Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło w decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. nr [...] i orzekło o odmowie nakazania B. W., współwłaścicielce działki nr 1, położonej w miejscowości B., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom
Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W piśmie z dnia [...] r. A.C. zwróciła się do Wójta Gminy Z. o podjęcie stosownych działań w związku z faktem, że sąsiadka B. W. ze swojej posesji ([...]) wodę deszczową odprowadza rowkami w kierunku jej budynków gospodarczych, co powoduje ich podtopienia. Na budynku stodoły, wybudowanej w granicy z jej działką nr 2, brak jest rynien oraz odpowiedniego drenażu, stąd woda deszczowa z budynku spływa na jej posesję. Dlatego też wniosła o wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu B. W. wykonanie urządzeń zapobiegających podtopieniom posesji, tj. wykonanie odpowiedniego drenażu na terenie oraz założenie rynien na budynku stodoły.
Wójt Gminy Z. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 11 lipca 2001 r. Prawo wodne, odmówił nakazania B. W. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną nr 1 nie znajdując podstaw do zastosowania tego przepisu.
W wyniku złożonego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: Kolegium) decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności. W szczególności nie podano skąd organ pierwszej instancji wyprowadził wniosek, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naturalnym odpływem wód opadowych na grunty sąsiednie, wynikającym z naturalnego ukształtowania terenu i pochodzącym z naturalnego nieutwardzonego i w żaden sposób nieprzekształconego terenu. Zdaniem Kolegium, dokonanie właściwych ustaleń będzie możliwe po uzyskaniu mapy z rzędnymi terenu i na tej podstawie określenie naturalnego spływu wód opadowych.
Ponadto należy dokonać aktualnych pomiarów rzędnych terenu w celu wyjaśnienia czy nastąpiła zmiana naturalnego ukształtowania terenu czy też nie, a jeżeli tak, to o ile ponad naturalny poziom (wynikający z rzędnych zawartych na mapie) odnośnie działki nr 1. Pomiary takie dadzą również możliwość wyprowadzenia odpowiedniego wniosku czy ewentualne podniesienie terenu ponad naturalny poziom na działce nr 1 przez współwłaścicieli tej działki, spowodowało naruszenie stosunków wodnych ze szkodą dla sąsiedniej działki będącej własnością A. C.. Zaś prawidłowo przeprowadzone oględziny obu sąsiadujących działek, z udziałem ich właścicieli oraz ustalenia w ich trakcie, dadzą odpowiedź na pytanie czy współwłaściciele działki nr 1 celowo odprowadzają wody opadowe z tej działki oraz z dachu budynku stodoły na działkę sąsiednią nr 2, będącą własnością A. C..
Po uchyleniu decyzji organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu 9 maja 2019 r. oględziny nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1 w sprawie stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu wody opadowej z budynku gospodarczego (stodoły). Z czynności tej sporządzony został protokół wraz z dokumentacją fotograficzną, stanowiącą załącznik do protokołu. Pełnomocnik A. C. domagał się, aby wpisać do protokołu m.in. to, że działka B. W. została podniesiona szlaką tam, gdzie woda opadowa spływa spod budynku A. C., a także, że na działce nr 1znajdują się rowki odprowadzające wody opadowe w kierunku działki nr 2.
Pismem z dnia [...] r. organ pierwszej instancji zwrócił się do Starostwa Powiatowego w Z. o wykonanie mapy z rzędnymi terenu dla działek nr 3, 1, 2 i 4 położonych w miejscowości B.. W dniu [...] r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo Starostwa Powiatowego w Z. Wydział Geodezji informujące, że w Wydziale istnieje mapa przedmiotowego terenu, jednakże nie są naniesione na niej dane na tyle szczegółowe, by można było określić zmianę naturalnego ukształtowania terenu.
Akta sprawy zostały uzupełnione o mapę wysokościową sporządzoną przez geodetę w dniu [...] r. na działkach nr 1, 2 i 4. Mapa ta zawiera rzędne terenu, na którym zlokalizowane są wymienione działki.
Następnie w decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy Z. działając na podstawie art. 29 Prawa wodnego z 2001 r., orzekł "nie stwierdzić celowego odprowadzenia wód opadowych przez Panią B. W. (.......) na szkodę gruntów sąsiednich".
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ pierwszej instancji wyjaśnił, że podczas oględzin ustalono, że budynek stodoły znajdujący się na działce nr 1 od strony południowej na długości ok. 16 m posiada orynnowanie i rurę spustową umiejscowioną w połowie budynku, gdzie wykonany został rowek spustowy mający na celu odprowadzenie wody opadowej w kierunku zachodnim, a następnie w kierunku północnym w celu rozprowadzenia wody na tej działce. Od strony północnej budynku stodoły wykonane są podjazdy ziemne umożliwiające wjazd. Od tej strony brak jest orynnowania na budynku. Stwierdzono również, że ukształtowanie terenu działki nr 1 i 2 wskazuje, iż naturalny odpływ wód następuje w kierunku północno-wschodnim. Podczas oględzin nie stwierdzono natomiast dołów chłonnych na działce nr 1 od strony sąsiedniej działki, należącej do A. C., jak również nie stwierdzono celowego odprowadzenia wody na działkę sąsiednią.
