Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku D. S. (dalej jako skarżąca, strona) z dnia 13 listopada 2019 r. Burmistrz Gminy i Miasta C. decyzją nr [...] z dnia [...] r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. K.. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole, lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Powołano się nadto na art. 17 ust. 5 pkt 2a wspomnianej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W treści uzasadnienia wskazano, iż wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dla J. K. nastąpiło dnia [...] r., czyli po 25 roku życia, nadto matka strony jest mężatką, a jej mąż legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Powyższe, zdaniem organu, uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego zasiłku.
Na skutek wniesionego odwołania wnioskodawczyni sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W treści uzasadnienia wskazano, że strona nie spełnia warunków formalnych do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ponieważ osoba wymagająca opieki jest mężatką, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do zarzutu strony, iż jej ojciec nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją żoną, gdyż sam wymaga opieki Kolegium wskazało, iż winien się on ubiegać o ponowne wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, co mogłoby dać stronie możliwość zwrócenie się z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła skargę do tut. Sądu, w której podniosła, że jej matka pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności otrzymała po 19 roku życia, natomiast najstarsze orzeczenie jakie zdołała odnaleźć skarżąca pochodzi z roku 1994. Nadto wskazała, iż z przedmiotowego orzeczenia wynika, iż inwalidztwo istnieje od roku 1986 i trwa nadal. Zdaniem skarżącej stan zdrowia jej matki ciągle się pogarsza, a podstawa prawna, na podstawie której oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niezgodny z Konstytucją. Strona skarżąca wyraziła również swoje niezadowolenie z faktu, iż jej wniosek został rozpatrzony negatywnie z uwagi na to, że matka pozostaje w związku małżeńskim, gdyż w roku 2019 stwierdzono u ojca [...] i obecnie znajduje się pod opieką hospicjum z uwagi na jego ciężki stan zdrowia, co uniemożliwia sprawowanie opieki nad chorą żoną. Nadto wskazano, iż ojciec skarżącej z uwagi na konieczność sprawowania nad nim opieki mieszka u swojego syna, gdyż skarżąca nie jest w stanie opiekować się obojgiem rodziców równocześnie.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111, dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w ustępie 5 pkt 2a ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.
Należy jednak wspomnieć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotyczy to jednak tylko takiej sytuacji, w której małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki. W tej kwestii skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w wyrokach z dnia 21 czerwca 2017 r. (sygn. I OSK 829/16), czy z dnia 13 listopada 2015 r. (sygn. I OSK 1230/14) z których wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki, w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy przyjąć, że skarżąca wykazała, iż jej ojciec nie był w stanie sprawować opieki nad swoją żoną. Cierpiał bowiem na [...], a we wnioskach karty konsultacyjnej zawarto informację, iż pacjent został zakwalifikowany do radioterapii paliatywnej.
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wcześniej okoliczności należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie organy niezasadnie uznały, iż zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stąd konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Dodatkowo wskazać w tym miejscu wypada, iż już podczas trwania postępowania sądowego powzięto informację, że ojciec skarżącej zmarł (vide: znajdujący się w aktach sprawy odpis skrócony aktu zgonu – k. nr 21). Kwestia ta również powinna zostać wzięta pod uwagę przez organy podczas dalszego procedowania w niniejszej sprawie.
Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.