Uzasadnienie
Obecnie skarżący M. P. wnioskiem z dnia 8 czerwca 2022 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (dalej: MOPS) o udzielenie pomocy finansowej na realizację bieżących potrzeb, w tym na dofinansowanie do zakupu leków.
Decyzją z dnia 1 sierpnia 2022 r. Prezydent Miasta C. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy.
W uzasadnieniu wskazał m.in., że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Co miesiąc uzyskuje dochód w wysokości 1.000,00 zł, poprzez pożyczanie od znajomych lub rodziny oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 177,53 zł miesięcznie. Zatem jego łączny udokumentowany dochód wynosi 1.173,53 zł miesięcznie, co przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do korzystania z pomocy społecznej, tj. 776,00 zł. Zdaniem organu za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia przemawia również brak współpracy z pracownikiem socjalnym albowiem w trakcie postępowania skarżący odmawiał składania wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia sytuacji materialno-bytowej i dostarczenia wymaganych dokumentów. Ponadto wystąpiły dysproporcje pomiędzy udokumentowanym dochodem, a stałymi comiesięcznymi wydatkami związanymi z zaspokojeniem wszystkich podstawowych potrzeb bytowych skarżącego.
Rozpatrując wniesione przez skarżącego odwołanie od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Przytoczył znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 901), zwanej dalej u.p.s., stwierdzając, że wyraźnie one określają, którym osobom i w jakich sytuacjach może być udzielana pomoc w postaci świadczeń pieniężnych.
Dalej organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że udokumentowany dochód skarżącego jest wyższy od ustawowego kryterium dochodowego. Ponadto udokumentowany przez stronę dochód nie jest adekwatny do ponoszonych wydatków.
Dokonując wykładni art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 oraz art. 39 w zw. z art. 11 ust. 2 i art. 12 u.p.s., organ odwoławczy przyjął, że zasiłek celowy przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, adresatem tego świadczenia są osoby, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy czym wsparcie takie może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoba (rodzina) samodzielnie nie jest w stanie tej niezbędnej potrzeby bytowej zaspokoić.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana "bez skonfrontowania się" z nim. Uniemożliwiono mu przedstawienie dowodów, dokumentów, które mają szczególne znaczenie w rozstrzygnięciu sprawy. To spowodowało, że zostały naruszone jego prawa i przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2023 r. skarżący, podtrzymując skargę, oświadczył, że został źle potraktowany przez pracowników MOPS i na skutek złośliwości pracownika otrzymał odmowną decyzję za czerwiec i lipiec. Wskazał, że zasiłek celowy był mu przyznawany od września 2021 r. do maja 2022 r. i dalej od sierpnia 2022 r. Stwierdził też, że jego sytuacja w całym tym okresie nie uległa zmianie.
Sąd, celem uzupełnienia materiału dowodowego, zwrócił się do organu odwoławczego o nadesłanie odpisów decyzji przyznających skarżącemu zasiłek celowy lub stały za wskazane wyżej okresy. W odpowiedzi organ nadesłał odpisy 16 decyzji wydanych w okresie od września 2021 r. do października 2022 r., przyznających skarżącemu doraźną pomoc, w tym w postaci zasiłku celowego, specjalnego lub okresowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Kontrola administracji publicznej, sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem działań podejmowanych przez te organy (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo u ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Kontrola ta w niniejszej sprawie nie pozwoliła stwierdzić uchybień, które dawałyby podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu.
Przypomnieć przyjdzie na wstępie, że przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, była kwestia przyznania bądź odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na realizację bieżących potrzeb, w tym na dofinansowanie do zakupu leków – w miesiącu czerwcu 2022 r. W świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów nie ulega wątpliwości, że skarżący jest stałym klientem pomocy społecznej i regularnie otrzymuje wsparcie finansowe. Nie budzi też wątpliwości Sądu przeprowadzony na potrzeby niniejszego postępowania wywiad środowiskowy i jego ustalenia. Kwestią sporną, jak można wywnioskować z twierdzeń skarżącego, jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia w czerwcu 2022 r. w sytuacji, gdy w analogicznym stanie faktycznym pomoc taka była mu przyznawana zarówno wcześniej, jak i w późniejszych okresach.
Kontrolując zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wskazać przyjdzie, że ich materialnoprawną podstawę stanowił przepis art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. stanowiący, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, wskazanej w art. 7 u.p.s., nie jest jednak prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości i choć jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej, to nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu, służące zaspokajaniu wszystkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź też jej wymiar może być ograniczony.
Decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę co do ustalenia treści rozstrzygnięcia, związaną z realizowaniem określonej polityki państwa. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej determinantami. Aby uchylić decyzję opartą na uznaniu administracyjnym, sąd musi ustalić, że decyzja narusza prawo.
Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem lepsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić przyjdzie, że organy obu instancji w sposób kompleksowy oceniły sytuację życiową i materialną skarżącego, w tym jego potrzeby bytowe, możliwości finansowe a także stan zdrowia. Okoliczności przedstawione w wydanych decyzjach jednoznacznie wyjaśniają, dlaczego organy wydały decyzję odmowną. Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania stanowiska organów. W szczególności nie budzi wątpliwości Sądu, że dochód skarżącego w badanym okresie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Podzielić należy stanowisko organów, że pożyczka otrzymywana przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy powinna być uwzględniana przy wyliczaniu - na potrzeby oceny spełnienia kryterium dochodowego - wysokości dochodu. W tej sytuacji trafnie organy wyliczyły, że miesięczny dochód skarżącego z uwzględnieniem kwoty pożyczki, wyniósł łącznie 1.173,53 zł, co przekraczało ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do korzystania z pomocy społecznej, wynoszące wówczas 776,00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).
Wskazać w tym miejscu wypadnie, że nawet gdyby skarżący spełniał kryteria dla osoby ubiegającej się o zasiłek celowy z art. 39 u.p.s., nie oznaczałoby to, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sam określił. Wprost przeciwnie – skarżący musi liczyć się z tym, że organ w okolicznościach konkretnej sprawy może odmówić przyznania tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, została określona w złożonym wniosku. Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, że skarżący w innych okresach (zarówno przed, jak i po wydaniu zaskarżonej decyzji) otrzymywał podobne świadczenia z pomocy społecznej. Pomoc ta nie ma charakteru abonamentowego i jest uzależniona od konkretnych okoliczności, potrzeb i sytuacji wnioskodawcy oraz możliwości organu. Te przesłanki mogą się od siebie różnić z miesiąca na miesiąc. Obowiązkiem organu odmawiającego przyznania wnioskowanego świadczenia jest natomiast przekonywujące uzasadnienie, że w tych konkretnych okolicznościach istniały podstawy do odmowy.
Sąd podziela również i te ustalenia organów, z których wynika brak właściwej współpracy skarżącego z organem. Świadczy o tym chociażby fakt nie przedłożenia umowy najmu mieszkania, jak i innych dokumentów potwierdzających koszty utrzymania tego mieszkania. Skarżący nie wyjaśnił też w sposób przekonywujący, skąd czerpie środki na pokrycie wydatków przekraczających jego dochody. To z kolei uzasadnia powołanie się przez organy na przepisy art. 11 ust. 2 i art. 12 u.p.s.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, organ zastosował właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych okoliczności sprawy. W sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że organy orzekające w sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259).