Nie stwierdzono także orynnowania na budynkach gospodarczych zlokalizowanych na działce nr 1 jak również na budynkach gospodarczych usytuowanych na działce nr 2 należącej do A. C., gdzie spad dachu wymienionych budynków skierowany jest w kierunku działki nr 1.
Nadto organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. jednostka wykonawstwa geodezyjnego dokonała pomiarów i sporządziła mapę wysokościową z naniesionymi rzędnymi terenu dla działek nr 1 i 2 oraz działek sąsiednich. Mapa ta szczegółowo określa naturalne ukształtowanie terenu i stanowi ona załącznik do decyzji. Organ stwierdził również, że odpływ wód opadowych z działki nr 1 na grunty sąsiednie jest odpływem wynikającym z naturalnego ukształtowania terenu i pochodzącym z naturalnego nieutwardzonego oraz w żaden sposób nieprzekształconego terenu. Taki odpływ stanowi bowiem istniejący stan wody na gruncie.
W odwołaniu od wymienionej decyzji pełnomocnik A. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 Kpa.
Kolegium decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o odmowie nakazania właścicielom działki nr 1 położonej w miejscowości B., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że ze sporządzonej na potrzeby niniejszej sprawy w dniu [....] r. mapy wysokościowej, jak również ze znajdującej się w aktach mapy zasadniczej wynika, że budynek gospodarczy (stodoła) zlokalizowany na działce nr 1, jest w niewielkim fragmencie usytuowany na terenie działki nr 2. Z mapy wysokościowej wynika nadto jednoznacznie, że na poddanym pomiarom odcinku działek nr 1, 2 i 4 począwszy od ulicy oznaczonej jako działka nr 5, teren ukształtowany jest ze spadkiem w kierunku północno-wschodnim. Teren działki nr 6 w okolicach południowo-wschodniego naroża budynku stodoły (rzędna 304,08m n.p.m. na granicy działek nr 1 i 2) jest wyższy od terenu działki nr 2 o 0,52m (rzędna 303,56m n.p.m.), a w okolicach północno-wschodniego naroża tego budynku (rzędna 303,20m n.p.m.) teren działki nr 1 jest na tym samym poziomie co teren działki nr 2 (rzędna 303,24m n.p.m.).
Podobnie teren działki nr 2 w okolicach budynków gospodarczych od strony działki nr 4 (rzędna 304,06m n.p.m.) jest wyższy od terenu działki nr 4 (rzędna 303,69m n.p.m.) o 0,37m, natomiast w tym miejscu teren działki nr 2 jest niższy od terenu działki nr 1 (rzędna 304,80m n.p.m. i 304,39m n.p.m.) odpowiednio o 0,74m i 0,33m. Zaś teren działki nr 4 jest wyższy od terenu sąsiedniej działki nr 7 (rzędna 303,24m n.p.m.). Z mapy tej wynika także, że na poddanym pomiarom odcinku wymienionych działek różnica poziomu terenu od drogi (rzędna 305,39m n.p.m.) w kierunku północnym (rzędna 302,75m n.p.m. na działce nr 1 i 302,45m n.p.m. na działce nr 2) wynosi od 2,64m do 2,94m.
Powyższe ustalenia, w ocenie Kolegium, potwierdzają stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym ukształtowanie terenu działek nr 1 i 2 wskazuje, iż naturalny odpływ wód następuje w kierunku północno-wschodnim. Ustalenia te potwierdzały również stwierdzenie organu pierwszej instancji, iż odpływ wód opadowych z działki nr 1 na grunty sąsiednie jest odpływem wynikającym z naturalnego ukształtowania terenu i pochodzącym z naturalnego nieutwardzonego oraz w żaden sposób nieprzekształconego terenu.
Kolegium zauważyło też, że strona odwołująca się po otrzymaniu w dniu [...]r. protokołu z oględzin wraz z dołączoną do niego dokumentacją fotograficzną, nie zakwestionowała ustaleń dokonanych podczas oględzin. Chodzi w szczególności o ukształtowanie terenu działki nr 1 i 2, w wyniku którego naturalny odpływ wód następuje w kierunku północno-wschodnim. Nie zakwestionowała również stanu faktycznego jaki obrazuje dokumentacja fotograficzna. A z dokumentacji fotograficznej nie wynika, iż na działce nr 1 znajdują się rowki odprowadzające wody opadowe w kierunku działki nr 2. Jedynie na jednym ze zdjęć widoczny jest płytki rowek w gruncie od rury spustowej zainstalowanej na budynku stodoły usytuowanej na działce nr 1. Jak wynika z protokołu z oględzin, rowkiem tym odprowadzane są wody opadowe z budynku stodoły w kierunku zachodnim, a następnie w kierunku północnym na teren działki nr 1.
