Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2582/2023/18726 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu zażalenia S. K. (strona, skarżąca) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta C. z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia, na K. K., na okres zasiłkowy 2019/2020, w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy:
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta C. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia, na K. K., w okres zasiłkowy 2019/2020, w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r.
W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 19 lipca 2023 r. strona wniosła żądanie w zakresie zmiany decyzji z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...], w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. Organ wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] przyznano stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia na okres od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., a decyzja ta została wykonana. Następnie decyzją z dnia 14 września 2022 r. nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie. Decyzja ta została zaś utrzymana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, co nastąpiło w drodze decyzji z dnia 18 listopada 2022 r. nr SKO.PSŚ.41.5/3089/2022/16439 Na decyzję Kolegium z dnia 18 listopada 2022 r. wniesiono skargę, po której rozpoznaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydał wyrok o jej oddaleniu (prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. II SA/Gl 98/23).
Odnosząc się zaś do obecnego żądania organ wskazał, że nie zostały wskazane inne okoliczności mające wpływ na zakończone postępowanie prawomocną decyzją nr 14 września 2022 r. nr [...].
Na powyższe postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania strona wniosła zażalenie, domagając się jego zmiany/uchylenia oraz merytorycznego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 22 września 2023 r. Kolegium utrzymało jednak w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium nakreśliło dotychczasowy przebieg sprawy oraz przedstawiło i omówiło regulację zawartą w art. 61a § 1 k.p.a., stanowiącym podstawę do odmowy wszczęcia postępowania. Przytoczyło także art. 13 i art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Według Kolegium w analizowanym przypadku żądanie strony jest precyzyjne i dotyczyło zmiany decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] poprzez ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia, na K. K., na okres zasiłkowy 2019/2020, w okresie od 01.07.2020 r. do 31.10.2020 r. Z analizy akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] przyznano stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia, na dziecko K. K., na okres od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., a decyzja w tym zakresie została wykonana.
W związku z tym Kolegium przyjęło, że wniosek strony dotyczył pozostałej części okresu zasiłkowego tj. okresu od 01 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. Istotne jest zatem, że prawomocną decyzją z dnia 14 września 2022 r. nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie w sprawie ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia, na okres zasiłkowy 2019/2020, w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. Decyzja ta została następnie utrzymana przez Kolegium, a skargę na decyzję utrzymującą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił prawomocnym wyrokiem z dnia 6 czerwca 2023 r. (sygn. II SA/Gl 98/23).
Kolegium zaakcentowało, że dokonało analizy wniosku skarżącej z dnia 19 lipca 2023 r. i stwierdziło, że nie wskazała ona żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, które pozwoliłoby stwierdzić, że mamy do czynienia z nowa sprawą i zachodzą podstawy do merytorycznego rozstrzygania w sprawie. Przeciwnie, w ocenie Kolegium, w analizowanym przypadku zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), ponieważ zachodzi tożsamość przedmiotowa i podmiotowa sprawy. Zdaniem Kolegium Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę strony wskazanym powyżej wyrokiem dnia 6 kwietnia 2023 r. przesądził o braku podstaw do ponownego orzekania w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku życia, na K. K., na okres od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r.
W skardze na powyższe postanowienie Kolegium strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. poprzez:
- 1. zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i błędne uznanie, iż wydanie, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniesionego żądania zmiany decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] jest zasadne z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż zachodzi tożsamość przedmiotowa i podmiotowa z inną sprawą, zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 14 września 2022 r. nr [...], a strona nie wskazała żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, które pozwoliłyby organom stwierdzić, że mają do czynienia z nową sprawą i zachodzą podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie;
- 2. zastosowanie przepisu art. 61a k.p.a. i błędne uznanie, iż odmowa wszczęcia postępowania, w sprawie wniesionego żądania zmiany decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] jest zgodna z prawem w sytuacji, gdy decyzja covidowa została wydana na podstawie przepisu szczególnego art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i dotyczyła przedłużenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego w związku z przedłużeniem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności na okres wskazany w tym szczególnym przepisie, natomiast postanowienie z dnia 14 września 2022 r. nr [...] zostało wydane na podstawie przepisu art. 105 k.p.a. administracyjnego i dotyczyło umorzenia postępowania z powodu braku przesłanek do wydania decyzji, w sprawie przyznania prawa do dodatku z tytułu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-go roku za okres od 1 lipca 2020r. do 31 października 2020 r., z uwagi na brak stosownego wniosku skarżącej złożonego w terminie określonym przepisem art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Strona zarzuciła ponadto naruszenie przepisów mających istotny wotyw na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez: nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie wywiązanie się z ustawowych obowiązków nałożonych na organ administracji publicznej przez ustawodawcę w okresie obowiązywania szczególnych przepisów ustawy covidowej, a także poprzez uznanie, że organy rozstrzygające w sprawie zwolnione są z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego i wnikliwego analizowania sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem celu wniesionego żądania oraz ogólnie pojętego interesu społecznego i słusznego interesu strony.
