Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania H.P. (P.), od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r., nr [...] w sprawie: 1) skierowania W.P. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku;
2. ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt 2 i umorzyło postępowanie organu I instancji w tej części, natomiast w pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2019 r. W.P. wystąpiła o skierowanie jej do domu pomocy społecznej. Do wniosku zostało dołączone zaświadczenie lekarskie z dnia 28 sierpnia 2019 r., wskazujące typ domu pomocy społecznej, do którego powinna zostać skierowana oraz decyzja ZUS-u o wysokości renty. Z opinii dotyczącej sprawności ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej wynika, że W.P. samodzielnie porusza się powoli w obrębie mieszkania, sama spożywa podane jej posiłki, ubiera się i robi toaletę ciała, jednak w dłuższej rozmowie zauważalne są zmiany demencyjne, z uwagi na wiek (95 lat) i stan zdrowia oraz liczne schorzenia wymaga umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. Obecnie mieszka z córką T.K., która zapewnia jej opiekę. Organ I instancji w dniu 10 września 2019 r. przeprowadził wywiad z udziałem T.K. i ustalił, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem J.K., oboje są emerytami, łączny dochód w rodzinie wynosi 4.454,94 zł. T.K. w wywiadzie zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości 300 zł.
Decyzją z dnia [...]r. nr [...], Prezydent Miasta C. skierował W.P. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku oraz ustalił opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazując, że do wnoszenia opłaty zobowiązani są:-W.P. w wysokości 70 % posiadanego dochodu oraz H.P., T.K., K.N. oraz M.S. zgodnie z zawartą umową. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zacytował przepisy prawne obowiązujące w tym zakresie i opisał powody swojego rozstrzygnięcia.
W odwołaniu H.P. (skarżący) wyraził niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu I instancji. Zarzucił organowi I instancji brak zaistnienia oraz ustalenia przesłanek zarówno umieszczenia jego matki w domu pomocy społecznej, jak również ustalenia kręgu osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty. Stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507- dalej "u.p.s."). Ponadto matka pomoc w drobnych sprawach życia codziennego ma zapewnioną przez córkę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.
Skarżący zauważył, że u.p.s. wskazuje, iż opłata jest ustalana z krewnymi na podstawie zawartej umowy. W ocenie skarżącego nie ma przepisu prawnego, który by upoważniał do ustalenia takowej opłaty w formie decyzji administracyjnej. Wywiódł, że skoro z żadnym z członków rodziny wnioskodawczyni nie została zawarta umowa, zatem decyzja w tej części wymaga uchylenia. Dodatkowo wskazał na swoją trudną sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową. Opisał problemy zdrowotne zarówno swoje, jak i swojej żony. Wskazał na konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie oraz spłatę zobowiązań finansowych. Akcentował, że dodatkowe obciążenia spowodują brak płynności finansowej oraz możliwość utraty dachu nad głową.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy pkt. 1 decyzji organu I instancji z dnia [...]r., dotyczący skierowania W.P. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku, natomiast uchyliło pkt. 2 i umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie, tj. w zakresie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Kolegium przedstawiło przebieg postępowanie według chronologii zdarzeń oraz wskazało na materialną podstawę postępowania, a w szczególności art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507). Przytoczyło również brzmienie wskazanych przepisów wynikające z ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U, z 2019 r. poz.1690). Po zapoznaniu się z aktami sprawy i odwołaniem nie stwierdziło, aby decyzja organu I instancji w części dotyczącej skierowania W.P. do domu pomocy społecznej była wadliwa.
Zdaniem Kolegium decyzja organu I instancji w części dotyczącej ustalenia opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej winna zostać uchylona, a postępowanie organu I instancji w tej części winno być umorzone. Zauważyło, że co prawda została wydana decyzja o skierowaniu wnioskodawczyni do domu pomocy społecznej, ale jak wynika z pisma z dnia 12 września 2019 r., z uwagi na brak wolnych miejsc nie ma obecnie możliwości umieszczenia jej we wskazanym domu, a przewidywany czas oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej wynosi ok. 18 miesięcy. Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji w części ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest przedwczesna. Stwierdziło, że na dzień dzisiejszy nie wiadomo jaki będzie średni koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, w którym zostanie umieszczona.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...]r. w sprawie skierowania W.P. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku, skarżący zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i 107 § 1 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności zaniechanie poczynienia ustaleń co do okoliczności, czy potrzeba opieki nad osobą niepełnosprawną nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych, w sytuacji gdy W.P. pozostaje pod opieką córki, której obowiązek alimentacyjny wyprzedza w tej sytuacji konieczność skierowania wnioskodawczyni do placówki DPS oraz w sytuacji, gdy organy administracyjne nie zaproponowały wnioskodawczyni wsparcia w formie usług opiekuńczych; naruszenie art. 8 K.p.a. w ten sposób, że poprzez naruszenie art. 7, art. 10 i art. 33 K.p.a. organ nie przeprowadził postępowania zgodnie z zasadą zaufania do władzy publicznej i odstąpił od utrwalonej praktyki i nie przeprowadził wszystkich niezbędnych dowodów.
Wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wskazał na treść art. 54 ust. 1 u.p.s. poddając w wątpliwość konieczność skierowania jego matki do domu pomocy społecznej, gdyż w jego ocenie wystarczającą byłaby dla niej pomoc w formie usług opiekuńczych. W opinii skarżącego nieustalenie przez organ administracyjny może funkcjonować w środowisku domowym przy pomocy usług opiekuńczych musi skutkować oddaleniem wniosku. Podobnie jak w odwołaniu wskazywał na zły stan zdrowia (swój i małżonki) podnosząc, że dodatkowe obciążenia pogorszą trudną sytuację finansową rodziny skarżącego,
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wnosi o jej oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał osobistą skargę skarżącego i wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, które nie zostały pokryte w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Z kolei w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sad kontroluje zaskarżony akt także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. którą w punkcie pierwszym uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej ustalenia odpłatności W.P. w domu pomocy społecznej i umorzyło postępowanie organu I instancji w tej części natomiast w pozostałym zakresie pierwszym t.j. skierowania W.P. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku -utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
H.P. jest synem wnioskodawczyni, którą skierowano do domu pomocy społecznej i to on zaskarżył decyzje SKO w części dotyczącej skierowania jego matki do domu pomocy społecznej zarzucając, że nie zaistniały przesłanki z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 – dalej "u.p.s."). Stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony i dalszej części wywodu Sąd będzie się do wskazanej relacji odwoływał. Zachodzi natomiast konieczność odniesienia się do stanu prawnego sprawy.
Materialną podstawę skierowania matki skarżącego do domu pomocy społecznej art. 54 ust. 1 w związku z art. 59 ust. 1 u.p.s. Art. 54 ust. 1 u.p.s. stanowi, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z powyższych przepisów wynika, że zapewnienie opieki w domu pomocy społecznej należy do zadań organów administracji publicznej. Zadania te organ realizuje w kilku odrębnych sprawach indywidualnych, kończących się wydaniem odrębnych decyzji administracyjnych. Pierwsza sprawa dotyczy skierowania osoby wymagającej opieki do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu.
Druga sprawa dotyczy umieszczenia osoby wymagającej opieki w konkretnym domu pomocy społecznej odpowiedniego typu. Trzecia sprawa dotyczy ustalenia opłaty za pobyt osoby wymagającej opieki w konkretnym domu pomocy społecznej odpowiedniego typu. Z przepisów tych wynika, że stroną postępowania zakończonego decyzją o skierowaniu do domu pomocy społecznej określonego typu jest tylko osoba wymagająca opieki, kierowana przez organ do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu. Sytuacja osobista tej osoby ma bowiem znaczenie przy kwalifikacji jej do umieszczenia w domu pomocy społecznej Ten przepis prawa materialnego dawał zatem interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a., jedynie matce skarżącego. Skierowanie do domu pomocy społecznej jest prawem wyłącznie służącym osobie o umieszczenie się ubiegającej. To prawo nie służy innym podmiotom, w tym krewnym osoby wymagającej opieki. Sytuacja osobista skarżącego nie miała żadnego wpływu na przesłanki kwalifikacji jego matki do skierowania jej do domu pomocy społecznej określonego typu. To samo dotyczy okoliczności odnoszących się do sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego, czy też relacji jakie istnieją pomiędzy skarżącym, a jego matką
W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stroną postępowania i adresatem decyzji w zaskarżonym zakresie była wyłącznie matka skarżącego bowiem to ona była osobą spełniającą wymogi określone w art. 54 ust. 1 u.p.s. i wyrażającą wyraźną wolę - chęć pobytu w opisanej w decyzji placówce.