Kolegium zaakcentowało, że pełnomocnik A. C. w odwołaniu nie zakwestionował powyższych ustaleń dokonanych podczas oględzin. Nie zakwestionował też danych zawartych na sporządzonej przez geodetę w dniu [...]r. mapie wysokościowej. W odwołaniu jedynie stwierdził, że nie sposób wyprowadzić żadnych wniosków z tej mapy, ponieważ nie zawiera ona legendy, ani minimum jakiegokolwiek opisu.
W kwestii tej wyjaśniono, że jak sama nazwa wskazuje, przedmiotowa mapa zawiera dane dotyczące wysokości terenu działek nr 1, 2 i 4. Wysokość terenu określa się w metrach i odnosi się ją do poziomu morza. Przypomniano więc, że poziom morza to punkt położony na wysokości teoretycznie równej zeru, w miejscu, gdzie morze styka się z lądem. Wysokość jakiegoś punktu względem poziomu morza to jego wysokość bezwzględna. Oznacza się ją skrótem n.p.m., czyli nad poziomem morza. Tereny depresyjne, czyli położone poniżej poziomu morza, oznacza się skrótem p.p.m. łub podaje jako wartość ujemną. Informacje zawarte na przedmiotowej mapie wysokościowej z 2019 r., to wysokość powierzchni gruntu działek nr 1, 2 i 4 nad poziomem morza.
Pełnomocnik odwołującej stwierdził też, że z mapy trudno wywnioskować, czy został uwzględniony fakt podwyższenia przez B. W. działki poprzez nawiezienie znacznej ilości szlaki.
W tej kwestii wyjaśniono, że Starostwo Powiatowe w Z. Wydział Geodezji pismem z dnia [...] r. poinformowało organ pierwszej instancji, iż w Wydziale istnieje mapa przedmiotowego terenu, jednakże nie są naniesione na niej dane na tyle szczegółowe, by można było określić zmianę naturalnego ukształtowania terenu.
W związku z tym faktem, mapa wysokościowa z [...] r. zawiera tylko aktualne dane dotyczące wysokości powierzchni gruntu działek nr 1, 2 i 4.
Kolegium zauważyło też, iż na poparcie twierdzeń zawartych w oświadczeniu z dnia [...] r. jak i w odwołaniu, że działka B. W. została podwyższona poprzez nawiezienie znacznej ilości szlaki, pełnomocnik odwołującej nie przedstawił żadnych dowodów, które skutecznie podważyłyby ustalenia organu pierwszej instancji, że odpływ wód opadowych z działki nr 1 na grunty sąsiednie jest odpływem wynikającym z naturalnego ukształtowania terenu i pochodzącym z naturalnego nieutwardzonego oraz w żaden sposób nieprzekształconego terenu.
Odnośnie stwierdzenia zawartego w odwołaniu o treści: "(...) że uszło uwadze organu, że stodoła należąca do Pani B. W. wybudowana została niezgodnie z planem i nie w tym miejscu, w którym miała zostać posadowiona, co niewątpliwie nie pozostaje bez wpływu na stosunki wodne na gruncie, w tym zalewanie, podtapianie działki skarżącej." Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu wszczętym na wniosek z dnia [...] r. w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych, organ właściwy we wszczętej sprawie, nie jest uprawniony do badania legalności wybudowanej stodoły. Organ ten nie posiada również kompetencji do rozstrzygania kwestii czy posadowienie stodoły w innym miejscu, naruszyło posiadanie nieruchomości należącej do A. C..
Reasumując, w ocenie organu odwoławczego stan faktyczny w przedmiotowej sprawie został dostatecznie wyjaśniony, a organ pierwszej instancji swoje wnioski zawarte w uzasadnieniu decyzji, oparł na będących w jego posiadaniu dowodach, tj. oględzinach nieruchomości wraz z dokumentacją fotograficzną oraz miarach wysokości powierzchni gruntu działek nr 1, 2 i 4, dokonanych przez geodetę w dniu [...] r.
Kolegium podzieliło natomiast zarzut odwołania co do zakresu rozstrzygnięcia sformułowanego w sentencji skarżonej decyzji.
W związku z powyższym i mając na uwadze to, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne oraz, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż nie nastąpiło naruszenie postanowień art. 29 ust. 1 tej ustawy przez właścicieli działki nr 1, Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o odmowie nakazania właścicielom działki nr 1, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Z wymienioną decyzją Kolegium z dnia [...] r. nie zgodziła się A. C.. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze z dnia [...] r. A. C. zaskarżyła decyzję Kolegium w części odmawiającej nakazania właścicielom działki nr 1 przywrócenia stanu poprzedniego łub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Strona podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).
