – dalej "u.p.s."). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).
Jak wynika natomiast z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 701 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (długotrwała lub ciężka choroba, bezrobocie, niepełnosprawność itp.). Ponadto zgodnie z uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 roku w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. 2018r., poz.1007) ustanowiony został wieloletni program rządowy "Posiłek w szkole i w domu", stanowiący załącznik do uchwały. Zakłada on, że ze środków przekazanych w ramach programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s.
Oznacza to, iż do udzielenia przedmiotowych świadczeń stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w u.p.s. oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym.
Natomiast uchwałą Rady Miasta G. z dnia [...] r. odstąpiono od żądania zwrotu wydatków na pomoc w formie posiłku lub świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych przyznanego w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza wysokości 200% kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Podwyższono zatem kryteria dochodowe uprawniające osoby samotnie gospodarujące oraz osoby w rodzinie do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności przyznawanego w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023 odpowiednio do wysokości 200% kwot kryteriów dochodowych, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., czyli do kwoty 1200, 00 zł.
Zauważyć należy, że podstawowym kryterium przyznania pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku (niejako stanowiącego zasiłek celowy) jest kryterium dochodowe. Ustalając dochód skarżących uznano, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi 3 322,64 zł (tj. świadczenia ZUS 2 890,96 zł, zasiłki pielęgnacyjne 431,68 zł). Kryterium dla skarżących, jako prowadzących wspólne gospodarstwo domowe 1 200.00zł. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji SKO prawidłowo ustaliło, że skarżący przekraczają kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania wnioskowanej pomocy tj. kwotę 1 200, 00 zł. Sąd podziela sposób wyliczenia dochodu przez organy.
W myśl art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Za dochód miesięczny uważane są zatem wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty. Obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie. Art. 8 ust. 4 u.p.s. stanowi, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 art. 8 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i innych wskazanych ustaw; dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1ha przeliczeniowego, a także innych świadczeń mających charakter socjalny. Ww. katalog pomniejszeń dochodu ma charakter zamknięty. Wskazany katalog nie obejmuje m.in. zadłużenia skarżących wynikających z nieuczciwości nieformalnego opiekuna i konieczności ich spłacania.
Zauważyć należy również, że w aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 19 czerwca 2023 r. (karty 14-18 akt. adm.) oraz analiza budżetu osoby/rodziny do celów pomocy społecznej za miesiące od maja do czerwca 2023 r. podpisane przez P. N. (karta 32 akt. adm.), które stanowiły podstawę m.in. ustalenia dochodów i wydatków skarżących.
W ocenie Sądu rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącym wnioskowanego świadczenia organy obu instancji prawidłowo odczytały zawarte w ustawie ogólne zasady odnoszące się do przyznawania świadczeń, a także poprawnie odniosły się do przesłanek szczegółowych w tym zasad odnoszących się do przyznawania zasiłków celowych. Organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dlatego też nie przekroczyły przysługującego im w niniejszej sprawie uznania administracyjnego.
Całokształt okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie Sądu, za stwierdzeniem prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i właściwie je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a wydane w ramach uznania administracyjnego decyzje odmowne zostały prawidłowo uzasadnione.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.