W związku z podniesionymi zarzutami strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej "decyzji SKO w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C.", a ponadto o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i jego zaleceń co do dalszego postępowania, a w konsekwencji zobligowanie organów do wydania decyzji zgodnej z wniesionym żądaniem, co bez wątpienia leży szeroko rozumianym interesie społecznym i przede wszystkim słusznym interesie strony.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła obszerny wywód zmierzający do wykazania zasadności podniesionych zarzutów oraz wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy wniosek skarżącej dotyczy sprawy rozstrzygniętej już wcześniej prawomocną decyzją administracyjną, powodująca istnienie stanu tzw. powagi rzecz osądzonej (res iudicata). Według strony skarżącej organ pomocowy zamiast wydawać decyzję z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] miał obowiązek "z urzędu i wiele miesięcy wcześniej tj. już w lutym 2020 r." wydać decyzję i przedłużyć posiadane prawo do pobierania przez stronę dodatku do zasiłku rodzinnego na okres wprost wskazany w art. 15 h ustawy COVID-19. Strona skarżąca w uzasadnieniu swojej skargi akcentuje przy tym, że "decyzje ostateczne, od których w przepisowym terminie Stronie nie odwołała się lub następnie ich nie zaskarżyła (...), trzeba bezdyskusyjnie rewidować i zmieniać (...)". Z uzasadnienia skargi wynika też, że według skarżącej organom umknęło to, że decyzja, której zmiany żąda skarżąca wydana została z urzędu i z mocy przepisów ustawy covidowej.
Decyzja ta miała zabezpieczyć stronę przed wszystkimi niekorzystnymi skutkami COVID, ale z oczywistej winy organu tego nie realizowała. Natomiast decyzja ostateczna, na którą powołał się organ pomocowy, mająca według tego organu stanowić rozstrzygnięcie tożsame z żądaną, przez stronę zmianą decyzji covidowej, dotyczyła umorzenia postępowania z powodu braku przesłanek do wydania decyzji przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej piątego roku życia za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. z uwagi na brak stosownego wniosku skarżącej złożonego w terminie określonym przepisem art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W ocenie Sądu skarżąca nie ma racji kwestionując wydane w niniejszej sprawie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przede wszystkim nie ulega wątpliwości, że skarżąca domaga się ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2019/2020 za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. Skarżąca jest przy tym świadoma, że w odniesieniu do dodatku za ww. okres Prezydent Miasta wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Jednak w ocenie skarżącej decyzja ta nie zamknęła sprawy przyznania tego świadczenia w oparciu o art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1327 ze zm, dalej ustawa COVID).
W ocenie skarżącej przepis ten pierwotnie obligował organ do przedłużenia z urzędu okresu, na który przyznano przedmiotowy dodatek także nie tylko w okresie do 30 czerwca 2020 r. ale także w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. Stanowisko to jest jednak błędne. Skoro bowiem WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 6 czerwca 2023 r. (sygn. II SA/Gl 98/23) oddalił skargę na decyzję Kolegium w przedmiocie umorzenia postępowania, to w odniesieniu do kwestii przyznania prawa do przedmiotowego dodatku za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. zachodzi przeszkoda ponownego procedowania nad wnioskiem skarżącej.
Wbrew stanowisku skarżącej w porównaniu do sprawy zakończonej powyższym wyrokiem zachodzi tożsamość ze sprawą, do której zainicjowania zmierzała skarżąca składając wniosek z dnia 19 lipca 2023 r. Przywołanie innej argumentacji prawnej, czy tak jak w niniejszej sprawie wskazanie innej podstawy prawnej, w oparciu o którą przyznane miałoby być świadczenie tego samego rodzaju, za ten sam okres i w odniesieniu do tej samej osoby nie powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą. Wbrew stanowisku skarżącej w porównaniu do sprawy zakończonej powyższym wyrokiem zachodzi tożsamość ze sprawą, do której zainicjowania zmierzała skarżąca składając wniosek z dnia 19 lipca 2023 r. Przywołanie innej argumentacji prawnej, czy tak jak w niniejszej sprawie wskazanie innej podstawy prawnej, w oparciu o którą przyznane miałoby być świadczenie tego samego rodzaju, za ten sam okres i w odniesieniu do tej samej osoby nie powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą.
Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że wskazywany przez skarżącą art. 15h ustawy COVID został uchylony na mocy art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 852). Utrata mocy art. 15h nastąpiła z dniem 6 sierpnia 2023 r. Nie obowiązywał więc w dacie wydania przez organ I instancji postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
W świetle dotychczasowych rozważań przyjąć należało, że w realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium prawidłowo zastosowało art. 61a k.p.a. i wobec bezzasadności zażalenia strony na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania prawidłowo utrzymało to postanowienie w mocy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę to na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).