Uzasadnienie
Z. A. w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 22 lutego 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200,00 zł, w terminie wyznaczonym dla dokonania tej czynności, wystąpiła w piśmie z dnia 22 marca 2013 r. z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała na niemożność zarobkowania ze względu na utrudnienia dotyczące funkcjonowania prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa (elektrownia wodna). W skutek całkowitego podtopienia zakładu energetycznego skarżącej następuje stałe zaniżenie mocy produkcyjnych małej elektrowni wodnej, przy czym straty produkcyjne wynoszą ponad 5 000 000 kWh energii zielonej. Nadto wnioskodawczyni poinformowała o zajęciach komorniczych na skutek zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek wobec ZUS, podatku dochodowego, podatku VAT oraz podatku od nieruchomości.
Na urzędowym formularzu druku PPF nadesłanym na wezwanie Sądu skarżąca wnioskodawczyni oświadczyła, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkując w pomieszczeniach usytuowanych nad prowadzonym przez nią zakładem. Wnioskodawczyni zadeklarowała, że w skład jej majątku wchodzi budynek mieszkalny (nieukończony) stanowiący współwłasność z synem, współwłasność nieruchomości rolnych o pow. 2,17 ha oraz 2,28 ha oraz nadające się do rozbiórki pawilony handlowe. Nadto skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Wnioskodawczyni podkreśliła, że prowadzony przez nią zakład energetyczny w skutek niedrożności rzeki Warty generuje straty, zaś ostatni dochód uzyskał w 1998 r. Poinformowała także o rozpoczętej w 2001 r. wyprzedaży majątku. Skarżąca oświadczyła, że część dochodu z tytułu renty rodzinnej po mężu przeznacza na dofinansowanie działalności gospodarczej.
W uzupełnieniu informacji o sytuacji materialnej, skarżąca nadesłała dokumentację z której wynika, że uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego w kwocie ok. 1797 zł brutto miesięcznie, który częściowo jest zajęty na poczet toczących się egzekucji komorniczych. Skarżąca podniosła, że przychód z działalności gospodarczej nie pokrywa kwoty wynagrodzeń pracowniczych.
Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
Skarżąca w ustawowym terminie wniosła od powołanego rozstrzygnięcia sprzeciw, przedkładając w załączeniu dokumenty potwierdzające zajęcia komornicze rachunku bankowego oraz świadczenia rentowego, a także zaległości w podatku od towaru i usług za okres od lipca 2012 do marca 2013 r., w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych PIT-28 za 2012 r., w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od lipca do grudnia 2012 r., zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w latach 2011-2013, PIT-28 wraz załącznikiem PIT-28/A za rok 2012 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od stycznia do maja 2013 r. oraz wyciągi z konta bankowego. Jak wynika ze złożonych pism jedynie nieznaczna część wymienionych zaległości wyegzekwowana została w toczących postępowaniach egzekucyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, którego nie odrzucono, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Jak wynika z powyższego, zatem to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że istnieją przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W zawisłej sprawie skarżąca występując o zwolnienie od kosztów sądowych, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W brzmieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ocena stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności, prowadzi do wniosku, że jest ona w stanie pokryć koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Podkreślenia wymaga bowiem fakt, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, że w jej sytuacji zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej żądania. Jakkolwiek sytuacja materialna skarżącej przedstawia się jako trudna, to jednak nie uniemożliwia ona uiszczenia kosztów sądowych. Zwrócić należy uwagę, że skarżąca uzyskuje stały dochód (świadczenie rentowe po zmarłym mężu) i prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto jest współwłaścicielem domu mieszkalnego i nieruchomości rolnych, a także właścicielem pawilonów handlowych. Skarżąca co prawda oświadczyła, że od 2001 r. prowadzona działalność gospodarcza przestała być opłacalna, co skutkuje tym, że niezajęta egzekucjami część świadczenia rentowego przekazywana jest na powstałe w wyniku jej prowadzenia wydatki - to Sąd podziela stanowisko, że nierentowna działalność gospodarcza, nie powinna pozbawiać Skarb Państwa środków pieniężnych z tytułu opłat sądowych.
Jeżeli przedsiębiorstwo przynosi straty przez dłuższy długi okres, to należałoby rozważyć zmianę jego dotychczasowej formy. Podkreślić wypada, że przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na własną odpowiedzialność i ryzyko, zaś straty powstałe z tego tytułu nie mogą być przesłanką przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy.
Nadto wnioskodawczyni nie odniosła się ani słowem do poziomu wydatków na pokrycie bieżących potrzeb. W niniejszej sprawie zasadniczy wydatek na obecnym etapie postępowania stanowi wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł. Opłata ta, w zestawieniu ze stałymi dochodami uzyskiwanymi przez skarżącą i posiadanym majątkiem w postaci nieruchomości, nie jest na tyle duża, aby mogła zakłócić płynność finansową jej miesięcznych wydatków. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych obaw, co do możliwości uiszczenia wpisu sądowego przez skarżącą. Tym samym nie można stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawczyni była na tyle ciężka aby wymagała zwolnienia z daniny publicznoprawnej, jaką są koszty postępowania sądowego.
Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.