Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Poza domem, w którym mieszkają i nieruchomością, na której dom ten stoi nie posiadają oni żadnych innych cennych przedmiotów. Skarżący zadeklarował, że łączne dochody w jego rodzinie, osiągane ze świadczeń emerytalnych wynoszą 2400 zł netto miesięcznie (1600 zł – emerytura wnioskodawcy, 800 zł - emerytura jego małżonki). Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dokumenty obrazujące uzyskiwane dochody oraz poziom i strukturę wydatków. Łączny dochód w rodzinie wnioskodawcy wynosi 2400 zł, natomiast udokumentowane wydatki kształtują się na poziomie około 200 – 300 zł i składają się na nie wydatki na energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci oraz zakup lekarstw (orientacyjnie przyjęto, że ten ostatni wydatek kształtuje się w przedziale pomiędzy 100 – 200 zł). W ocenie referendarza brak jest dostatecznych powodów do stwierdzenia, że ewentualne poniesienie kosztów sądowych zachwieje sytuacją materialną skarżącego i jego rodziny.
W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 19 kwietnia 2016 r. domagając się jego zmiany. Skarżący zakwestionował ustaloną przez referendarza wysokość ponoszonych przez niego wydatków, wskazując, że nie uwzględniono faktu, że jednorazowy wydatek związany z zakupem lekarstw może nawet przekraczać kwotę 600 zł (skarżący przedłożył stosowny rachunek w tym zakresie), dodatkowo należy wziąć pod uwagę koszt materiałów opatrunkowych oraz leków na cukrzycę. Skarżący wskazał także na konieczność ponoszenia comiesięcznych kosztów dojazdu do specjalistów oraz koszt zakupu opału – to jednorazowym wydatek rzędu 2400 zł, za około 3 tony węgla. Do wskazanych wydatków doliczyć należy koszty wyżywienia oraz koszty związane z bieżącymi opłatami, a także obowiązkowe ubezpieczenie budynków w wysokości 1170 zł rocznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy – art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm).
Przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest oceniania przy uwzględnieniu poziomu dochodów oraz wysokości i rodzaju wydatków przeznaczanych na utrzymanie się oraz z perspektywy kosztów do poniesienia których strona może być zobowiązana.
Z informacji złożonych przez wnioskodawcę wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dysponują oni stałym, miesięcznym dochodem w łącznej wysokości 2400 zł. Z uwagi na wysokość tego dochodu oraz dołączone informacje wskazujące na zły stan zdrowia wnioskodawcy Sąd dał wiarę skarżącemu, że koszty związane z utrzymaniem się oraz wydatkami na leczenie w dużej mierze pokrywają się z uzyskiwanym dochodem i dlatego nie wzywał skarżącego o ich uprawdopodobnienie. Mając na względzie informacje podane przez skarżącego, które znalazły potwierdzenie w nadesłanych do Sądu dokumentach uznano, że uzasadnionym będzie zwolnienie go z wpisu od skargi zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania jest to dla niego zasadniczy wydatek, do poniesienia którego będzie zobowiązany, a jego wysokość to 200 zł. Biorąc bowiem pod uwagę poziom dochodów strony i porównując go do wysokości wydatków uznać trzeba, że konieczność szybkiego zgromadzenia takich środków może okazać się dla strony zbyt trudna, co w efekcie mogłoby zamknąć skarżącemu drogę do sądu.
Niemniej jednak z uwagi na to, że osiągany przez skarżącego dochód ma stały charakter i osiągany jest co miesiąc, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący ma realną możliwość wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie ewentualnych dalszych kosztów postępowania i dlatego oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zawsze bowiem ubiegający się o prawo pomocy winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zatem każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub biorący udział w sprawie powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie.
Zaznaczyć także należy, że w razie gdy skarga okaże się uzasadniona, skarżący będzie mógł domagać się zwrotu poniesionych kosztów od organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 p.p.s.a.).
Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.