Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 19 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/923/2022/13949/AGŚ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania P. K. zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w domu" w miesiącach 05-09/2022.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem złożonym do protokołu w dniu 19 maja 2022 r. P. K. (strona, skarżący) wystąpił do Prezydenta Miasta S. o przyznanie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności na okres od maja do września 2022 r. Swój wniosek uzasadnił niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą oraz ubóstwem.
Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 104 k.p.a oraz art. 110 ust. 8 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.– dalej "u.p.s."), odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w domu" w miesiącach 05-09/2022.
Organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na dochód skarżącego składa się renta inwalidzka w kwocie 913,49 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz pomoc finansowa otrzymywana od rodziny w wysokości 800 zł miesięcznie. Ponadto ustalono, że dodatek mieszkaniowy przyznany w wysokości 259,22 zł nie został wypłacony w kwietniu 2022 r., a także, że w tym miesiącu strona nie regulowała bieżących alimentów zasądzonych na rzecz dzieci, zaś potrącenia z renty dokonywane są na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych. Dlatego alimenty nie zostały wyłączone z dochodu strony.
W związku powyższym organ ustalił, że łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 1929,33 zł i przekroczył 150 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Organ wskazał przy tym na uchwałę nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia [...] r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023.
W § 1 tej uchwały podwyższono do 150 % kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. uprawniające do przyznania nieodpłatnej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, udzielanej w ramach wieloletniego programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.
Organ rozważył także możliwość przyznania pomocy stronie w formie specjalnego zasiłku celowego. Jednak, wskazując na przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy oraz zebraną dokumentację, organ ustalił, że w odniesieniu do strony nie zaistniały nadzwyczajne i szczególne okoliczności, o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia wniosła od niej odwołanie. Powołując się na pogorszenie stanu zdrowia strona wyjaśniła, że bezwiednie i omyłkowo podana została suma 700 zł jako dodatkowy dochód. Jednocześnie w celu sprostowania strona oświadczyła, że kwotę tę otrzymała jednorazowo w pierwszym kwartale bieżącego roku jako wsparcie rodziny, przy czym kwota ta została zwrócona.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 19 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżyło podstawę normatywną rozstrzygnięcia, w tym art. 39 ust. 2 u.p.s.
Tak samo jak organ I instancji Kolegium ustaliło, że łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 1929,33 zł. Wyliczając ten dochód Kolegium wzięło pod uwagę rentę inwalidzką w kwocie 913,49 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz pomoc finansową otrzymywaną od rodziny w wysokości 800 zł. W związku z takim ustaleniami Kolegium, tak samo jak organ I instancji uznało, że dochód strony przekroczył 150 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.
Kolegium odniosło się także do rozważań organu I instancji dotyczących możliwości przyznania pomocy stronie w formie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy podzielił w tym zakresie stanowisko organu I instancji, wedle którego w odniesieniu do strony nie zaistniały nadzwyczajne i szczególne okoliczności, o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.
Strona wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, zaskarżając ją w całości.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Ponadto wniosło o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia 9 marca 2023 ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę. Podniósł, że organ administracji błędnie zinterpretował udzieloną skarżącemu pożyczkę jako dochód.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 259, ze zm. dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzone, w określonych wyżej ramach, badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazało, że są one dotknięte wadami, uzasadniającymi ich wzruszenie.
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą przyznania stronie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu" w miesiącach od maja do września 2022 r.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.-dalej jak dotychczas "u.p.s."). Dla podstawy prawnej znaczenie mają także postanowienia Uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. z 2018 r. poz. 1007) oraz postanowienia Uchwały Rady Miejskiej w S. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]). Uchwała ta obowiązywała w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż objęta programem rządowym pomoc przewidziana we wskazanej powyżej uchwale Rady Ministrów, realizowana jest trybie przewidzianym w przepisach ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.) i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w przepisie art. 39 tej ustawy.
W realiach rozpoznawanej sprawy wniosek skarżącego dotyczył właśnie zasiłku celowego udzielanego w ramach realizacji wskazanego powyżej programu "Posiłek w szkole i w domu". Przywołana powyżej uchwała Rady Ministrów przewiduje m.in. możliwość udzielania wsparcia przez gminy w postaci świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Uchwała Rady Miejskiej w S. zgodnie z sugestią wynikającą z uchwały Rady Ministrów - (III.2.1 Moduł dla osób dorosłych), obowiązująca w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przewidywała podniesienie kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o to świadczenie do 150% kryterium, wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. (t.j. 1164 zł).
W realiach rozpoznawanej sprawy jako powód odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia organ wskazały, że osiąga on dochód przekraczający podane powyżej kryterium dochodowe. Według ustaleń poczynionych przez organy obu instancji dochód ten w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w kwietniu 2022 r. wynosił 1923,33 zł. Wyliczając ten dochód wzięto pod uwagę rentę inwalidzką w kwocie 913,49 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. oraz pomoc finansową otrzymywaną od rodziny w wysokości 800 zł. miesięcznie.
