Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 26 kwietnia 2022 r. H. S. zwróciła się do Wójta Gminy M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Jak ustalił organ wnioskodawczyni ma 79 lat, pobiera świadczenie emerytalne, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 239,65 zł, nie pracuje dorywczo, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem mającym 81 lat, który jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, po przebytych udarach w styczniu 2022 r. Jest on osobą leżącą, pieluchowaną. Wnioskodawczyni jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, opiekuje się mężem, wykonuje codzienne zabiegi pielęgnacyjne i higieniczne, przygotowuje posiłki, karmi męża, porcjuje i aplikuje leki, zmienia pieluchomajtki, zmienia pozycję męża, wykonuje masaże, smaruje maściami, wykonuje wszystkie czynności gospodarcze.
Decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. nr [...] organ administracji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że pobieranie przez wnioskodawczynię emerytury wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi I instancji błędną wykładnie art. 17 ust. p kt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Przyznało rację stronie, że posiadanie przez nią prawa do emerytury nie może być samoistną przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zwróciło jednak uwagę, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.
Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
SKO podkreśliło, że strona ma 79 lat, jest w wieku poprodukcyjnym, jej własnym źródłem dochodu jest emerytura w wysokości 1.233,03 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 239,66 zł. Do akt sprawy dołączone zostało oświadczenie wnioskodawczyni że od stycznia 2022 r. sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym mężem i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Pismem z dnia 16 sierpnia 2022r. Kolegium wezwało pełnomocnika strony do przedłożenia dokumentu potwierdzającego rezygnację wnioskodawczyni z zatrudnienia, na którą powołuje się strona w złożonym oświadczeniu. W dniu 15 września 2022r. wpłynęło do Kolegium oświadczenie strony, że całodobowo opiekuje się chorym mężem i wykonuje wszystkie codzienne czynności. Gdyby nie opieka nad mężem, to z uwagi na skromną emeryturę chętnie poszłaby do pracy dorywczej.
W art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wśród przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wymienia kryterium wieku, jednak Kolegium podkreśliło, iż nie można uznać, że ustawa kierowana jest do wszystkich niezatrudnionych osób, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. W realiach niniejszej sprawy nie można pominąć faktu, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, to wymaga obiektywnej oceny możliwość jego świadczenia, o czym niewątpliwie decyduje wiek takiej osoby, czy też stan jej zdrowia.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia decyzji SKO w Częstochowie i zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie:
- 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,
- 2) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art, 77 k.p.a. przez zaniechanie podjęcia działań przez organ w celu ustalenia czy skarżąca jest obecnie w stanie podjąć pracę zawodową.
Uzasadnienie skargi, w swej przeważającej części odnosi się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis nie był podstawą odmowy przyznania świadczenia. W kilku zdaniach odnosi się również do naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy. W ocenie autora skargi pobieranie emerytury przez skarżącą nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Jej stan zdrowia na to pozwala, nie robi tego jednak z powodu opieki nad mężem. Ani organ I instancji ani II instancji nie pochylił się nad hipotetyczną możliwością podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą tylko na zasadzie automatyzmu uznały, że skarżąca z uwagi na pobieraną emeryturę oraz wiek nie jest zdolna do pracy, co stanowi istotne naruszenie z punktu konieczności zebrania pełnego materiału dowodowego pod kątem spełnienia przesłanek ustawowych emerytalne do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Stwierdzono wreszcie, że "skarżąca jako osoba zdrowa, nie podejmuje obecnie dalszego zatrudnienia, aby zajmować się swoim mężem, co zostało potwierdzone jej oświadczeniem znajdującymi się w aktach sprawy".
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Na początku Sąd stwierdza, iż nie może odnieść się do zarzutów skargi. W przeważającej mierze dotyczą one kwestii, która została wyjaśniona przez SKO w Częstochowie i nie stanowiła przesłanki odmowy przyznania świadczenia (art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).
W uzasadnieniu skargi wskazano również, że "skarżąca jako osoba zdrowa, nie podejmuje obecnie dalszego zatrudnienia, aby zajmować się swoim mężem, co zostało potwierdzone jej oświadczeniem znajdującymi się w aktach sprawy". Umknęło autorce skargi, że strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].
Niedostatki skargi nie zwalniają rzecz jasna od dokonania zaskarżonej decyzji i skład orzekający uznaje, że jest ona prawidłowa.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Pierwszą czynnością, które powinien dokonać organ administracji rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winno być ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie takiego świadczenia faktycznie opiekę sprawuje oraz, czy sprawowanie tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, ewentualnie zmusiło do rezygnacji z pracy. Negatywna odpowiedź na to pytanie zwalnia z obowiązku dokonywania dalszych ustaleń, w tym odnośnie "kolejności" osób zobowiązanych do opieki nad osobą niepełnosprawną.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. (sygn. akt I OSK 2820/13 - za CBOSA) z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że skarżąca nie wykazała związku pomiędzy opieką nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z pracy). Pierwotnie strona wskazała, że musiała zrezygnować z pracy. Jednakże na wezwanie organu odwoławczego nie przedstawiła dowodów na tę okoliczność. Jak wynika zaś z akt administracyjnych sama jest osobą w wieku 79 lat, niepełnosprawną. Ze względu na wiek pobiera, poza emeryturą, dodatek pielęgnacyjny. Dodatek ten jest przyznawany ze względu na wiek osoby pobierającej świadczenie, gdyż sama określonych czynności pielęgnacyjnych wymaga. Bezzasadne było więc badanie (czego domaga się skarżąca) "hipotetycznej" możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Jest osobą w podeszłym wieku, przebywającą od lat na emeryturze, do tego niepełnosprawną. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż nie może ona podjąć zatrudnienia, zatem ze względu na opiekę nad mężem, nie mogła z takiego zatrudnienia zrezygnować.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.