Art. 54 ust. 1 u.p.s.. przesądził o legitymacji procesowej i interesie prawnym matki skarżącego., bowiem z niego wynikało uprawnienie do domagania się skierowania do domu pomocy społecznej. Uprawnienie takie mogło służyć tylko osobie spełniającej przesłanki w tym przepisie przewidziane, a takie spełnia matka skarżącego. Ten przepis nie daje natomiast podstaw do kwalifikowania skarżącego jako strony w postępowaniu w przedmiocie skierowania jego matki do domu pomocy społecznej. Ustawodawca nie przewidział żadnych uprawnień dla osób bliskich ubiegającego się o skierowanie, do formułowania mających oparcie w prawie, skierowanych do organu żądań określonego zachowania - co do wszczęcia, czy zakończenia rozstrzygnięciem tego rodzaju postępowań. Skierowanie jest prawem wyłącznie służącym osobie o to skierowanie się ubiegającej, a nie innym podmiotom, nawet osobom najbliższym ubiegającego się o skierowanie (por. przywołany wyżej wyrok NSA z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2229/13). Przepis prawa materialnego jest w tym zakresie jasny, czytelny i stanowczy.
Sąd stwierdza, że ustawodawca nie przewidział prawnej możliwości ingerowania osób bliskich w działania podejmowane przez zainteresowanego w związku z ubieganiem się o skierowanie do domu pomocy społecznej. Ma to znaczenie ochronne, gdyż zawarcie w przepisie możliwości zablokowania takiej inicjatywy i jej realizacji przez osoby bliskie, mogłoby prowadzić do pokrzywdzenia osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Dobro osoby wymagającej szczególnej ochrony ustawodawca ocenił jako oczywiście ważniejsze niż względy finansowe, którymi mogłyby się kierować osoby bliskie. Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi przedmiot innej sprawy administracyjnej, opartej na innym przepisie prawa materialnego, mającej własne podmiotowe i przedmiotowe przesłanki ustawowe, wynikające z treści tego odrębnego przepisu.
Tym samym jeszcze raz przyjdzie stwierdzić, że poddany procesowi interpretacji art. 54 ust. 1 u.p.s. winien być rozumiany w ten sposób, że w postępowaniu w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej, toczącego się z wniosku osoby ubiegającej się o to skierowanie, tylko ta osoba jest stroną; legitymuje się mającym oparcie w tym przepisie prawa materialnego, interesem prawnym. Inne osoby, które mogą zostać zobowiązane - w wyniku odrębnego postępowania - do ponoszenia opłat za pobyt skierowanego w domu pomocy społecznej, mają wyłącznie interes faktyczny i nie służy im przymiot strony w postępowanie w przedmiocie skierowania.
Skarżący, jako syn W.P. ma interes prawny w innym postępowaniu z zakresu opieki w domu pomocy społecznej. Przepis prawa materialnego, który daje im legitymację do bycia stroną postępowania, w rozumieniu art. 28 K.p.a., wynika z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.. Zgodnie z tym przepisem obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są m.in. zstępni przed wstępnymi - przy czym nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dopiero zatem w postępowaniu o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, prócz osoby wymagającej opieki, stronami mogą być także zstępni. Skoro skarżący nie jest stroną postępowania w sprawie skierowania jego matki do domu pomocy społecznej, nie jest jej przedstawicielem ustawowym, ani tez jej pełnomocnikiem, to nie mógł skutecznie zaskarżyć decyzji w zakresie skierowania matki do domu pomocy społecznej. Skarżący ma w niniejszej sprawie jedynie interes faktyczny, ponieważ umieszczenie jego matki w domu pomocy społecznej może rodzić dla niego konsekwencje finansowe
Sąd zwraca uwagę, że w tego rodzaju sprawach Naczelny Sąd Administracyjny prezentuje stanowisko, że osoby zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt krewnych w domach pomocy społecznej nie są stronami postępowań o skierowanie krewnego do domu pomocy społecznej, czy też postępowań nadzwyczajnych dotyczących tego rodzaju spraw (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1634/12; z 17 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2229/13; z 13 października 2017 r. sygn. akt I OSK 2449/16).
Tym samym Sąd uznał, iż skarżący jako syn osoby skierowanej do domu pomocy społecznej nie ma przymiotu strony w sprawie skierowania matki do domu pomocy społecznej, a w konsekwencji wniesiona przez niego skarga nie mogła odnieść skutku.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.