W sprawie sporny jest ten ostatni składnik uwzględniony przy wyliczeniu dochodu, przy czym gdyby tego składnika nie uwzględnić, to wówczas dochód skarżącego byłby niższy niż wskazane powyżej kryterium dochodowe.
Zaakcentować należy, że już w odwołaniu skarżący podniósł, że bezwiednie i omyłkowo podana została przez niego suma 700 zł jako dodatkowy dochód. Skarżący oświadczył jednocześnie, że kwotę tę otrzymał jednorazowo w pierwszym kwartale 2022 r. jako wsparcie rodziny, przy czym kwota ta została zwrócona. Jednak Kolegium nie odniosło do takich twierdzeń skarżącego, a w uzasadnieniu skoncentrowało się na przedstawieniu wywodu zmierzającego do wykazania, że kwoty otrzymywane tytułem pożyczki należy uwzględniać przy wyliczeniu dochodu. W ocenie Sądu organ odwoławczy naruszył w tym zakresie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie wyjaśnił okoliczności istotnych z punktu widzenia zasadności odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Co prawda zgodzić się ogólnie należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że pożyczka otrzymywana przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy powinna być uwzględniana przy wyliczaniu - na potrzeby oceny spełnienia kryterium dochodowego – wysokości dochodu.
Jednak w niniejszej sprawie organ odwoławczy powinien był odnieść się do rozbieżności, jaka w tym zakresie powstała pomiędzy ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji, a podniesionymi w odwołaniu twierdzeniami dotyczącymi otrzymanej pożyczki. Według organu I instancji skarżący otrzymuje pomoc finansową w wysokości 800 zł miesięcznie. Organ ten zatem przyjmuje, że strona posiada regularne wpływy z tego tytułu. Tymczasem w odwołaniu skarżący wskazał na jednorazowy charakter tej pomocy. Ponadto, co najistotniejsze, podniósł on, że pożyczkę tę otrzymał w pierwszym kwartale 2022 r. Gdyby zatem twierdzeniom skarżącego dać wiarę, to oznaczałoby, że kwota otrzymanej pożyczki (pomijając nawet rozbieżność co do kwoty) nie powinna zostać uwzględniona przy wyliczeniu dochodu, gdyż jej otrzymanie nie przypadałoby w miesiącu kwietniu 2022 r. Tymczasem właśnie ten miesiąc został wzięty pod uwagę przez organ I instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednak nie wynika, czy Kolegium w ogóle dostrzegło istotę twierdzeń podniesionych w odwołaniu. Gdyby nawet przyjąć, że Kolegium tę okoliczność i jej znacznie dostrzegło, to w uzasadnieniu decyzji brak jest wyjaśnienia z jakich powodów twierdzeniom tym nie dano wiary.
Zwrócić także należy uwagę na to, że według znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia, które skarżący podyktował pracownikowi socjalnemu w dniu 19 maja 2022 r. (karta 9 akt administracyjnych), na jego dochód składa się m.in. "pomoc finansowa od rodziny 800 zł w formie pożyczki". Z treści tego oświadczenia nie wynika jednoznacznie, że skarżący otrzymuje pożyczki w kwocie 800 zł miesięcznie. Tymczasem takie właśnie ustalenie przywołał organ I instancji w uzasadnieniu utrzymanej przez Kolegium decyzji. Organ ten wskazał bowiem, że dochód skarżącego w miesiącu kwietniu 2022 r. stanowi m.in. "pomoc finansowa otrzymywana od rodziny w wysokości 800 zł miesięcznie".
W ocenie Sądu treść powyższego oświadczenia podyktowanego przez skarżącego pracownikowi socjalnemu nie dawała wystarczających podstaw do przyjęcia, że pożyczkę w kwocie 800 zł skarżący otrzymuje regularnie co miesiąc, w tym, że otrzymał ją również w miesiącu kwietniu 2022 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji nie wynika, że powyższe rozbieżności zostały dostrzeżone i następnie wyjaśnione. Zdaniem Sądu stanowi to o naruszeniu przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku Kolegium i jednocześnie braku żądania ze strony skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych dotychczas rozważań Sądu, przy czym w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ ustali, czy i w jakiej wysokości skarżący otrzymał pożyczkę od rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (tj. w kwietniu 2022 r.) i dopiero po takim ustaleniu wyliczy wysokość jego dochodu w tym miesiącu w celu sprawdzenia, czy jego wysokość przekracza obowiązujące wówczas kryterium dochodowe (według obowiązującej w dacie złożenia wniosku Uchwały Rady Miejskiej w S. z dnia [...]r. nr [...]).
Stosownie do treści art. 258 p.p.s.a. Sąd pozostawił Referendarzowi sądowemu rozpoznanie wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.