Wyrok WSA w Gliwicach z 31 marca 2023 r., II SA/Gl 2/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi B. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2022 r. nr 346092370 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna

Uzasadnienie

Informacją z dnia 11 lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: "ZUS"), działając na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 z późn. zm. – dalej u.p.p.), na wniosek B. F.(dalej: strona, skarżąca), przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko L. S. od dnia 1 lipca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

Strona w dniu 1 sierpnia 2022 r. wniosła odwołanie do Prezesa ZUS, w którym nie zgadzała się z przyznaniem prawa i wypłaty świadczenia od 1 lipca 2022 r., argumentując, że wniosek złożyła z opóźnieniem z powodu trudności w komunikacji z ZUS oraz tym, że nie posiadała wystarczającej wiedzy o procedurach.

W dniu 19 października 2022 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania, decyzją znak 010070/680/6385554/2022 (postępowanie 346092370), orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji, którą przyznano świadczenie wychowawcze od 1 lipca 2022 r.

W uzasadnieniu podano m. in., że akcja zbierania wniosków o świadczenie wychowawcze w danym roku trwa od 1 lutego do 31 maja, na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca danego roku do 31 maja roku następnego. W przypadku wniosków złożonych pomiędzy 1 lutego a 31 maja 2022 r. prawo do świadczenia przysługuje za cały okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a pierwsza wypłata następuje za czerwiec 2022 r. W przypadku wniosków złożonych po zakończeniu akcji zbierania wniosków na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca danego roku do 31 maja następnego roku, prawo do świadczenia i jego wypłata przysługuje od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Strona złożyła skargę na decyzję Prezesa ZUS. W jej treści wskazała, że niemożność złożenia wniosku w terminie wynikała z problemów z kontaktem z infolinią ZUS oraz brakiem umiejętności obsługi portalu internetowego. Wskazała na nieznajomość procedur oraz na swą trudną sytuację rodzinną i finansową.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Art. 13 ust. 1 i 2 u.p.p. stanowią, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują na wniosek wskazanych tam osób i podmiotów. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (art. 13a ust. 1 u.p.p.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym (art. 13a ust. 2 u.p.p.).

W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.).

Ustawodawca zatem odróżnia "informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego" od decyzji w sprawie: odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Odwołanie przysługuje od ww. decyzji. Nie można zatem podzielić koncepcji, że ww. informacja ma charakter decyzji, skoro ustawodawca obie formy wyraźnie traktuje rozłącznie (inaczej: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 lutego 2023 r., II SA/Ol 892/22).

Skarżąca otrzymała informację z dnia 11 lipca 2022 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Nie była tam pouczana o możliwości złożenia odwołania, skoro nie była to decyzja (np. odmowna). Mimo to odwołanie złożyła, wskazując, że powinna otrzymać pieniądze w ww. tytułu także za okres wcześniejszy. Prezes ZUS tymczasem orzekł – jak pisze - "po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Co więcej, Prezes ZUS rozpatrywał odwołanie od decyzji z dnia 4 lipca 2022 r., choć ww. informacja miała datę 11 lipca 2022 r. Trudno zatem dociec o jaką decyzję miałoby chodzić, tym bardziej, że informacja o przyznaniu świadczenia decyzją nie jest. W odpowiedzi na skargę wskazuje się z kolei, że strona w dniu 1 sierpnia 2022 r. wniosła odwołanie od "pisma" z 11 lipca 2022 r., a nie od decyzji.

Organ zatem powinien ustalić czego dotyczyło odwołanie (informacji, decyzji, pisma) i czy było ono prawnie dopuszczalne oraz terminowe.

Skoro skarżąca wnosiła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego także za miesiąc wcześniejszy, niż otrzymała, a organ miał pełną tego świadomość (z uwagi na treść wniosku strony), to oznacza, że należało sprawę zbadać także pod tym kątem. Jeśli organ ustalił, że nie zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku, to należało wydać stosowne rozstrzygnięcie merytoryczne w trybie art. 13a ust. 4 u.p.p. Ustawodawca wprost przesądził, że odmowa spełnienia żądania strony powinna mieć formę decyzji. Podlega ona zakwestionowaniu w drodze odwołania.

Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. Żądania skarżącej powinny być w pełni rozpoznane, a jeśli organ stwierdzi brak przesłanek do pozytywnego dla strony załatwienia sprawy, powinien wydać rozstrzygniecie w formie decyzji.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.