Uzasadnienie
J. T. (dalej: "skarżący") pismem z dnia 8 lipca 2022 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup: leków i ziół w wysokości 500,- zł., ubrania i obuwia dostosowanego do pory roku oraz pościeli w wysokości 250,- zł. (k. 7 akt administracyjnych).
Prezydent Miasta Z. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 8, art. 39, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, dalej: "ustawa"), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup ziół i leków w wysokości 500 zł., ubrania i obuwia dostosowanego do pory roku oraz pościeli w wysokości 250 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że pomimo wyznaczonych dwóch terminów wywiadu środowiskowego (25 lipca i 17 sierpnia 2022 r.), nie zastano skarżącego w miejscu zamieszkania.
Nadto, w kierowanej do skarżącego korespondencji poinformowano, że podstawą przyznania pomocy z opieki społecznej jest każdorazowe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, jak też brak jest możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego korespondencyjnie bądź też za pośrednictwem pełnomocnika.
Pismem z dnia 16 września 2022 r. skarżący złożył odwołanie. W jego uzasadnieniu wyraził obawy, co do sposobu i prawidłowości przeprowadzanych z nim już wcześniej przez pracowników organu I instancji wywiadów środowiskowych, którym znana jest jego sytuacja materialna. Zaznaczył, że wywiad można przeprowadzić na piśmie i uznał, że jest dyskryminowany.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 28 października 2022 r., nr SKO.PS/41.5/963/2022/14737, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu wskazało, że ostatni wywiad środowiskowy jaki został przeprowadzony ze skarżącym odbył się w dniu 26 kwietnia 2022 r. Wynika z niego, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Z uwagi na upływ kilku miesięcy, ustalenia tego wywiadu nie mogą stanowić podstawy do rozpatrzenia aktualnych wniosków skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, gdyż zawierają dochód skarżącego osiągnięty w miesiącu grudniu 2021 r. i styczniu 2022 r. Natomiast, mimo podejmowanych przez organ I instancji prób przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, postawa skarżącego uniemożliwiła dokonania takiej czynności.
Pismem z dnia 18 listopada 2022 r. skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję Kolegium. W uzasadnieniu podtrzymał swoje odczucie o dyskryminowaniu przez organy pomocy społecznej. Podał, że wobec tego jest zmuszony składać kolejne odwołania i skargi od wydawanych decyzji, chociaż organ I instancji doskonale zna jego sytuację majątkową i osobistą. Zaprzeczył również temu, że nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, bowiem finalnie organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy we wnioskowanej przez niego formie, chociaż mógł skorzystać z wywiadu przeprowadzonego w miesiącu październiku 2022 r.
Pismem z dnia 22 grudnia 2022 r. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę i wniosło o jej oddalenie.
Pismem z dnia 18 stycznia 2022 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę oraz wywiódł, że organ I instancji mógł skorzystać z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego już wcześniej w miesiącu kwietniu 2022 r. Nadto, organy obu instancji błędnie przyjęły, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonana na podstawie powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona prawu.
Ocenie Sądu została poddana decyzja Kolegium z dnia 28 października 2022r., nr SKO.PSŚ/41.5/963/2022/14737, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 sierpnia 2022 r., nr [...], o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup ziół i leków, ubrania, obuwia dostosowanego do pory roku oraz pościeli.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis art. 39 ust. 1 ustawy stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zasiłku celowego wydawana przez organ pomocy społecznej w oparciu o art. 39 ustawy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ administracji publicznej nie jest zobligowany do przyznania świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny ogranicza się z kolei do zbadania czy organ administracji publicznej przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił wydane rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji publicznej ma bowiem obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Ponadto, według art. 106 ust. 4 ustawy, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Z kolei, na mocy art. 107 ust. 4a ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że organ I instancji dwukrotnie wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (pismo z dnia 14 lipca 2022 r oraz pismo z dnia 26 lipca 2022 r.). W pierwszym z tych pism skarżący został pouczony o treści powyżej wskazanych przepisów ustawy (art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4a). Poinformowano skarżącego również, że nie ma możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w inny sposób niż osobiście w miejscu zamieszkania lub pobytu. Oba te zawiadomienia skarżący odebrał. Nadto, organ wyznaczył drugi termin wywiadu środowiskowego z większym wyprzedzeniem, o co wnioskował sam skarżący.
Rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie i pełni w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 583/21). Stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 403/21, stwierdzając, że o ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.
Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a."), o tyle osobie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5, 5b ustawy, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jest przejawem uniemożliwienia ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinno-majątkowej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd podał, że organ pomocy społecznej nie może wydawać rozstrzygnięcia tylko w oparciu o dowody z innych postępowań.
Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, bądź oświadczeń może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 ustawy przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Sąd podziela także stanowisko zaprezentowane przez organy obu instancji, że nie było podstaw by wywiad taki przeprowadzić korespondencyjnie lub przez pełnomocnika.
Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy, Sąd stwierdził, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, oraz w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także właściwej oceny zgromadzonych dowodów, prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.).
W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.
Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.
Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.