W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że zmiana stanu wody na gruncie, o jakiej mowa w art. 29 Prawa wodnego, powinna być odnoszona do stanu naturalnego, istniejącego przed zagospodarowaniem terenu. Zatem modyfikacja stanu naturalnego w wyniku zagospodarowania terenu jest także objęta zakresem art. 29 ust. 1 Prawa wodnego, a tej okoliczności nie uwzględniono (i nie badano).Poza tym, zdaniem skarżącej, stan wody na gruncie, który powstał w wyniku zagospodarowania terenu, podlega ochronie na podstawie art. 29 ust. 1 tej ustawy tylko wówczas, gdy jest wynikiem legalnej zabudowy. W tym względzie organy nie poczyniły również żadnych ustaleń.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. i wniosło o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej decyzji jest art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1121), który na mocy przepisów przejściowych znajduje do niej zastosowanie.
Art. 29 stanowi:
- 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
- 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
- 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
- 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
- 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Jak wynika z analizy postanowień w nim zawartych wydanie przez właściwy organ decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, czego żądali skarżący, jest możliwe po spełnieniu łącznie następujących przesłanek: po pierwsze - właściciel gruntu powoduje zmiany stanu wody na gruncie, zwłaszcza poprzez zmiany kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej albo zmiany kierunku odpływu ze źródeł; po drugie - zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.
Zdaniem skarżącej, współwłaścicielka działki nr 1 poprzez spowodowanie zmian stanu wody na gruncie poprzez zmiany kierunku odpływu znajdującej się na jej gruncie wody opadowej doprowadziła do szkodliwego oddziaływania na działkę nr 2 (należącą do skarżącej). Zmiany miałyby polegać na tym, że współwłaścicielka działki nr 1 (B. W.) odprowadza wodę deszczową rowkami w kierunku budynków gospodarczych znajdujących się na działce nr 2, co powoduje częste podtopienia budynków. Ponadto, na budynku stodoły wybudowanej w granicy z działką nr 2 brak jest rynien oraz odpowiedniego drenażu, stąd woda deszczowa z budynku spływa na posesję skarżącej.
Jak wykazało postępowanie wyjaśniające, naturalne ukształtowanie terenu, co potwierdzają dane odczytane z mapy wysokościowej sporządzonej na potrzeby przedmiotowej sprawy, teren działek nr 1 oraz 2 ukształtowany jest w ten sposób, że naturalny odpływ wód następuje w kierunku północno-wschodnim, a więc z działki nr 1 przez działkę nr 2 i dalej. Teren jest nieutwardzony i w żaden sposób nie podlegał przekształceniu. W trakcie przeprowadzonych oględzin nie stwierdzono, aby woda deszczowa z działki nr 1 była odprowadzana rowkami na działkę nr 2. Na budynku stodoły, od jego strony południowej, wykonano orynnowanie (ok. 16 m) i rurę spustową, od wylotu której wykonano rowek w celu odprowadzenia wody w kierunku zachodnim, a następnie północnym, w celu rozprowadzenia jej na działce nr 1.
Wobec takich ustaleń brak jest podstaw do stwierdzenia, że współwłaścicielka gruntu (działki nr 1) powoduje zmiany stanu wody na gruncie, zwłaszcza poprzez zmiany kierunku odpływu wódy opadowych. Skoro zmian takich nie stwierdzono, to nie ma powodów, aby badać czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W konsekwencji zatem brak było podstaw do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego i nakazania właścicielce działki nr 2 wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W świetle dokonanych ustaleń nie znajduje uzasadnienia podstawowy zarzut skargi, dotyczący naruszenia art. 29 Prawa wodnego poprzez jego niezastosowanie. Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w skardze, zgodnie z którym zmiany stanu wody na gruncie należy badać w odniesieniu do stanu pierwotnego (naturalnego), a więc przed jego zagospodarowaniem zwłaszcza jeśli zmiana sposobu zagospodarowania polega na wybudowaniu obiektu budowlanego. Warunki techniczne, jakie musi spełniać obiekt, powinny wykluczyć możliwość szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie poprzez szkodliwą zmianę stanu wody na gruncie. W trakcie postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 Prawa wodnego nie ma potrzeby badania legalności posadowienia budynków na działce. Nawet jeśli jest to budynek wybudowany legalnie, to zmiana stanu wody na gruncie spowodowana jego wzniesieniem mieści się w zakresie hipotezy art. 29 ust. 1 i ust. 3, o ile powoduje szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie.
W tym stanie rzeczy Sąd postanowił skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.