Uzasadnienie
W dniu 30 sierpnia 2022 r. M.B. (dalej: "strona" lub "skarżąca") złożyła do Wójta Gminy P. wniosek o wypłatę dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego w miejscowości K. nr [...], w gminie P., ogrzewanego kotłem na paliwo stałe.
Decyzją z dnia 25 października 2022 r., nr [...]., Wójt Gminy P. odmówił przyznania wnioskowanego dodatku węglowego, bowiem pod wskazanym adresem strona nie złożyła deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
W odwołaniu z dnia 2 listopada 2022 r. strona podała, że ma 85 lat i o braku złożenia deklaracji o odpadach dowiedziała się po otrzymaniu decyzji o odmowie przyznania dodatku węglowego. Obecnie już przesłała tą deklarację do Urzędu Gminy i dokonała zmiany numeracji danych adresowych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia 22 grudnia 2022 r., nr SKO.4117.497.2022, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 października 2022 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") w związku z art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 141, dalej w skrócie: "u.d.w."). Zaznaczyło, że strona dopiero w dniu 2 listopada 2022 r. złożyła deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, czyli już po wydaniu decyzji przez organ I instancji.
W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła błędną wykładnię przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 k.p.a., poprzez niedostateczną weryfikację złożonego przez nią wniosku oraz nie uwzględnienie faktu, że jej adres został zmieniony z powodu nowej numeracji budynków. W związku z podniesionym zarzutami domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W tym trybie Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 grudnia 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 października 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego.
W tym miejscu przyjdzie dostrzec, że ustawodawca dokonał nowelizacji przepisów u.d.w.
Pierwsza nowelizacja została wprowadzona na mocy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967) i weszła w życie z dniem 20 września 2022 r. Zgodnie z art. 52 ustawy zmieniającej do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy prowadzonych na podstawie u.d.w. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Druga istotna w realiach rozpoznawanej sprawy nowelizacja została wprowadzona na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) i weszła w życie z dniem 3 listopada 2022 r. W art. 31 ust. 1 tej ustawy nowelizującej nakazano, podobnie jak w przypadku pierwszej nowelizacji, aby do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzonych na podstawie u.d.w., stosować przepisy w nowym brzmieniu.
Zważywszy na datę wejścia w życie powyższych nowelizacji oraz treść zawartych w nich przepisów przejściowych, wydając w dniu 22 grudnia 2022 r. decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie powinno uwzględnić wprowadzone przez ustawodawcę zmiany.
W kontekście pierwszej ze wskazanych powyżej nowelizacji wskazać należy, że ustawodawca do u.d.w. dodał art. 15a. Zgodnie z tym przepisem, dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191)
Z treści przytoczonego art. 15a u.d.w. wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w CEEB i wyłącznie na dzień dnia 11 sierpnia 2022 r.
Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo wymienione w art. 15a ustawy (ustawodawca użył zwrotu "w szczególności"). W konsekwencji katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w powyższym zakresie charakter otwarty.
W odniesieniu do drugiej ze wskazanych powyżej nowelizacji, czyli ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych należy zwrócić uwagę na dodany w jej wyniku art. 2 ust. 15f i 15g. Jak stanowi art. 2 ust. 15f u.d.w., w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Z kolei, zgodnie z art. 2 ust. 15g u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
W ocenie składu orzekającego z przedstawionych powyżej przepisów dodanych w drodze nowelizacji u.d.w. wynika, że zmierzają one - przy odformalizowaniu procedury - do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, zarazem obligując organy do wnikliwego i wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej, czego w rozpatrywanej sprawie nie uczyniono. Zmienione przepisy u.d.w. zobowiązują organ do ustalenia, np. poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminnym, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, jak też złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 73/23). Między innymi dodatek węglowy może być przyznany osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania (art. 2 ust. 15f u.d.w.)., oraz gdy w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g u.d.w.).
W zaistniałej sytuacji, organy obu instancji nie sprostały wskazanym w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkom, przy czym podjęcie zaskarżonej decyzji nastąpiło pomimo posiadania informacji o korekcie dokonanej przez samą skarżącą.
Z dokonanej analizy akt administracyjnych nie wynika również, aby organy poinformowały wcześniej skarżącą, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a., o możliwości wydania decyzji niezgodnej z jej żądaniem, poprzez wskazanie przesłanek zależnych od strony, które w ocenie organu na dzień wysłania informacji nie zostały spełnione lub wykazane (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 731/22).
Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione powyżej rozważania, z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1, art. 15, art. 15a-15e u.d.w. w związku z art. 153 p.p.s.a. oraz mając na uwadze zasady ogólne postępowania dowodowego, zważywszy na zarzuty podniesione w odwołaniu i w osobistej skardze, jak również należycie uzasadni podjęte w sprawie rozstrzygnięcie (por. art. 107 § 3 k.p.a.).
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).