Uzasadnienie
Pismem z dnia 3 września 2020 r., działająca przez pełnomocnika, H. Z. (dalej strona, skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - synem N. Z. - niepełnosprawnym w stopniu znacznym.
Decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta C. działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020r., poz. 111), oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.
W uzasadnieniu decyzji organ przyznał, że syn strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C., jednak wobec uprawnienia skarżącej do emerytury (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...]) skarżąca nie spełnia wymagań wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Pismem z dnia 2 listopada 2020 r., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie odwołanie, domagając się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając zaskarżonej decyzji błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] działając jako organ drugiej instancji, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zacytował obowiązujące przepisy, potwierdził ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące niepełnosprawności o stopniu znacznym syna odwołującej, a także fakt pobierania przez nią emerytury. Następnie odwołując się do wyroków tut. Sądu podkreśliło, że wymieniony powyżej przepis jako norma bezwzględnie obowiązująca - nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego, a w szczególności w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który regulowałby kwestię przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością tego świadczenia a pobieraną emeryturą.
Dalej Kolegium stwierdziło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba opiekująca się. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.
W przypadku skarżącej, która pobiera emeryturę, chociaż niższą niż świadczenie pielęgnacyjny, cel ten nie jest adekwatny.
Mając na uwadze fakt pobierania emerytury oraz wiek skarżącej - uwzględniając jej możliwości fizyczne i zdrowotne, skarżąca jest w istocie osobą wyłączoną z rynku pracy.
Pismem z dnia 13 stycznia 2021 r., działająca przez pełnomocnika, skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W skardze powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu, tj. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania emerytury stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami. W uzasadnieniu rozszerzając postawione zarzuty powtórzyła argumentację zaprezentowaną już w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej - art. 8 §1 i powinny działać w sprawie wnikliwie - art. 12 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) na wniosek skarżącej przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.
Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Według tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W niniejszej sprawie organy obu instancji, poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładni językowej) przyjęły, że ponieważ Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Z akt sprawy wynika nadto, że pobierane przez skarżącą świadczenie jest znacznie niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trudno polemizować ze stanowiskiem organów, co do sposobu rozumienia wymienionego powyżej przepisu w znaczeniu wyznaczonym wyłącznie dyrektywą wykładni językowej. Jeżeli jednak uwzględni się dyrektywy wykładni systemowej oraz dyrektywy wykładni funkcjonalnej i celowościowej można dojść do zapełnienie innych wniosków.
Koniecznego wyjaśnienia wymaga zatem kwestia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga odmownego załatwienia w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a cytowanej ustawy.
Problem ten był analizowany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Ostatnie stanowisko w tej materii zaprezentowane zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 czy z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20. W stanowisko tym stanowisku rozwiązaniem problemu byłoby umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego przy zbadaniu, że y skarżąca rezygnuje z możliwości dorobienia do emerytury, czy też jak stwierdził organ odwoławczy, z racji wieku i stanu zdrowia jest sobą praktycznie wyłączoną z rynku prawy.
Jednak w niniejszej sprawie zaistniała szczególna sytuacja. Otóż jak wynika z pisma Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 16 marca 2021 r. sprawująca opiekę nad niepełnosprawnemu synem skarżąca zmarła dnia [...] O powyższym fakcie Sąd orzekający w sprawie dowiedział się dopiero w dniu 22 marca 2021 r. Wprawdzie bowiem pismo to wpłynęło do Biura Podawczego Sądu w dniu 19 marca 2021 r., ale w związku ze zmienionym, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanem epidemii Covid-19, obiegiem pism i innych dokumentów, do Wydziału II przekazane zostało dopiero w dniu 22 marca 2019 r.
Zgodnie z art. 161 §1 pkt 2 Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem to skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie zatem jest ściśle związane z jej osobą. Jednak wobec spóźnionej informacji o śmierci skarżącej Sąd nie był w stanie wydać takiego orzeczenia.
Wobec powyższego to organ administracyjny winien zakończyć powyższe postępowanie jego umorzeniem na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego.