Uzasadnienie
Pismem z 23 stycznia 2020 r. S. S. (dalej jako: skarżący), złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z [...] r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy P. z [...] r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości, położonej w C., w części dotyczącej działki nr 1. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:
W dniu 4 lutego 2019 r. skarżący złożył do Wójta Gminy P. wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonej w C., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 2 z nieruchomościami sąsiednimi, oznaczonymi jako działki nr 3, 4 i 5.
W piśmie z 2 kwietnia 2019 r. organ wskazał, że działka nr 3 została podzielona, i że z nieruchomością skarżącego sąsiaduje obecnie jej część oznaczona jako działka nr 1. Wezwał też skarżącego do wskazania następców prawnych po zmarłych współwłaścicielach działki nr 1 lub do zmiany wniosku o rozgraniczenie nieruchomości poprzez pominięcie w tym wniosku działki nr 1.
Pismem z 25 czerwca 2019 r. organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. z zapytaniem, czy przed sądem tym toczyło się lub toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po trzech spośród dziewięciu współwłaścicieli działki nr 1. Następnie otrzymał informację z wymienionego Sądu, według której zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po jednym ze współwłaścicieli wskazanej działki.
Organ w piśmie z dnia 20 sierpnia 2019 r. po raz kolejny wezwał skarżącego do oświadczenia, czy podtrzymuje swój wniosek oraz wskazał, że brak modyfikacji wniosku skarżącego będzie skutkował wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości skarżącego z nieruchomościami o nr 6 i 5 oraz wydaniem postanowienia zawieszającego postępowanie w części dotyczącej działki oznaczonej nr 1.
Następnie, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], organ I instancji na podstawie art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm., dalej jako: k.p.a.) odmówił wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonej w C., oznaczonej nr 2, w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej numerem 1. Organ wskazał, że brak ustalenia następców prawnych po zmarłych współwłaścicielach działki nr 1 stanowi jedną z wymienionych w art. 61a k.p.a. uzasadnionych przyczyn, dla których postępowanie nie może być wszczęte. Organ podniósł, że nie może samodzielnie ustalać następstwa prawnego po zmarłej osobie oraz, że takie następstwo prawne winno być udowodnione dowodem w postaci postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Wskazał jednocześnie, że brak było podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem śmierć współwłaścicieli działki nr 1 nastąpiła jeszcze przed wszczęciem postępowania.
Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na powyższe postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy postanowienie organu I. instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania w odniesieniu do rozgraniczenia nieruchomości skarżącego z działką nr 1, albowiem w postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej nie może samodzielnie ustalać następstwa prawnego po zmarłej osobie. Winno ono być udokumentowane według przepisów prawa cywilnego, a więc w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku przez sąd lub w drodze notarialnego poświadczenia dziedziczenia. W ślad za organem I. instancji organ odwoławczy wskazał też brak przesłanek do ewentualnego zawieszenia postępowania ze względu na śmierć stron tego postępowania w sytuacji, gdy śmierć stron nastąpiła przed wszczęciem tego postępowania.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 77 i 80 k.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Skarżący wskazał, że w wyniku wniosku złożonego przez organ do Sądu Rejonowego w Z., doszło w 2018 r. do podziału i przejęcia przez zasiedzenie części działki nr 3, zaś obecnie, w sytuacji, gdy skarżący ubiega się o rozgraniczenie działki nr 2 z działką nr 1, przeszkodą jest brak ustalenia spadkobierców po zmarłych właścicielach tej działki. Skarżący wskazał, że stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa stawianie praw osób, które od kilkunastu lat nie przeprowadziły postępowania spadkowego, ponad prawo skarżącego do przeprowadzenia rozgraniczenia działek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości. Jako podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, w sytuacji gdy żądanie o wszczęcie postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Jak podkreśla się w orzecznictwie, przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania muszą być oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2020 r., sygn. akt: I OSK 2205/17). Powyższe odnosi się w szczególności do odmowy wszczęcia postępowania z: "innych uzasadnionych przyczyn", które to pojęcie nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie wskazuje, że chodzi w tym wypadku o okoliczności, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania administracyjnego, np. w sytuacji, w której dana sprawa została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 lutego 2020 r., sygn. akt: II SA/Ol 1008/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 października 2019 r., sygn. akt: II SA/Op 303/19). Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nie jest możliwe, gdy organ podjął już w sprawie czynności, zmierzające do jej rozstrzygnięcia, albowiem postępowanie to wówczas już się toczy.
W rozpatrywanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania wystąpił podmiot uprawniony – właściciel nieruchomości podlegającej rozgraniczeniu. Natomiast wskazanym przez organ powodem odmowy wszczęcia postępowania - na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. - był brak ustalenia następców prawnych właścicieli nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością skarżącego.
W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że – jak już była o tym mowa wyżej - według utrwalonej linii orzecznictwa - przesłanki odmowy wszczęcia postępowania muszą być oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Natomiast treść wniosku z dnia 4 lutego 2019 r. o rozgraniczenie nieruchomości przemawia za stwierdzeniem, że w niniejszej sprawie nie zaistniały jakiekolwiek przyczyny, które uzasadniałyby odmowę wszczęcia postępowania. Okoliczności wskazane przez organ jako podstawa wydania postanowienia, zostały stwierdzone dopiero w wyniku przeprowadzenia przez organ czynności w postępowaniu następującym po złożeniu wniosku.
W związku z tym, nieustalenie spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości graniczącej z nieruchomością, której dotyczy wniosek skarżącego o rozgraniczenie, stanowić może podstawę do zawieszenia przedmiotowego postępowania przy zastosowaniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się kwestię prawną, która nie była jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta, której rozstrzygnięcie leży w kompetencji innego organu lub sądu, bezpośrednio związaną z rozpatrzeniem danej sprawy. Bezpośredniość ta dotyczy sytuacji, w której bez rozstrzygnięcia kwestii objętej zagadnieniem wstępnym nie jest możliwe wydanie orzeczenia w sprawie głównej. Na marginesie podkreślić należało, że organ I instancji w piśmie z [...] r. poinformował skarżącego o konieczności zawieszenia postępowania w części dotyczącej działki nr 1, jednak następnie zamiast tego wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w tej części.
W konsekwencji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.